Tử đinh hương – Boris Pasternak

Tử đinh hương – Boris Pasternak

Có lẽ lã mấy hôm nay trời nóng quá, và xã hội hết lên đồng vì mấy con cá, lại đến mấy tấm biển hiệu đồng phục. Mình thì bỗng dưng nhìn thấy một bài thơ hay hay của Boris Pasternak. Thú thật là mình không thích nhà thơ này, dù ông ấy có được giải thưởng Nobel đi nữa, lý do là thơ quá khó hiểu.

Nhưng mà lúc đầu mình chỉ thấy có hai khổ thơ đầu tiên, nên chưa quá khó hiểu 🙂

Đến khi thấy cả bài thì đã muộn rồi.

siren

Сирень

Борис Пастернак

Положим, – гудение улья,
И сад утопает в стряпне,
И спинки соломенных стульев,
И чёрные зёрна слепней.

И вдруг объявляется отдых,
И всюду бросают дела.
Далёкая молодость в сотах,
Седая сирень расцвела!

Уж где-то телеги и лето,
И гром отмыкает кусты,
И ливень въезжает в кассеты
Отстроившейся красоты.

И чуть наполняет повозка
Раскатистым воздухом свод, –
Лиловое зданье из воска,
До облака вставши, плывёт.

И тучи играют в горелки,
И слышится старшего речь,
Что надо сирени в тарелке
Путем отстояться и стечь.

Tử đinh hương

Boris Pasternak

Hãy tưởng tượng – tiếng ong vo ve,
Và khu vườn chìm trong bếp núc,
Có cả những chiếc lưng ghế rơm,
Và loài ruồi trâu hạt đen nhưng nhức.

Rồi bỗng dưng có thông báo nghỉ,
Và mọi việc tạm dừng ở khắp mọi nơi.
Tong những tổ ong là tuổi trẻ xa xôi,
Tử đinh hương xám nở hoa lộng lẫy.

Chắc đâu đó có mùa hè, xe đẩy,
Và tiếng sấm rền quanh những bụi cây,
Trận mưa rào vào băng đĩa được ngay
Bên những sắc đẹp đã từ lâu trọn vẹn.

Và cỗ xe chỉ hơi nghiêng một chút
Không khí căng đầy điện tích vòm trời,
Có một tòa nhà tím làm bằng sáp,
Đứng cao tới mây, và bỗng nhiên bơi.

Và mây đen bắt đầu chơi đuổi bắt,
Có tiếng ai bỗng nghe thật rõ là,
Rằng hoa tử đinh hương trong đĩa,
Phải đứng lắng chút, và để nước chảy ra.

 

 

Advertisements

Âm nhạc – thơ Boris Pasternak

Bài thơ “Âm nhạc” của Boris Pasternak cũng khá là khó hiểu, ít nhất đối với mình. Thực sự mình cảm thấy bài này không hay bằng những bài về âm nhạc của Severianin. Cũng có thể là do mình dịch dở. Cám ơn bạn Thóc đã gợi ý cho mình bài thơ này nhé.

Борис Пастернак 

Музыка

Дом высился, как каланча.
По тесной лестнице угольной
Несли рояль два силача,
Как колокол на колокольню.

Они тащили вверх рояль
Над ширью городского моря,
Как с заповедями скрижаль
На каменное плоскогорье.

И вот в гостиной инструмент,
И город в свисте, шуме, гаме,
Как под водой на дне легенд,
Bнизу остался под ногами.

Жилец шестого этажа
На землю посмотрел с балкона,
Как бы ее в руках держа
И ею властвуя законно.

Вернувшись внутрь, он заиграл
Не чью-нибудь чужую пьесу,
Но собственную мысль, хорал,
Гуденье мессы, шелест леса.

Раскат импровизаций нес
Ночь, пламя, гром пожарных бочек,
Бульвар под ливнем, стук колес,
Жизнь улиц, участь одиночек.

Так ночью, при свечах, взамен
Былой наивности нехитрой,
Свой сон записывал Шопен
На черной выпилке пюпитра.

Или, опередивши мир
На поколения четыре,
По крышам городских квартир
Грозой гремел полет валькирий.

Или консерваторский зал
При адском грохоте и треске
До слез Чайковский потрясал
Судьбой Паоло и Франчески.

Boris Pasternak 

ÂM NHẠC

Một ngôi nhà, như tháp cao chót vót.
Và có cầu thang hẹp góc cạnh vườn
Hai lực sĩ khiêng dương cầm lên gác
Như khiêng chuông lên tận tháp chuông.

Họ kéo chiếc dương cầm lên cao
Trên thành phố trải mênh mang như biển,
Như mang tấm bảng đá ghi điều răn
Lên đỉnh cao nguyên ngút ngàn đá phiến.

