Em đừng hát với tôi, ơi người đẹp – Pushkin

Bài thơ này được Pushkin viết ngày 12/06/1828, tặng cho nữ bá tước Anna Alekseevna Andro-Olenina, người yêu của nhà thơ khoảng thời gian 1828-29. Bà cũng là người được nhà thơ tặng cho những bài thơ “Ông và anh”, “Đôi mắt nàng”, “Tôi yêu em”, nhiều đoạn thơ trong “Evgeny Onegin”, vv.

 Orest Kiprensky. Chân dung Anna Alekseevna Andro-Olenina

Olenina hát tốt, và học hát với nhà soạn nhạc M.I.Glinka. Một lần Pushkin tình cờ nghe được một giai điệu Gruzia do nhà thơ A.S.Griboedov đem về từ Kavkaz và kể với Glinka. Điều này đã khiến Pushkin nhớ lại thời gian mùa hè năm 1820, khi ông sống ở Bắc Kavkaz, và ông sáng tác bài thơ này.

Giai điệu Gruzia nhắc đến trong bài thơ được Glinka sử dụng khi phổ nhạc cho bài thơ này. Tuy nhiên thực tình mà nói, phương án phổ nhạc của Rachmaninov lại nổi tiếng hơn, và được nhiều người hát hơn. Cá nhân mình cũng thấy phương án Rachmaninov hay hơn. Còn chuyện người thể hiện thì mình không độc đáo gì – bạn Netrebko mới thu âm nên qua cái laptop dở hơi của mình nghe hay hơn 🙂

Thật ra bài này mình dịch lâu rồi, nhưng bản thảo thất lạc trên mạng. Đến nay không tìm được, nên mình ngẫu hứng dịch version mới

* * *

Не пой, красавица, при мне
Ты песен Грузии печальной:
Напоминают мне оне
Другую жизнь и берег дальный.

Увы! напоминают мне
Твои жестокие напевы
И степь, и ночь — и при луне
Черты далёкой, бедной девы.

Я призрак милый, роковой,
Тебя увидев, забываю;
Но ты поёшь — и предо мной
Его я вновь воображаю.

Не пой, красавица, при мне
Ты песен Грузии печальной:
Напоминают мне оне
Другую жизнь и берег дальный.

12 июня 1828 г

* * *

Em đừng hát với tôi, ơi người đẹp
Những khúc hát xứ Gruzia buồn rầu:
Chúng nhắc tôi một cuộc đời rất khác
Và một bến bờ xa lắc từ lâu.

Than ôi! Những khúc ca nghiệt ngã
Mà em ca luôn nhắc lại với tôi
Cả thảo nguyên, màn đêm, trăng sáng
Một thiếu nữ đáng thương đã xa cách lắm rồi.

Khi thấy em, tôi tưởng chừng quên được
Bóng hình kia, định mệnh, thân thương;
Nhưng em hát, và tôi lại thấy
Một bóng hình trước mắt giữa màn sương.

Em đừng hát với tôi, ơi người đẹp
Những khúc hát xứ Gruzia buồn rầu:
Chúng nhắc tôi một cuộc đời rất khác
Và một bến bờ xa lắc từ lâu.

12.06.1828

Khúc hát nàng Zyuleyka – Ivan Kozlov

Trong một ngày cuối tuần đầy những ức chế, ma xui quỷ khiến thế nào mình lại mở album “In the Still of Night” của Anna Netrebko – Daniel Barenboim. Và ngẫu nhiên chú ý đến bài này:

Kể ra thì chất lượng hình ảnh của clip không lấy gì làm tuyệt hảo, nhưng âm thanh thì ổn 🙂

Theo như thông tin của recmusic thì đây vốn là một bài thơ của Lord Byron “Turkish tale”, trong  The Bride of Abydos, xuất bản năm 1813.

Turkish tale

George Gordon Byron

This rose to calm my brother’s cares
a message from the Bulbul bears;
It says to-night he will prolong
For Selim’s ear his sweetest song;
And though his note is somewhat sad,
He’ll try for once a strain more glad,
With some faint hope his alter’d lay
May sing these gloomy thoughts away.

Sau đó, bài thơ này được Ivan Ivanovich Kozlov (1779-1840)  chuyển dịch sang tiếng Nga (cũng năm 1813 – thông tin này là của recmusic, mình chịu không kiểm chứng được), và được Nikolai Rimsky-Korsakov phổ nhạc năm 1882 thành romance “Песня Зулейки” mà Anna Netrebko thể hiện trong clip trên (đoạn từ 6:11 kể từ đầu clip cho đến cuối).

