Aria Tomsky – “Giá như các cô gái đáng yêu”

“Con đầm pích” (Пиковая дама) là tên một truyện vừa nổi tiếng của Aleksandr Pushkin (hôm qua là sinh nhật ông, tiện thể nhắc lại). Và vở opera cùng tên của nhà soạn nhạc P.I. Tchaikovsky là dựa trên nội dung truyện vừa này. Đây có lẽ là vở opera nổi tiếng thứ nhì của P.I.Tchaikovsky (chỉ sau Eugene Onegin thôi, nhân tiện, cũng lại theo cốt truyện của Pushkin).

Có một giai thoại thế này:

Khi đang trong quá trình sáng tác, thì các tác giả được biết rằng, tại buổi trình diễn đầu tiên, ca sĩ hát vai bá tước Tomsky là một người phát âm không quá chuẩn, và cụ thể là không phát âm được chữ “r”!

Tuy nhiên, librettist – bác Modest Tchaikovsky, em trai nhà soạn nhạc đã cứu vãn tình hình. Trong aria nổi tiếng của Tomsky “Giá như các cô gái đáng yêu”, thì bác ấy đã không dùng một chữ “r” nào! (trong bản gốc tiếng Nga, đương nhiên!)

Còn thực ra, bạn baritone Ivan Melnikov (người đầu tiên hát vai này trên sân khấu) có nói đớt hay không thì mình không biết nhé!

Mà thực tế là phần lời của aria này được lấy từ một bài thơ của Gavriil Derzhavin “Lời ước đùa” (Шуточное желание) viết từ năm 1802, tức là trước đó gần 90 năm, nên  chắc giai thoại trên chả đúng mấy đâu 🙂

Bối cảnh của aria này cũng tương đối đơn giản. Màn cuối của opera. Các con bạc đang vui vẻ. Và Tomsky hát một bài hát vui vẻ để góp vui. Thế thôi.

Nào chúng ta nghe thử nhé. Nói thật là mình lười nên vớ ngay cái clip mình tìm được đầu tiên trên mạng 🙂


Gran Teatre del Liceu, Barcelona, 2010

Т о м с к и й
Если б милые девицы
Так могли летать, как птицы,
И садились на сучках,
Я желал бы быть сучочком,
Чтобы тысячам девочкам
На моих сидеть ветвях,
На моих сидеть ветвях!

Хор гостей и играющих
Браво! Браво!
Ах, спой ещё куплет!

Т о м с к и й
Пусть сидели бы и пели,
Вили гнезда и свистели,
Выводили бы птенцов!
Никогда б я не сгибался,
Вечно б ими любовался,
Был счастливей всех сучков,
Был счастливей всех сучков!

Хор гостей и играющих
Браво! Браво! Вот так песня!
Это славно! Браво! Молодец!
“Никогда б я не сгибался,
Вечно б ими любовался,
Был счастливей всех сучков,
Был счастливей всех сучков!”

Tomsky
Giá như các cô gái đáng yêu
Có thể bay được như chim
Và đậu trên cành cây nữa
Thì tôi mong được thành cành cây nhỏ
Để hàng ngàn cô bé
Có thể đậu trên cành tôi,
Có thể đậu trên cành tôi!

Dàn hợp xướng
Bravo! Bravo!
Nào, hãy hát thêm một khúc!

Tomsky
Giá như họ đậu đó
Xây tổ và hót vang
Rồi sinh ra những con chim nhỏ!
Tôi sẽ không bao giờ ngả xuống
Tôi ngắm họ mê mải cả đời,
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác!

Dàn hợp xướng
Bravo! Bravo!Bài hát thế mới là bài hát!
Tuyệt vời! Bravo! Khá lắm!
“Tôi sẽ không bao giờ ngả xuống
Tôi ngắm họ mê mải cả đời,
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác!”

Khúc hát người con gái di gan – Yacob Polonsky

Vốn đây là một bài thơ của Yacob Polonsky được Piotr Tchaikovsky phổ nhạc. Mình chưa kiếm ra bản thu âm nào có chất lượng khá, nên giới thiệu bản youtube của Irina Arkhipova

Pyotr Ilyich Tchaikovsky (1840-1893) , “Pesn’ Cyganki”, op. 60 (Двенадцать романсов = Dvenadcat’ romansov (Twelve romances)) no. 7 (1886).

