Bạch dương phương bắc – Rubtsov

Phương bắc nước Nga trong tâm tưởng của nhiều người – đó là một miền đất cằn cỗi và lạnh giá. Trong vùng đất của sự cô tịch ấy, một cây bạch dương là biểu hiện của sự cô đơn hay niềm hy vọng, là sự mỏi mòn mùa đông hay mầm xanh mùa xuân?

СЕВЕРНАЯ БЕРЕЗА

Николай Рубцов

Есть на севере береза,
Что стоит среди камней.
Побелели от мороза
Ветви черные на ней.

На морские перекрестки
В голубой дрожащей мгле
Смотрит пристально березка,
Чуть качаясь на скале.

Так ей хочется «Счастливо!»
Прошептать судам вослед.
Но в просторе молчаливом
Кораблей все нет и нет…

Спят морские перекрестки,
Лишь прибой гремит во мгле.
Грустно маленькой березке
На обветренной скале.

1957

BẠCH DƯƠNG PHƯƠNG BẮC

Nikolai Rubtsov

Cây bạch dương phương bắc
Giữa đá sỏi mọc lên
Những cành cây sạm đen
Trắng lên vì băng giá

Đung đưa trên vách đá
Bạch dương nhìn đăm đăm
Những ngã tư đường biển
Trong sương xanh âm thầm

Cây chỉ muốn chúc phúc
Tiễn con tàu đi xa
Nhưng không gian vắng lặng
Chẳng có tàu vào ra…

Ngã tư đường biển ngủ
Con sóng vỗ trong sương
Bạch dương nhỏ buồn bã
Vách đá gió đẽo mòn

1957

Nghỉ đông – Rubtsov

Phải công nhận là sông, biển với những con tàu chiếm một vị trí lớn trong hồn thơ của Rubtsov

* * *

Николай Рубцов

По холодной осенней реке
Пароход последний плывет,—
Скоро, скоро в глухом городке
Зазимует районный флот.

Я уйду по знакомой тропе
Над родной ледоносной рекой
И в заснеженной русской избе
Зазимую с веселой вдовой.

Зазимую без всяких забот,
Как зимует у пристани флот…

(1969)

* * *

Nicolai Rubtsov

Trên con sông thu lạnh lẽo
Là chiếc tàu thủy cuối cùng –
Chỉ còn có vài ngày nữa
Đội tàu thủy sẽ nghỉ đông

Tôi đi trên con đường quen
Con sông băng giá thân thiết
Vào ngôi nhà Nga phủ tuyết
Nghỉ đông với góa phụ vui

Nghỉ đông không chút bân lòng
Như đội tàu thủy bên sông…

(1969)

Khúc bi ca trên đường – Rubtsov

ДОРОРОЖНАЯ ЭЛЕГИЯ

Николай Рубцов

Дорога, дорога,
Разлука, разлука.
Знакома до срока
Дорожная мука.

И отчее племя,
И близкие души,
И лучшее время
Все дальше, все глуше.

Лесная сорока
Одна мне подруга.
Дорога, дорога,
Разлука, разлука.

Устало в пыли
Я влачусь, как острожник.
Темнеет вдали,
Приуныл подорожник.

И страшно немного
Без света, без друга,
Дорога, дорога,
Разлука, разлука…
1970

Khúc bi ca trên đường

Nicolai Rubtsov

Đường ơi đường ơi
Chia phôi, chia phôi
Nỗi đau ngàn dặm
Đã quen lắm rồi

Tâm hồn bè bạn
Bà con họ hàng
Những tháng ngày vàng
Đã xa mờ mịt

Ồ con quạ rừng
Người bạn duy nhất
Xa cách xa cách
Đường ơi đường ơi

Mệt trong đám bụi
Từng bước lo âu
Phía xa tối sẫm
Mã đề cúi đầu

Trong đêm một mình
Bỗng hơi sợ sệt
Đường ơi, đường ơi
Giã biệt, giã biệt…
1970

Ở đây trong bài thơ có chữ подорожник – tra từ điển hóa ra là cây mã đề!

Cây mã đề – подорожник

Hoa “анютины глазки” – pensée

Tên khoa học của hoa là Viola tricolor, thuộc họ Violet. Hình như ở Việt Nam không có hoa này, từ điển thì gọi theo tiếng Pháp là hoa păng sê. Người Nga gọi chúng bằng cái tên dịu dàng và trìu mến – Анютины глазки (tạm dịch là cặp mắt Aniuta), Иван-да-Марья (Ivan-và-Maria).