Kể ra, nếu vào thời nay thì chắc cụ Kozlov đã bị ném đá tơi bời vì dịch sai chứ chẳng chơi, cầu thánh A-la phù hộ cho linh hồn của cụ. Còn Nina thì không phải dịch giả chuyên nghiệp, nên dịch chơi từ bản tiếng Nga của cụ (dù sao đây mới là bản được Rimsky-Korsakov dùng để phổ nhạc) như sau:

Песня Зулейки Иван Козлов

Любовник розы-соловей
прислал тебе цветок свой милый:
он будет песнею своей
всю ночь пленять твой дух унылый.

Он любит петь в тиши ночей,
и дышит песнь его тоскою;
Но, обнадеженный мечтою,
споёт он песню веселей.

И с думой тайною моей
тебя коснется пенья сладость
и напоёт на сердце радость
любовни розы-соловей.
1813

Khúc hát nàng ZyuleykaIvan Kozlov

Chim họa mi – người tình của hoa hồng
gửi tặng em đóa hoa trìu mến nhất:
suốt cả đêm họa mi đem giọng hát
quyến rũ hồn em buồn bã muôn phần.

Họa mi thích hát trong đêm yên lặng
những khúc ca thấm đẫm nỗi buồn;
Nhưng được ước mơ chắp cánh cho hy vọng,
Nên họa mi sẽ hát vui hơn.

Và vị ngọt trong tiếng hát họa mi
sẽ hé mở tâm tưởng tôi giấu kín
Chim họa mi – người tình của hoa hồng
Sẽ ca niềm vui cho trái tim yêu mến.
1813

Biết nói thế nào nhỉ – một khúc ca nhẹ nhàng, có chút u buồn ban đầu, nhưng luôn thấy hy vọng và lạc quan… Ừ, thì mình cũng phải cố lạc quan thôi…

Còn về phần download, vì mình đã lỡ upload cả album của kiều nữ rồi, nên lại giới thiệu giọng hát của nàng thôi, dù sao thì bài này nàng hát cũng đẹp, mà mình vốn lười mà…

Download:

Nikolai Andreyevich Rimsky-Korsakov (1844-1908), “Pesnja zjulejki”, op. 26 no. 4 (1882)
Anna Netrebko, soprano
Daniel Barenboim, piano

Update: Vừa mới đọc lại bản dịch, và giật mình vì dịch sai tên – Khúc hát nàng Zyuleyka, chứ không phải là Khúc hát Zyuleyki. May quá, chắc chưa ai kịp đọc, keke

Kiều nữ và tóc xoăn

Đúng ra thì phải viết là tóc xoăn và kiều nữ mới đúng tôn ti trật tự, nhưng hôm qua ngày 8/3 cơ mà…

Thật ra mà nói, kiều nữ và tóc xoăn cũng chẳng có gì chung, ngoại trừ việc họ đều thuộc đẳng cấp ngôi sao. Nhưng kiều nữ thì mới vào hàng ngũ ấy vài năm trước, còn tóc xoăn thì ở đó từ khi kiều nữ còn ẵm ngửa. Đến tận giờ tóc xoăn cũng vẫn chưa chịu rời hàng ngũ siêu sao, dù rằng trước đây thì chàng có thể chọn lựa hát bất kỳ vai tenor gì chàng muốn, còn bây giờ, chàng hát bất kỳ vai nào giọng chàng còn có thể hát, có tính đến chuyện dịch xuống hẳn một tông.

Và trong cuộc đời nghệ sĩ dài dằng dặc của chàng, danh sách các bạn tình trên sân khấu của tóc xoăn cũng chẳng thua kém catalogo của Leporello – lúc trẻ chàng hát với các bà, về già chàng hát với các cháu, và danh sách tổng hợp thì có lẽ chính tóc xoăn cũng chẳng nhớ hết. Nhưng một vài prima donna và seconda donna nổi bật nhất thì chàng cũng có nhắc tới trong mấy quyển hồi ký.

Có điều trong danh sách đó không có nữ hoàng – khi chàng lên đẳng cấp sao thì nữ hoàng đã mất giọng. Cũng chưa có kiều nữ, cái này là do … số phận, và do khoảng cách 30 năm tuổi tác.

Và kiều nữ cũng chẳng hề tham gia cái công tôm Operalia nổi tiếng của tóc xoăn. Dù chàng tự hào là công tôm ấy cung cấp một cơ số ngôi sao cho nghệ thuật opera của thế giới, thì kiều nữ cũng chả tham gia nó trước đây, còn bây giờ thì nàng đã chả cần. Mặc dù vậy, một số nhà báo sa lông vẫn cứ nhét tên kiều nữ vào danh sách các ngôi sao thành danh từ công tôm ấy, ở giữa anh chồng hờ trên sân khấu, và anh chồng thật ngoài đời.

