Một bài thơ không đề của Olga Berggoltz

Bài này thật ra mình dịch cũng vài tuần rồi nhân một lúc tâm trạng không thoải mái lắm, nhưng bận quá mà blog lại không vào được, thôi để mở hàng năm 2011 vậy 🙂

Bấm vào ảnh để xem kích cỡ đầy đủ.
Ga Grebenka buổi chiều. Tranh của Krasnov Alexei – http://stgrebenka.narod.ru/ Continue reading
Advertisements

Mùa hè rớt – БАБЬЕ ЛЕТО của Olga Berggoltz

Sau một thời gian bận rộn, hôm nay Nina quyết định tự thưởng cho mình bằng một entry… lại thơ ca, lại Olga Berggoltz

Bài này thì rất được độc giả Việt Nam yêu thích qua bản dịch của Bằng Việt. Và phải nói là bản dịch này của Bằng Việt khá gần nguyên tác, nhất là nếu so với các bản dịch khác của Bằng Việt

//poliblog.ru/

Hình ảnh minh họa cho Mùa hè rớt – ảnh của http://poliblog.ru/

Mùa hè rớt

(Bằng Việt dịch)

Có một mùa trong ánh sáng diệu kỳ,
Cái nóng êm ru, màu trời không chói,
Mùa hè rớt – cho những người yếu đuối,
Cứ ngỡ ngàng như mới bắt đầu xuân!

Trên má, mơ hồ tơ nhện bay giăng,
Khe khẽ như không, nhẹ nhàng, phơ phất,
Lanh lảnh bầy chim bay đi muộn nhất,
Hoa cuối mùa sặc sỡ đến lo âu!

Những trận mưa rào đã tắt từ lâu,
Tất cả thấm trong cánh đồng lặng sẫm…
Hạnh phúc – hiếm hơn khoé nhìn say đắm
Ghen tuông – dù chua chát cũng thưa hơn!

Ôi cái mùa đại lượng rất thân thương,
Ta tiếp nhận, vì ngươi sâu sắc quá!
Nhưng ta nhớ, trời ơi, ta vẫn nhớ,
Tình yêu đâu?… Rừng lặng, bóng sao im.

Sao ơi sao, sao sắp rụng vào đêm,
Ta biết lắm, thời gian đang vĩnn biệt…
Nhưng chỉ mãi bây giờ, ta mới biết
Yêu thương, ngậm ngùi, tha thứ, chia tay…!

Bản dịch này về mặt thơ tiếng Việt thì phải nói là rất tuyệt, đến nỗi suốt một thời gian dài Nina không hề nghĩ đến việc dịch lại bài thơ này …, vì sợ là sẽ bị bản dịch tuyệt vời này làm ảnh hưởng …

Nhưng rồi bị chị Tykva và bác Butgai rủ rê, mà trời hồi này cũng … có bão nên kết quả là sau ít phút rỗi rãi Nina cho ra đời bản dịch sau đây, hy vọng là không bị ảnh hưởng từ người khác …

БАБЬЕ ЛЕТО

Ольга Берггольц

Есть время природы особого света,
неяркого солнца, нежнейшего зноя;
Оно называется
бабье лето
и в прелести спорит с самою весною.

Уже на лицо осторожно садится
летучая, легкая паутина…
Как звонко поют запоздалые птицы!
Как пышно и грозно пылают куртины!

Давно отгремели могучие ливни,
все отдано тихой и темною нивой…
Все чаще от взгляда бываю счастливой,
все реже и горше бываю ревнивой.

О, мудрость щедрейшего бабьего лета,
с отрадой тебя принимаю… И все же.
любовь моя, где ты, аукнемся, где ты?
А рощи безмолвны, а звезды все строже…

Вот видишь — проходит пора звездопада,
и, кажется, время навек разлучаться…
…А я лишь теперь понимаю, как надо
любить, и жалеть, и прощать, и прощаться…

 

Mùa hè rớt

Olga Berggolts

Có một mùa ánh sáng sao kỳ diệu
Mặt trời không rạng ngời, cái nóng dịu dàng thôi
Mùa hè rớt
như dân gian thường gọi
So với mùa xuân chẳng hề kém tuyệt vời

Tấm mạng nhện trong suốt bay nhè nhẹ
Thận trọng vương lên khuôn mặt khẽ khàng…
Những chim muộn hót nghe vang quá!
Hoa bụi cháy lên – rực rỡ đến hoang mang!