Và rồi đàn đã để trong phòng khách,
Thành phố ngoài kia đang huýt sáo, ầm ồn,
Như bỏ lại dưới chân ta, bên dưới,
Dưới đáy nước bao huyền thoại vùi chôn.

Và cư dân sống ở tầng số sáu
Nhìn xuống đất kia tự ban công,
Như đang giữ trái đất trong tay vậy
Và đang trị vì hợp pháp không trung.

Trở lại vào phòng, anh đến bên đàn
Không chơi bản nhạc người khác viết
Mà suy nghĩ của mình, bản hợp ca
Xào xạc của rừng, ngân vang cầu nguyện.

Khúc ngẫu hứng ngân vang như đem đến
Bóng đêm, lửa cháy, thuốc nổ rền,
Đại lộ dưới mưa, bánh xe lóc cóc,
Đời sống phố phường, thân phận cô đơn

Như thế đấy, có một đêm, dưới nến,
Thay cho trước đây chất phác ngây thơ,
Trên tấm gỗ màu đen giá nhạc
Chopin đã ghi lại một giấc mơ.

Hay là khi đã vượt qua thời đại
Chỉ chừng tầm bốn thế hệ thôi,
Trên mái những căn hộ thành phố
Valkyrie bay như giông tố trên trời.

Hay là gian hòa nhạc trong nhạc viện
Trong tiếng ồn ào như địa ngục vỡ òa
Tchaikovsky làm ta ứa lệ –
Số phận Paolo và Francesca.

Chú thích – Paolo và Francesca – ý nói đến bản nhạc “Francesca da Rimini” của Tchaikovsky, được gợi cảm hứng từ số phận và cuộc tình bi thảm của hai nhân vật cùng thời với Dante Alighieri, và được nhà thơ người Ý vĩ đại nhắc đến trong “Thần khúc” (“Địa ngục”, khúc ca 5) – Dante Alighieri (Inferno, Canto V)

Gustave Doré, minh họa cho “Thần khúc” (Divina Commedia, Inferno, Canto V, 1857). Nguồn: wikipedia

Mùa thu – Pasternak

Lâu lắm rồi mình không dịch Pasternak – mặc dù anh ý có được giải thưởng Nobel thật đấy, nhưng mình luôn thấy thơ của anh ấy quá khó hiểu và rắc rối. Bài này cũng vậy, nếu bạn Thái Linh mà không yêu cầu, thì tự mình chắc chẳng bao giờ dịch 🙂

Борис Пастернак

Осень

Я дал разъехаться домашним,
Все близкие давно в разброде,
И одиночеством всегдашним
Полно все в сердце и природе.

И вот я здесь с тобой в сторожке,
В лесу безлюдно и пустынно.
Как в песне, стежки и дорожки
Позаросли наполовину.

Теперь на нас одних с печалью
Глядят бревенчатые стены.
Мы брать преград не обещали,
Мы будем гибнуть откровенно,

Мы сядем в час и встанем в третьем,
Я с книгою, ты с вышиваньем,
И на рассвете не заметим,
Как целоваться перестанем.

Еще пышней и бесшабашней
Шумите, осыпайтесь, листья,
И чашу горечи вчерашней
Сегодняшней тоской превысьте.

Привязанность, влеченье, прелесть!
Рассеeмся в сентябрьском шуме!
Заройся вся в осенний шелест!
Замри, или ополоумей!

Ты так же сбрасываешь платье,
Как роща сбрасывает листья,
Когда ты падаешь в объятье
В халате с шелковою кистью.

Ты — благо гибельного шага,
Когда житье тошней недуга,
А корень красоты — отвага,
И это тянет нас друг к другу.

Boris Pasternak

Mùa thu

Anh để cho người nhà đi hết,
Tất cả bạn thân tản mát lâu rồi,
Chỉ có nỗi cô đơn thường trực
Đầy trong tim, trong cả đất trời.

Và hai ta trong túp lều gác nhỏ,
Trong rừng thưa không một bóng người.
Như trong bài hát, những con đường nhỏ
Cỏ đã mọc đầy gần nửa mất rồi.

Và những bức tường bằng gỗ ghép
Buồn bã nhìn hai đứa chúng ta.
Ta không hứa sẽ vượt qua chướng ngại,
Ta sẽ chết cùng, thành thực thôi mà.

Ngồi lúc một giờ, ba giờ đứng dậy,
Sách ta cầm, nàng lấy kim thêu,
Và bình minh đến, ta không thấy,
Ta chẳng còn hôn nhau nữa, người yêu.

Này lá hỡi, hãy cùng trút xuống
Ồn ào hơn, lộng lẫy, nghịch ngợm rơi,
Và chén đắng hôm qua đã uống,
Buồn hôm nay, rót nhiều nữa cho tôi.