Cho nên họ có gì chung để mình viết note này? Cũng chẳng có mấy :).

À mà có đấy, họ đều có sức hút sân khấu nổi bật. Như ở cái clip này – với anh chồng hờ của nàng 🙂


Dein ist mein ganzes Herz

Domingo, Netrebko, Villazon –  Live at the Waldbuhne

Mặc dù ai mà biết đâu đấy. Có thể nàng vẫn còn hát Violetta khi chàng sẽ hát vai ông bố Germont. Có thể nàng sẽ hát Leonora khi tóc xoăn sẽ hát vai bá tước di Luna. Có thể là chàng còn kịp hát mấy vai này trước khi chịu giã từ sân khấu. Mặc dù, thói quen gần 50 năm hát các vai tenor hơi gây trở ngại cho chàng, vì chàng vẫn quen nhìn vào mắt soprano khi hát. Nhưng bây giờ chàng không còn hát vai người tình nữa rồi, mà là vai bố, anh của người tình, thậm chí là kẻ thứ ba chia uyên rẽ thúy.

Còn nguyên nhân mình viết note này? Là do hôm qua bạn Figaro Mèo Hư vừa tuôn trào cảm xúc về hai nhân vật chính 🙂

Giữa những ngày ảm đạm – Daniil Rathaus

Lâu lắm rồi mình chả dịch được cái gì hay ho, chả đọc được bài thơ nào hay ho 😦

Bài thơ này thì nói chung mình cũng chả biết tác giả là ai, chỉ biết là bác Tchaikovsky phổ nhạc. Bài này mình cũng chỉ thích vừa vừa, nhưng mà bác Lemeshev hát thì cũng nên giới thiệu 🙂

Continue reading

Hãy tha thứ! – Nikolai Nekrasov

Chắc là mình thích album “In the Still of Night” của Netrebko mất rồi, vì tự dưng lại dịch bài này vào lúc không thích hợp nhất 🙂

Прости 

Николай Некрасов

Прости! не помни дней паденья,
Тоски унынья, озлобленья,
Не помни бурь, не помни слёз,
Не помни ревности угроз!

Но дни, когда любви светило
Над нами ласково всходило
И бодро мы свершали путь,
Благослови и не забудь!

Hãy tha thứ! 

Nikolai Nekrasov

Hãy tha thứ! Đừng nhớ ngày suy sụp,
Những giận căm, chán nản, buồn thương,
Đừng nhớ những bão giông và nước mắt,
Cùng những đe dọa của ghen tuông!

Nhưng những ngày khi ánh sao tình ái
Trên đầu ta tỏa sáng dịu hiền
Và chúng ta vững tâm trên đường bước
Hãy chúc phúc đi, và chớ có quên!

Nikolai Andreyevich Rimsky-Korsakov (1844-1908) , “Prosti! ne pomni dnej paden’ja”, op. 27 no. 4 (1883)
Anna Netrebko, soprano
Daniel Barenboim, piano

Phải quên nhanh thế sao – Apukhtin, Tchaikovsky

Tất nhiên Anna Netrebko là một ngôi sao thực sự trên bầu trời opera hiện nay, và hoàn toàn không cần Nina – một blogger vô danh – PR trên một blog chả có bao nhiêu người đọc 🙂 Nina thì lại chưa nghe quá nhiều, và cũng không đủ khả năng bình luận về style (phong cách âm nhạc), nên mặc dù người ta có nói là kỹ thuật, phong cách belcanto của Anna Netrebko nói nhẹ là chưa hoàn hảo, thì mình vẫn thích giọng hát rất đẹp này.

Nhưng hôm nay chưa nói về belcanto, vì mình chưa xem được vở Anna Bolena. Mình chỉ mới tình cờ download được album “In the Still of Night” của Netrebko thu âm cùng Daniel Barenboim thôi. Cũng mới chỉ tình cờ nghe được có hai lần thôi, chưa thấy mê lắm (nhưng mà nói thật, cái Russian Album cũng của nàng ấy, mình phải nghe đến chục lần mới thấy nó hay). Nhưng có bài này mình thấy khá hay ngay từ lần nghe đầu tiên. Cụm điệp khúc nhắc đi nhắc lại như một niềm khắc khoải, mỗi một lần nhắc lại là thấy đau hơn – Phải quên đi nhanh thế sao, ta vẫn nhớ…

Tất nhiên là bài này vốn là bài thơ được phổ nhạc, nên thêm mấy phần láy lại. Còn người dịch bất tài là Nina thì làm một việc dớ dẩn – cắt bớt mấy đoạn láy ấy đi, à quên, bài này là Tchaikovsky phổ nhạc. Continue reading