Những cơn mưa rào đã thôi gầm lâu lắm
Cánh đồng đen lặng lẽ trút hết quà…
Ta hạnh phúc thường hơn từ ánh mắt nhìn qua
Ghen ít hơn, nhưng đắng cay hơn trước

Ôi, sự thông thái của mùa hè rớt,
Ngươi quá bao dung, và an ủi tâm hồn…
Nhưng tình ta, em ở đâu, hãy nói?
Rừng lặng im, sao nghiêm nghị nhiều hơn…

Thấy không em – đã đến lúc mưa sao,
Và có lẽ – lúc chia ly vĩnh viễn…
Mà mãi đến bây giờ ta mới biết
Yêu, thương, thứ tha và giã biệt phải thế nào.

 

Nói chung trong khổ thơ cuối cùng thì Nina hiểu “em” ở đây là Olga Berggoltz nói về “tình yêu của ta, của nhân vật trữ tình”. Kể ra phải chua thêm một dòng như thế này là cái dở của người dịch, nhưng mà … khả năng có hạn thì đành chịu …

Ở đây cũng nói thêm một chút về cái tên bài thơ. Бабье лето – là giai đoạn chuyển từ hè sang thu.

Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона

Бабье Лето, простонародное, сухая, ясная осень в конце августа и в начале сентября, когда в воздухе летает паутина.


Толковый словарь живого великорусского языка Владимира Даля

Бабье лето, первая неделя сентября; местами считают с Успения, 15 августа. || Бабье лето, тенетник, паутина, летающая осенью по полям и лесам; обилие ее предвещает сухую осень…

Và chữ “Mùa hè rớt” – một sáng tạo của Bằng Việt đã diễn tả hết sức chính xác giai đoạn này. Chưa nói là nó rất hay. Chính vì thế mà Nina giữ nguyên từ này cho tên bài thơ (hehe, quyết định hết sức cảm tính thôi).

Sau đó, dịch giả Tạ Phương (Geobic) có góp ý với Nina như sau:

Riêng chữ “RỚT” của BV đã có giá, và giá đó nếu so với toàn bài dịch của bác ấy chắc không nhỏ hơn Nó là đấu ấn ông để lại cho đời, và ngoài ông không ai làm được như thế cả.

Vì thế, dù biết Nina rất hâm mộ chữ “Mùa hè rớt”, nhưng khi dịch lại không thể giữ nguyên thế được. Vì duy chuyện dùng lại cái tên đó, đã cầm chắc trong tay thất bại đến 50% rồi. Hy vọng Nina hiểu những điều Geo góp ý. Tên những bài khác, ví dụ “Chiều đông”, thì dù ai đó có dùng lại cũng chẳng ai để ý làm gì. Nhưng “Mùa hè rớt” thì là “Của riêng” BV mất rồi.

Nina thấy cũng có lý quá, chắc tại mình tham lam nên không để ý đến điều đó chăng (?). Thế là quyết định đổi tên bản dịch của mình thành Hè phụ nữ – dịch sát nghĩa, chả giống sáng tạo dấu ấn của ai. Nhưng chưa kịp vào blog sửa lại thì bác Tạ Phương đã có ý kiến khác 🙂

@ Nina: Không phải là Geo nghĩ lại đâu, mà có người “nhắc nhở”, đúng là “бабье лето” chỉ có thể dịch là “Mùa hè rớt”, mọi phương án dịch khác so với nó đều khó chấp nhận và trở nên khó hiểu.

Cảm nhận ban đầu của Nina và sự chấp nhận giữ “Mùa hè rớt” cho bản dịch của mình là đúng đấy, dù cho người ta có trừ đi của mình đến 99% . Giờ thì Geo không những ủng hộ Nina, mà con “neo” Mùa hè rớt vào bản dịch của mình nữa, kèm theo 1 dấu sao chú thích: Tiêu đề bài thơ “Mùa hè rớt” do nhà thơ, dịch giả Bằng Việt sử dụng lần đầu tiên.