Này gắn bó, đắm say, duyên dáng!
Ta hòa tan trong tháng chín ồn ào!
Hãy chôn tất trong tiếng thu xào xạc!
Hãy lặng đi, hay điên loạn đi nào!

Và em cũng bỏ áo xiêm đi nhé,
Như rừng thu đang trút bỏ lá cây,
Và mặc chiếc áo choàng bằng lụa
Hãy ngã vào nơi đang đợi – vòng tay.

Em – diễm phúc của bước đi chết chóc,
Khi sống còn tởm hơn cả cơn đau,
Cội nguồn cái đẹp – là can đảm,
Điều đó kéo ta lại đến bên nhau.

Mà nói chung thì lâu rồi mình chả dịch thơ thẩn gì… keke

Những ngôi sao mùa hè – Boris Pasternak

Mình nói thật là chưa bao giờ mình thích dịch thơ của Boris Pasternak cả – anh này nói chung toàn các bài dài, và cực kỳ khó hiểu

Bài thơ “Những ngôi sao mùa hè” là thuộc dạng như thế, mình mãi cũng chỉ lờ mờ hiểu tác giả muốn nói gì thôi…

ЗВЕЗДЫ ЛЕТОМ

Борис Пастернак

Рассказали страшное,
Дали точный адрес.
Отпирают, спрашивают,
Движутся, как в театре.

Тишина, ты – лучшее
Из всего, что слышал.
Некоторых мучает,
Что летают мыши.

Июльской ночью слободы –
Чудно белокуры.
Небо в бездне поводов,
Чтоб набедокурить.

Блещут, дышат радостью,
Обдают сияньем,
На каком-то градусе
И меридиане.

Ветер розу пробует
Приподнять по просьбе
Губ, волос и обуви,
Подолов и прозвищ.

Газовые, жаркие,
Осыпают в гравий
Все, что им нашаркали,
Все, что наиграли.

NHỮNG NGÔI SAO MÙA HÈ

Boris Pasternak

Kể những chuyện kinh hoàng
Cho địa chỉ chính xác
Mở ra và hỏi han
Đi như trong nhà hát

Yên lặng – điều tuyệt nhất
Tôi được nghe nơi đây
Nhiều người không chịu nổi
Rằng chuột cũng biết bay

Làng trong đêm tháng bảy
Tóc vàng đẹp tuyệt vời
Bầu trời cao thăm thẳm
Chắc sẽ có chuyện thôi.

Lấp lánh bao niềm vui
Chiếu hào quang rực rỡ
Tại một kinh tuyến kia
Và vĩ tuyến nào đó

Gió thử nâng hoa hồng
Theo yêu cầu khán giả:
Giày dép, môi và tóc
Vạt áo và biệt danh.

Nóng bỏng và nhẹ nhàng
Thả hết xuống sỏi đá
Những gì chúng rửa sạch
Những gì chúng chán chơi

Keke, hình như mình ngẫu nhiên có vài câu hơi giống chị Bí, can tội cùng chọn thể thơ 5 chữ, từ từ rồi ta sửa vậy

Mùa thu vàng – thơ Boris Pasternak

Thật ra thì ở Việt Nam khó mà gọi được là mùa thu vàng, nhất là ở phía Nam… Mấy ngày ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới, chỉ thấy mưa sụt sùi… Nhưng thôi cứ gọi là nhớ một mùa thu vàng mình đã từng được thấy, được ngắm nhìn, tận hưởng vậy… Một bản dịch có nhiều kỷ niệm với mình, và với nhiều người nữa…

Hehe, còn minh họa thì … không có gì là độc đáo cả, vì … nói tới mùa thu vàng thì thường nhiều người Việt Nam sẽ nghĩ đến Levitan. Nhưng mình sẽ lấy một bức tranh khác, không phải bức kia… Bức này cũng đẹp mà …

Image Hosted by ImageShack.us

Левитан Исаак. Золотая осень. Слободка. 1889.

Golden Autumn. Village. 1889. Oil on canvas. The Russian Museum, St. Petersburg, Russia.

ЗОЛОТАЯ ОСЕНЬ

Борис Пастернак

Осень. Сказочный чертог,
Всем открытый для обзора.
Просеки лесных дорог,
Заглядевшихся в озера.

Как на выставке картин:
Залы, залы, залы, залы
Вязов, ясеней, осин
В позолоте небывалой.

Липы обруч золотой —
Как венец на новобрачной.
Лик березы — под фатой
Подвенечной и прозрачной.

Погребенная земля
Под листвой в канавах, ямах.
В желтых кленах флигеля,
Словно в золоченых рамах.