Loài hoa này thường được những người làm vườn trồng trong 1-2 năm, chúng có thời gian nở hoa rất lâu. Kích thước đóa hoa từ 4 – 9 cm, cũng có những loài có hoa lớn hơn. Màu sắc của hoa rất phong phú: trắng, vàng, da cam, hồng nhạt, đỏ nâu, đỏ rượu, xanh biển, xanh chàm, tím. Cũng có loại cánh hoa viền trắng hoặc vàng.
Bấm vào ảnh để xem kích cỡ đầy đủ.

Theo truyền thuyết, loài hoa này là trước đây là cô gái Aniuta hiền lành và dễ tin, cô gái đã chờ mãi người yêu của mình, và qua đời trong buồn bã. Và những đóa hoa khiêm tốn nọ được dân gian gọi một cách trìu mến – cặp mắt Aniuta, mọc ven đường và nhìn mãi phía xa xăm…

Bấm vào ảnh để xem kích cỡ đầy đủ.

Chắc rằng có không ít nhà thơ đã viết về loài hoa này. Nhưng Nina chỉ mới đọc được một bài của Nikolai Rubtsov…

* * *

Николай Рубцов

По утрам умываясь росой,
Как цвели они! Как красовались!
Но упали они под косой,
И спросил я – а как назывались?

И мерещилось многие дни
Это-то тайное в этой развязке:
Слишком странно и нежно они
Назывались – “анютины глазки”.

* * *

Nikolai Rubtsov

Mỗi buổi sáng tắm trong sương sớm
Hoa nở kìa! Ôi đẹp mê ly!
Nhưng tất cả đều ngã trên lưỡi hái,
Và tôi hỏi rằng – hoa ấy tên gì?

Và đã nhiều ngày chập chờn trong trí tưởng
Có điều gì bí mật của hoa:
Sao lại có tên lạ lùng đến thế
Và rất dịu dàng – “cặp mắt Aniuta”

Trong những phút giây của điệu nhạc buồn – Nikolai Rubtsov

Hình như hồi này mình lại đâm ra thích anh Rubtsov … Thật ra mới đầu bác CCB chi mời chia sẻ, nhưng thế quái nào mình lại dịch luôn bài thơ

Bài “В МИНУТЫ МУЗЫКИ” của Rubtsov khá là … tâm trạng, như bị ám ảnh bởi quá khứ, quê hương, bởi khoảnh khắc âm nhạc… Bác Hồng Thanh Quang dịch cũng hay, và cũng rất sát nghĩa. Nina rất thích câu

“Và tiếng bạch dương náo động từng hồi”

– câu này dịch rất sát nghĩa và rất hay. Tuy nhiên dịch sau thì không thể dùng lại cái câu rất hay ấy nữa. Nhưng mà có lẽ Nina cũng hơi bị ảnh hưởng bởi bản dịch của Hồng Thanh Quang

Bấm vào ảnh để xem kich cỡ đầy đủ.

Евгений Соколов. В минуты музыки. Поэт. 1986

(Theo chỗ Nina hiểu thì họa sĩ Evgeny Sokolov vẽ nhà thơ Nikolai Rubtsov)

Trong những phút giây của điệu nhạc buồn
Nikolai Rubtsov

Trong những phút giây của điệu nhạc buồn
Tôi lại thấy khúc sông sâu vàng rực
Một người phụ nữ nói lời giã biệt
Và tiếng bạch dương nóng nảy ồn ào

Và bông tuyết đầu mùa dưới trời xám xịt
Giữa những cánh đồng tắt lửa tối đen
Những đàn sếu bị tuyết đuổi đang mỏi cánh
Trên con đường không ánh nắng, niềm tin

Tâm hồn mệt từ lâu không trở lại
Mối tình xưa với men rượu ngày qua
Đã từ lâu đến lúc ta phải hiểu
Ta đã quá yêu mến những bóng ma

Nhưng dù vậy, làm sao ngăn chúng được!
Trong căn phòng chao đảo ngả nghiêng
Những cây vĩ cầm vẫn cùng nức nở
Về khúc sông vàng, về mối tơ duyên

Và dẫu sao, dưới bầu trời nặng trịch
Tôi vẫn nhìn rõ đến nước mắt trào
khúc sông sâu vàng, giọng nói ai thân thuộc
Và tiếng bạch dương nóng nảy ồn ào

Dường như dài vĩnh cửu phút chia ly
Dường như thời gian cũng là vô nghĩa …
Trong những phút giây của điệu nhạc buồn
Ta xin người, đừng nói gì hơn!

<1966>

В минуты музыки печальной.
Николай Рубцов

В минуты музыки печальной
Я представляю желтый плес,
И голос женщины прощальный,
И шум порывистых берез,

И первый снег под небом серым
Среди погаснувших полей,
И путь без солнца, путь без веры
Гонимых снегом журавлей…

Давно душа блуждать устала
В былой любви, в былом хмелю,
Давно понять пора настала,
Что слишком призраки люблю.