Chà chà, thế thì đúng với tính lười của Nina quá! Tất nhiên ta sẽ không nói là lười, mà nói văn hoa – ui chao, linh tính của Nina mới tuyệt làm sao! Thế thì Nina không sửa gì trong bản dịch của mình (hehe), chỉ sửa lại bản dịch của nhà thơ Bằng Việt cho đúng nguyên văn trong cuốn “Thơ trữ tình thế giới thế kỷ 20”, do chính ông sửa bản in (là nói thế cho ra vẻ Nina chăm chỉ, chứ thực ra là bác Tạ Phương gõ lại, Nina chỉ copy của bác ý thôi). Còn cái đoạn dông dài này là để giải thích tại sao tên bản dịch của Nina đã là Mùa hè rớt, suýt thành Hè phụ nữ, và cuối cùng lại vẫn là Mùa hè rớt. À quên, và để giải thích rằng “Mùa hè rớt” là sáng tạo của Bằng Việt, và Nina rất hân hạnh dùng lại. Cám ơn tất cả bạn bè, người quen hay không quen đã đọc và góp ý nhé!

Gửi Boris Kornilov – Olga Berggoltz

Đây là một bài thơ đã từng rất quen thuộc với độc giả Việt Nam qua bản dịch với tên gọi “Bài thơ cuộc đời”. Nghe đồn rằng dịch giả là nhà thơ Bằng Việt, còn theo Nina thì cái kiểu dịch rất hay và rất khác bản gốc này thì chắc là của bác Bằng Việt thật

Bài thơ cuộc đời

Em nhớ lại chuyện ngày quá khứ
Khúc hát ngây thơ một thời thiếu nữ
“Ngôi sao cháy bùng trên sông Nhêva
Và tiếng chim kêu những buổi chiều tà”

Năm tháng đắng cay hơn, năm tháng ngọt ngào hơn
Em mới hiểu bây giờ anh có lý
Dù chuyện xong rồi, anh xa cách thế
Em hát khác xưa rồi, khóc cũng khác xưa.

Lớp trẻ lớn lên giờ lại hát theo ta
Lại nhắc lại vị ngọt ngào thuở trước
Vẫn sông Nhêva chiều tà ánh nước
Nhưng nghĩ cho cùng họ có lỗi đâu anh?

(Bằng Việt dịch)

Olga Berggolts (1910 – 1975)

Tất nhiên đây là một bản dịch rất hay, nhưng nếu xét đến bài thơ gốc thì nó có vẻ không ăn nhập mấy (tên gốc của bài thơ là “Gửi Boris Kornilov” – chồng cũ của Olga Berggolts, người khi đó đã bị bắt với tội phản cách mang, tội danh này khi đó khó mà thoát chết, và thực tế đến thời điểm Olga Berggolts viết bài thơ thì ông đã bị xử bắn. Tuy nhiên chưa chắc Olga Berggolts đã biết thông tin này). Và đặc biệt là cái chất cay đắng đã nhạt đi rất nhiều. Nina hoàn toàn không có ý định chê gì bác Bằng Việt cả, Nina nhắc lại một lần nữa là bản dịch của bác Bằng Việt rất hay. Tuy nhiên cảm nhận của Nina là bản dịch này không giống bản gốc.

Còn Nina thì … sau khi đọc lướt qua bản dịch của các bác khác (đọc lướt để khỏi bị ảnh hưởng ) thì Nina cảm thấy, dịch cả bài thơ này là rất khó… Nhưng có lẽ hôm nay xấu trời, nên Nina cảm thấy liều lĩnh hơn chăng? Thực ra thì Nina cảm giác bản dịch này của Nina không ổn lắm, nhưng xấu trời mà, Nina để tạm đây. Và xin hứa 🙂 sẽ quay lại nếu còn hứng khởi…

Борису Корнилову

Ольга Берггольц

…И все не так, и ты теперь иная,
поешь другое, плачешь о другом…

Б. Корнилов

————————————————

1.
О да, я иная, совсем уж иная!
Как быстро кончается жизнь…
Я так постарела, что ты не узнаешь.
А может, узнаешь? Скажи!