Где деревья в сентябре
На заре стоят попарно,
И закат на их коре
Оставляет след янтарный.

Где нельзя ступить в овраг,
Чтоб не стало всем известно:
Так бушует, что ни шаг,
Под ногами лист древесный.

Где звучит в конце аллей
Эхо у крутого спуска
И зари вишневый клей
Застывает в виде сгустка.

Осень. Древний уголок
Старых книг, одежд, оружья,
Где сокровищ каталог
Перелистывает стужа.

Mùa thu vàng

Boris Pasternak

Mùa thu. Cung điện cổ tích
Mở đón mọi khách mong chờ
Đường mòn nhỏ trong rừng vắng
Ngắm mãi mình trong nước hồ

Hệt như triển lãm tranh vậy:
Phòng nọ, phòng kia ngút ngàn
Tần bì, đu, dương rung lá
Đều lộng lẫy trong mạ vàng

Chiếc vòng vàng của cây đoan
Như vương miện cô dâu mới
Mặt bạch dương che khăn voan
Trong suốt – khăn voan ngày cưới.

Mặt đất vốn đầy rãnh, hố
Giờ chôn dưới thảm lá cây
Nhà nhỏ giữa phong vàng rực
Như tranh trong khung vàng dày

Và trong bình minh tháng chín
Nơi cây đứng thành hàng đôi
Hoàng hôn để lại dấu vết
Hổ phách trên vỏ rạng ngời.

Nơi đừng sa chân xuống suối
Mọi người đều biết hết rồi:
Sục sôi quá, bước không nổi
Dưới chân toàn lá mà thôi.

Và nơi cuối hàng cây ấy
Bờ dốc dội tiếng vang về
Bình minh rót hồ nhè nhẹ
Đông lại trên cây anh đào

Mùa thu. Một góc cổ kính
Danh mục của bao kho tàng
Sách vở, áo quần, vũ khí,
Cái lạnh đang lật từng trang.

Sẽ không có ai trong nhà – Boris Pasternak

Phải nói thực là chưa bao giờ mình thích thơ của Pasternak, cứ thấy nó làm sao sao ấy, có thể đơn giản là nó không hợp với mình thôi.

Thế nhưng mình cũng dịch được vài bài thơ của anh này, kết quả cũng không đến nỗi nào (nếu người ta không nịnh mình, mà ai thèm nịnh mình nhỉ, để làm gì đâu). Mặc dù lý do dịch nó thì cũng thật buồn cười, mà thôi, chẳng cần nói lý do dịch bài “Mùa thu vàng” của Pasternak làm gì, lúc nào rỗi mình sẽ đăng nó lên đây.

Và bây giờ, nhân lúc đọc lại những bài hát trong phim “Số phận trớ trêu” thì mình lại thấy một bài thơ của Pasternak. Theo ý riêng của mình là không hay lắm, bản dịch cũng chẳng hay mấy. Nhưng đang stress thì kể ra cũng nên đăng nó lên 🙂

Никого не будет в доме

Sẽ không ai trong nhà

Борис Пастернак

Никого не будет в доме,
Кроме сумерек. Один
Зимний день в сквозном проеме
Незадернутых гардин.

Sẽ không ai trong nhà
Ngoại trừ hoàng hôn cả
Chỉ độc ngày mùa đông
Lách qua rèm chưa khép

Только белых мокрых комьев
Быстрый промельк моховой,
Только крыши, снег, и, кроме
Крыш и снега, никого.

Chỉ những nắm tuyết trắng
Thoáng qua nhanh thật nhanh
Chỉ mái nhà và tuyết
Không còn ai xung quanh

И опять зачертит иней,
И опять завертит мной
Прошлогоднее унынье
И дела зимы иной.

Và sương muối lại vẽ
Nỗi sầu từ năm qua
Quay tôi như chong chóng
Những chuyện mùa đông xa

И опять кольнут доныне
Неотпущенной виной,
И окно по крестовине
Сдавит голод дровяной.

Chúng lại đâm vào tim
Lỗi lầm chưa tha thứ
Và những song cửa sổ
Cơn đói gỗ nghẹn ngào

Но нежданно по портьере
Пробежит сомненья дрожь,-
Тишину шагами меря.
Ты, как будущность, войдешь.

Nhưng bỗng dưng nghi vấn
Làm rèm cửa nhẹ rung
Từng bước đo yên lặng
Tương lai bước vào phòng

Ты появишься из двери
В чем-то белом, без причуд,
В чем-то, впрямь из тех материй,
Из которых хлопья шьют.

Em hiện ra bên cửa
Trang phục trắng đơn sơ
Hẳn dệt từ loại tơ
Trời đem may bông tuyết

1931

7/ 2007