Ngọn gió đêm – Ночной зефир

Nhân được tặng đĩa “Pushkin Romances” do bạn Dmitri Hvorostovsky hát, mình hứng chí dịch một trong những bài ngắn nhất 🙂

Bài này thì Pushkin đặt tên nó là “Испанский романс” (Bản romance Tây Ban Nha), tuy nhiên, sau khi Mikhail Glinka phổ nhạc thì nó thường được gọi bằng dòng đầu tiên (Ночной зефир – Ngọn gió đêm). Tính mình thì ba phải, thế nào cũng được.

Đầu tiên mời quý độc giả ít ỏi nghe bạn baritone tóc bạch kim đẹp trai hát đã nhỉ

 

Испанский романс

Александр Пушкин

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Вот взошла луна златая,
Тише… чу… гитары звон…
Вот испанка молодая
Оперлася на балкон.

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Скинь мантилью, ангел милый,
И явись, как яркий день!
Сквозь чугунные перилы
Ножку дивную продень!

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Bản romance Tây Ban Nha

Aleksandr Pushkin

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Kìa trăng vàng mọc
lặng yên…ồ, tiếng ghi-ta
Cô gái Tây Ban Nha trẻ tuổi
Tựa lên ban công nhà.

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Hãy bỏ khăn choàng, thiên thần yêu dấu
Hãy hiện ra, như ngày mới rỡ ràng!
Và hãy đưa bàn chân thon thả
Qua những song chắn đúc bằng gang!

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Kể ra thì bác Glinka có thay đổi thứ tự hai dòng ” Бежит/ Шумит” (Pushkin viết ngược lại cơ), nhưng có lẽ điều này không quan trọng lắm.

 

Aria Tomsky – “Giá như các cô gái đáng yêu”

“Con đầm pích” (Пиковая дама) là tên một truyện vừa nổi tiếng của Aleksandr Pushkin (hôm qua là sinh nhật ông, tiện thể nhắc lại). Và vở opera cùng tên của nhà soạn nhạc P.I. Tchaikovsky là dựa trên nội dung truyện vừa này. Đây có lẽ là vở opera nổi tiếng thứ nhì của P.I.Tchaikovsky (chỉ sau Eugene Onegin thôi, nhân tiện, cũng lại theo cốt truyện của Pushkin).

Có một giai thoại thế này:

Khi đang trong quá trình sáng tác, thì các tác giả được biết rằng, tại buổi trình diễn đầu tiên, ca sĩ hát vai bá tước Tomsky là một người phát âm không quá chuẩn, và cụ thể là không phát âm được chữ “r”!

Tuy nhiên, librettist – bác Modest Tchaikovsky, em trai nhà soạn nhạc đã cứu vãn tình hình. Trong aria nổi tiếng của Tomsky “Giá như các cô gái đáng yêu”, thì bác ấy đã không dùng một chữ “r” nào! (trong bản gốc tiếng Nga, đương nhiên!)

Còn thực ra, bạn baritone Ivan Melnikov (người đầu tiên hát vai này trên sân khấu) có nói đớt hay không thì mình không biết nhé!

Mà thực tế là phần lời của aria này được lấy từ một bài thơ của Gavriil Derzhavin “Lời ước đùa” (Шуточное желание) viết từ năm 1802, tức là trước đó gần 90 năm, nên  chắc giai thoại trên chả đúng mấy đâu 🙂

Bối cảnh của aria này cũng tương đối đơn giản. Màn cuối của opera. Các con bạc đang vui vẻ. Và Tomsky hát một bài hát vui vẻ để góp vui. Thế thôi.

Nào chúng ta nghe thử nhé. Nói thật là mình lười nên vớ ngay cái clip mình tìm được đầu tiên trên mạng 🙂


Gran Teatre del Liceu, Barcelona, 2010

Т о м с к и й
Если б милые девицы
Так могли летать, как птицы,
И садились на сучках,
Я желал бы быть сучочком,
Чтобы тысячам девочкам
На моих сидеть ветвях,
На моих сидеть ветвях!

Хор гостей и играющих
Браво! Браво!
Ах, спой ещё куплет!

Т о м с к и й
Пусть сидели бы и пели,
Вили гнезда и свистели,
Выводили бы птенцов!
Никогда б я не сгибался,
Вечно б ими любовался,
Был счастливей всех сучков,
Был счастливей всех сучков!

Хор гостей и играющих
Браво! Браво! Вот так песня!
Это славно! Браво! Молодец!
“Никогда б я не сгибался,
Вечно б ими любовался,
Был счастливей всех сучков,
Был счастливей всех сучков!”

Tomsky
Giá như các cô gái đáng yêu
Có thể bay được như chim
Và đậu trên cành cây nữa
Thì tôi mong được thành cành cây nhỏ
Để hàng ngàn cô bé
Có thể đậu trên cành tôi,
Có thể đậu trên cành tôi!