Не стану прощенья просить я,
ни клятвы — напрасной — не стану давать.
Но если — я верю — вернешься обратно,
но если сумеешь узнать, —

давай о взаимных обидах забудем,
побродим, как раньше, вдвоем, —
и плакать, и плакать, и плакать мы будем,
мы знаем с тобою — о чем.
1939

2.
Перебирая в памяти былое,
я вспомню песни первые свои:
«Звезда горит над розовой Невою,
заставские бормочут соловьи…»

…Но годы шли все горестней и слаще,
земля необозримая кругом.
Теперь — ты прав,
мой первый и пропащий:

“пою другое,
плачу о другом…”

А юные девчонки и мальчишки,
они — о том же: сумерки, Нева…
И та же нега в этих песнях дышит,
и молодость по-прежнему права.
1940

Gửi Boris Kornilov

Olga Berggolts

… Và mọi điều không thế, em giờ đã khác
Em hát khác rồi, khóc về người khác …

Boris Kornilov

————————————————

1.
Vâng, em khác, bây giờ em đã khác
Cuộc đời này sao kết thúc thật nhanh
Em già đến nỗi anh không nhận ra nổi
Hay vẫn nhận ra? Hãy nói đi anh!

Em sẽ không cầu xin tha thứ,
Cũng không thề bồi – vô ích – làm gì
Nhưng em tin, – nếu như anh trở lại
Nhưng nếu như anh có thể nhận ra

Thì hãy cùng quên những lời oán trách
Hãy cùng nhau đi dạo, tựa ngày qua
Và cùng khóc, khóc thật nhiều anh nhé
Vì những gì ta đã biết quá mà
1939

2.
Lục lại trong ký ức những chuyện qua
Em nhớ lại bài ca đầu thuở ấy
“Trên Neva hồng ngôi sao bừng cháy
Họa mi ngoại thành mấp máy thì thào…”

… Nhưng tháng năm cay đắng ngọt ngào hơn
Vùng đất xung quanh không thể nào nhìn hết
Bây giờ anh đúng,
Người đầu tiên của em, người đang chết

“em hát khác rồi
khóc về người khác …”

Những cô bé, cậu bé còn thơ trẻ
Họ vẫn nói về hoàng hôn với Neva
Vẫn sự dịu dàng thở trong những bài ca
Và tuổi trẻ, như ngày xưa, luôn đúng.
1940

Chàng vẫn được yêu – Olga Berggoltz

Chắc có lẽ bác Butgai rất yêu Olga Berggolts :). Bác ấy dịch liên tiếp các bài thơ của bà, khiến cho Nina cũng bị lây 🙂

Thật ra bài thơ này thì Nina thấy hơi lạ và sến, nhưng dịch thì vẫn dịch 🙂

Tất cả dối đấy. Chàng vẫn được yêu

Olga Berggolts

Tất cả dối đấy. Chàng vẫn được yêu
Trọn đời này chàng là của thiếp
Dẫu thiếp không tha thứ điều gì hết
Nhưng chẳng bao giờ thiếp bỏ tay chàng.

Mà chàng cũng không thể đẩy thiếp ra
Dẫu chàng giận dữ, hay buồn bã
Thiếp thấy đường chàng đi gai góc quá
Lẩn khuất mù mờ, chàng còn chửa biết nơi

Chỉ có thiếp mới đủ sức mà thôi
Đi cùng chàng trên con đường số phận

1940

Это всё неправда. Ты любим

Ольга Берггольц

Это всё неправда. Ты любим.
Ты навек останешься моим.
Ничего тебе я не прощу.
Милых рук твоих не отпущу.

А тебе меня не оттолкнуть,
даже негодуя и скорбя.
Как я вижу твой тернистый путь,
скрытый, неизвестный для тебя.

Только мне под силу, чтоб идти –
мне — с тобой по твоему пути…

1940

Mùa lá rụng của Olga Berggoltz

Đây là một bài thơ rất quen thuộc với độc giả Việt Nam qua bản dịch của Bằng Việt với tên gọi “Tránh đừng đụng vào cây mùa lá rụng”.