Но все равно в жилищах зыбких —
Попробуй их останови! —
Перекликаясь, плачут скрипки
О желтом плесе, о любви.

И все равно под небом низким
Я вижу явственно, до слез,
И желтый плес, и голос близкий,
И шум порывистых берез.

Как будто вечен час прощальный,
Как будто время ни при чем…
В минуты музыки печальной
Не говорите ни о чем.

<1966>

Thật đáng ngạc nhiên là bài thơ này của Rubtsov được phổ nhạc, và Nina thấy có khá nhiều ca sĩ đã hát – trong trang này các bác tìm cụm từ “В минуты музыки” là thấy, thậm chí còn không chỉ có một nhạc sĩ đã phổ nhạc cho bài thơ này: http://rubtsov.id.ru/music/music_mp3.htm

Em tiễn con tàu – Nikolai Rubtsov

Anh Rubtsov là một anh nhà thơ tài năng, lãng mạn, tình cảm dạt dào như biển, à, cả với biển cũng thế (nghe cứ như calembour). Một trong những bài đầu tiên Nina dịch của Rubtsov là bài “Những chiếc lá bay đi”. Còn hôm nay thì muốn thử blog mới bằng một bài thơ về biển của anh ấy

Морская пристань

Морская пристань

ТЫ С КОРАБЛЕМ ПРОЩАЛАСЬ…
Николай Рубцов

С улыбкой на лице и со слезами
Осталась ты на пристани морской,
И снова шторм играет парусами
И всей моей любовью и тоской!

Я уношусь куда-то в мирозданье,
Я зарываюсь в бурю, как баклан, —
За вечный стон, за вечное рыданье
Я полюбил жестокий океан.

Я полюбил чужой полярный город
И вновь к нему из странствия вернусь
За то, что он испытывает холод,
За то, что он испытывает грусть.

За то, что он наполнен голосами,
За то, что там к печали и добру
С улыбкой на лице и со слезами
Ты с кораблем прощалась на ветру…

(1962)

Em tiễn con tàu …
Nikolai Rubtsov

Nước mắt với nụ cười trên mặt
Bây giờ em ở lại bến tàu
Bão gió lại với cánh buồm đùa giỡn
Bằng cả tình ta, nỗi buồn đau!

Ta bị cuốn đi đâu không rõ
Mê muội lao mình vào bão, tựa chim trời
Ta đã yêu đại dương nghiệt ngã
Vì tiếng thở dài và nức nở muôn đời

Ta đã yêu thành phố miền cực bắc
Sau bước lãng du ta lại quay về
Vì thành phố lạ giờ đang lạnh giá
Vì thành phố giờ buồn bã ủ ê.

Vì thành phố vẫn tràn đầy giọng nói
Vì nơi đây, buồn thảm, dịu hiền
Nước mắt với nụ cười trên mặt
Em tiễn con tàu, khi gió vừa lên…

(1962)

Chiều đông – Rubtsov

Dùng dằng kẻ ở người đi
Chiều nay trời lại thâm xì đổ mưa 🙂 – đây là thơ con cóc nhé :)Trong cái chiều chán ngắt, Nina lại ngẫu nhiên tìm thấy một bài thơ của anh Rubtsov, không phải kiệt tác, nhưng cũng ngộ ngộ và rất dễ thương


Chiều đông … có thể như thế này ….
CHIỀU ĐÔNG
Nikolai Rubtsov

Dù có gió hay không-
Ta cũng ra khỏi cửa
Rơm xạo xạc quen thuộc
Trong chuồng gia súc kia
Lấp lánh một đốm lửa…

Không còn
tiếng động nào!
Không thấy ánh lửa khác!
Trong đêm đen bão tuyết
Bay qua những ụ đất…

Ôi nước Nga, nước Nga!
Lẽ nào âm vang ít?
Sao người bỗng dưng buồn?
Sao bỗng dưng ngủ thiếp?

Nào cùng chúc tất cả
Một đêm thật yên bình!
Nào cùng nhau đi dạo!
Cùng cười suốt đêm thanh!

Và sẽ làm lễ hội
Bộ bài ta cùng chơi…
Ôi! Quân bài thì mới
Mà người vẫn thế thôi.

ЗИМНИМ ВЕЧЕРКОМ
Николай Рубцов

Ветер, не ветер —
Иду из дома!
В хлеву знакомо
Хрустит солома,
И огонек светит…

А больше —
ни звука!
Ни огонечка!
Во мраке вьюга
Летит по кочкам…

Эх, Русь, Россия!
Что звону мало?
Что загрустила?
Что задремала?

Давай пожелаем
Всем доброй ночи!
Давай погуляем!
Давай похохочем!

И праздник устроим,
И карты раскроем…
Эх! Козыри свежи.
А дураки те же.

Cũng có thể chiều đông là thế này