Dàn hợp xướng
Bravo! Bravo!
Nào, hãy hát thêm một khúc!

Tomsky
Giá như họ đậu đó
Xây tổ và hót vang
Rồi sinh ra những con chim nhỏ!
Tôi sẽ không bao giờ ngả xuống
Tôi ngắm họ mê mải cả đời,
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác!

Dàn hợp xướng
Bravo! Bravo!Bài hát thế mới là bài hát!
Tuyệt vời! Bravo! Khá lắm!
“Tôi sẽ không bao giờ ngả xuống
Tôi ngắm họ mê mải cả đời,
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác!”

Trên đồi Gruzia – Pushkin

Lâu quá chẳng dịch được bài thơ nào, mình đành kiếm một bài ngắn để lấy lại thói quen…

* * *

Александр Пушкин

На холмах Грузии лежит ночная мгла;
Шумит Арагва предо мною.
Мне грустно и легко; печаль моя светла;
Печаль моя полна тобою,
Тобой, одной тобой… Унынья моего
Ничто не мучит, не тревожит,
И сердце вновь горит и любит — оттого,
Что не любить оно не может.

* * *

Aleksandr Pushkin

Sương đêm phù trên đồi Gruzia;
Bên tôi rì rào sông Aragva.
Tôi buồn nhẹ; một nỗi buồn tươi sáng;
Nỗi buồn tôi đầy hình bóng của nàng,
Chỉ mình nàng thôi… không gì hành hạ,
Không có điều gì quấy nhiễu hồn tôi.
Và trái tim lại yêu và lại cháy –
Vì không thể nào không yêu được nữa rồi.

Tiếp tục lăng xê cho album của Anna Netrebko

Nikolai Andreyevich Rimsky-Korsakov (1844-1908) , “Na kholmakh Gruziji”, op. 3 no. 4.
Anna Netrebko, soprano
Daniel Barenboim, piano

Odessa, opera và Pushkin

Tự dưng hôm nay hứng chí nhớ về thời thơ dại nông nổi của mình, và nhớ mấy dòng thơ Pushkin viết về nhà hát opera và ballet Odessa.  Nhìn ảnh vẫn thấy đẹp, như thời tuổi trẻ nông nổi 🙂


Nhà hát Opera và Ballet thành phố Odessa, một trong những nhà hát đẹp nhất Liên Xô cũ.

Continue reading

Một nửa quý ông, một nửa con buôn – Pushkin

Theo như chỗ mình biết, thì Pushkin viết bài này tặng cho Vorontsov. Mà nói chung, mình gặp cũng nhiều kẻ đểu cáng, nên ngẫu hứng dịch cái:

* * *

Александр Пушкин

Полу-милорд, полу-купец,
Полу-мудрец, полу-невежда,
Полу-подлец, но есть надежда,
Что будет полным наконец.

* * *

Aleksandr Pushkin

Thông minh một nửa, ngu si một nửa,
Một nửa quý ông, một nửa con buôn,
Đểu cáng một nửa, nhưng vẫn còn hy vọng,
Sẽ trở thành đểu trọn vẹn, luôn luôn.

Bác thợ xay – Pushkin

Trong tâm trạng rất … stress và áp lực, mình thấy bài thơ sau – ngăn ngắn, vui vui, mặc dù có người dịch rồi, nhưng mình cũng cần xả stress một chút chứ nhỉ

Мельник

Александр Пушкин

Возвратился ночью мельник:
“Жёнка! что за сапоги?”

“Ах ты, пьяница, бездельник!
Где ты видишь сапоги?
Иль мутит тебя лукавый?
Это вёдра! Вёдра! право!”

“Вот уж сорок лет живу,
ни во сне, ни наяву
не видал до этих пор
я на ведрах медных шпор!”

Bác thợ xay

Aleksandr Pushkin

Bác thợ xay về nhà ban tối
Này vợ ơi! Sao có ủng ở đây?”

“Ối chồng ơi, dở tỉnh, dở say!
Anh thấy ủng ở đâu kia chứ?
Hay rượu làm anh lú mất rồi?
Là xô đấy, hai cái xô, thực sự!”

“Bốn mươi năm tôi sống trên đời
Dẫu trong mơ, hay tỉnh giấc, chao ôi
Đến hôm nay tôi chưa hề thấy
Xô nào có cựa giày đồng như vậy!”

Cứ theo recmusic (mà chắc là đúng) thì Aleksandr Dargomyzhsky đã phổ nhạc cho bài thơ này, chả hiểu hát lên nó ra sao, hy vọng là vui vui…

Update 1: Mình đã tìm thấy một ca sĩ hát bài này

Leonid Kharitonov – “The Miller”

Update 2: Hóa ra đây là bản dịch tự do (phóng dịch?) của một bài ballade Scotland. Sau này Marshak đã dịch đầy đủ hơn các đoạn.

http://s-marshak.ru/works/trans/trans007.htm