Tuy nhiên, Nina nghĩ rằng bản dịch của nhà thơ Bằng Việt, hay thì hay thật, nhưng quá khác so với bản gốc 🙂

Nhân có bác Butgai khởi xướng, Nina dịch lại bài này như sau

Mùa lá rụng – листопад. Ảnh: http://www.sciam.ru/
Olga Berggolts

Mùa lá rụng

Mùa thu ở Matxcơva trên các đại lộ
người ta thường treo những tấm biển
với dòng chữ
“Thận trọng nhé, mùa này lá rụng!”

Mùa thu, mùa thu! Trên Matxcơva
Những con sếu, màn sương mù và khói
Những khu vườn đang cháy trong chiều tối
Bằng tán lá vàng rực rỡ trong hoàng hôn
Và những tấm biển trên bao đại lộ
Nói với mọi người qua lại nơi đây
Đi một mình, hay đang tay trong tay
“Thận trọng nhé, mùa này lá rụng!”

Ôi con tim tôi, sao quá chừng đơn độc
Trong con phố này quá xa lạ, lạnh lùng
Buổi chiều đang dạo bước mông lung
Ngang cửa sổ, giật mình khi mưa xuống
Tôi ở đây một mình vì ai nhỉ
Tôi quý mến ai, ai vui lúc gặp tôi?
Sao bỗng dưng tôi lại nhớ mấy lời:
“Thận trọng nhé, mùa này lá rụng”?

Khi tôi đã không cần điều gì nữa
Thì tức là có gì để mất đâu:
Chẳng là người thương, thân thuộc với nhau
Thậm chí cũng chẳng phải là bạn nữa.
Nhưng sao lòng tôi nỗi buồn chất chứa,
Vì chúng ta vĩnh viễn chia tay
Hỡi con người không vui một mảy may
Không hạnh phúc, và chắc là đơn độc?

Nụ cười nhạo báng, hay chỉ không cẩn trọng?
Cứ chịu đựng đi, mọi chuyện sẽ qua thôi…
Không – đáng sợ hơn mọi thứ trên đời
Là sự dịu dàng khi chia tay, như mưa trút
Cơn mưa rào tối đen, ấm áp
Chỉ rực sáng lên rồi run rẩy mà thôi!
Hãy hạnh phúc, hãy vui vẻ bạn ơi
Khi chia tay, như cơn mưa này vậy.

… Tôi một mình cất bước ra ga
Và từ chối mọi người đưa tiễn.
Tôi chưa kịp nói cho anh mọi chuyện
Nhưng bây giờ chẳng cần phải nói thêm.
Giờ màn đêm đã đầy trong ngõ nhỏ
Những tấm biển vẫn nhắc nhở người ta
Nhắc những người đơn độc đang lại qua
“Thận trọng nhé, mùa này lá rụng”…
1938

Ольга Берггольц

ЛИСТОПАД

Осенью в Москве на бульварах
вывешивают дощечки
с надписью

“Осторожно, листопад!”

Осень, осень! Над Москвою
Журавли, туман и дым.
Златосумрачной листвою
Загораются сады.
И дощечки на бульварах
всем прохожим говорят,
одиночкам или парам:
“Осторожно, листопад!”

О, как сердцу одиноко
в переулочке чужом!
Вечер бродит мимо окон,
вздрагивая под дождем.
Для кого же здесь одна я,
кто мне дорог, кто мне рад?
Почему припоминаю:
“Осторожно, листопад”?

Ничего не нужно было,-
значит, нечего терять:
даже близким, даже милым,
даже другом не назвать.
Почему же мне тоскливо,
что прощаемся навек,
Невеселый, несчастливый,
одинокий человек?

Что усмешки, что небрежность?
Перетерпишь, переждешь…
Нет – всего страшнее нежность
на прощание, как дождь.
Темный ливень, теплый ливень
весь – сверкание и дрожь!
Будь веселым, будь счастливым
на прощание, как дождь.

…Я одна пойду к вокзалу,
провожатым откажу.
Я не все тебе сказала,
но теперь уж не скажу.
Переулок полон ночью,
а дощечки говорят
проходящим одиночкам:
“Осторожно, листопад”…
1938