Download: chưa có link 

Lan man một tẹo, nhân cái “xì căng đan” em Minh Hằng nào đó “mượn giọng” ca sĩ Lan Anh, nhiều nhà chuyên môn nhảy vào phân tích làm mình (một đứa mù nhạc hoàn toàn) buồn cười quá. Đặc biệt là câu “phải đẳng cấp quốc tế mới hát được nốt mí ấy” – ối giời ạ, thế thì các Cossotto, Obraztsova, Arkhipova, Simionato, Berganza vân vân là đẳng cấp ao làng chắc. À quên, còn một đống huyền thoại giọng nữ cao cả đời chẳng bao giờ lên đến nốt mí ấy như Caballe, Freni, Tebaldi, Nilsson, vân vân và vân vân  (đoạn này là để câu view, thứ tự các ca sĩ được nhắc đến ở đây là ngẫu nhiên, theo độ …phởn của Nina và Figaro, chẳng có phân theo độ vĩ đại gì đâu nhé).

Continue reading

Những cặp mắt xuân xanh biếc – Mikhailov

Bài này ngẫu nhiên mình dịch cũng khá lâu rồi. Hôm trước ngồi họp, tìm trong recmusic lại ra đúng nó (thì bài ngắn mà), thế nhưng trong khi dịch cứ có cảm giác … quen biết. Mình tìm lại thì ra bài cũ, mà hồi đó mình dịch còn chính xác hơn bây giờ mới buồn cười 🙂  Continue reading

Giữa những ngày ảm đạm – Daniil Rathaus

Lâu lắm rồi mình chả dịch được cái gì hay ho, chả đọc được bài thơ nào hay ho 😦

Bài thơ này thì nói chung mình cũng chả biết tác giả là ai, chỉ biết là bác Tchaikovsky phổ nhạc. Bài này mình cũng chỉ thích vừa vừa, nhưng mà bác Lemeshev hát thì cũng nên giới thiệu 🙂

Continue reading

Bài hát ru con – Колыбельная – Tchaikovsky, Maikov

Có lẽ là tình cờ mà bạn Figaro lại giới thiệu một clip hát bài hát ru của P.I.Tchaikovsky do giọng mezzo Christianne Stotijn thể hiện. Mình nghe thì sực nhớ – bài này kiều nữ Anna Netrebko có hát trong album “In the still of Night”. Mình cũng vốn không định quảng cáo thêm cho kiều nữ, nhưng bài này mình thích kiều nữ hát hơn.

Continue reading

“Hồ thiên nga” – một vở ballet cổ điển, nhiều cách diễn giải

Alastair Macaulay (New York Times)

Người dịch: Lưu Hải Hà

Tất nhiên, chúng ta nhảy múa, là để có niềm vui. Tuy nhiên, ballet vốn được xây dựng trên  sự lưỡng phân của vai trò giới tính (các nữ diễn viên ballet thì đứng trên mũi chân, còn các nam diễn viên thì đóng vai trò hỗ trợ) có một sự xu hướng lãng mạn có thể coi là sâu sắc, thậm chí bi thảm. Vở ballet “Hồ thiên nga” là sự luân phiên giữa các lễ hội (Màn I và III) và bi kịch lãng mạn (Màn II và IV). Sự cổ điển của vở ballet này có thể thể hiện tầm cỡ bi kịch trong những chất liệu từ đó hình thành ballet và các chất liệu này là độc nhất vô nhị, đặc trưng cho vở ballet này. Vở ballet này không chỉ lãng mạn và  quý phái, đó còn là định mệnh và đầy sự hủy diệt. Và  cơn bão mà Tchaikovsky đã tạo ra trong Màn IV cũng mang tầm cỡ vũ trụ như trong vở bi kịch “Vua Lear” của Shakespeare.


Vở “Hồ thiên nga” trên sân khấu Nhà hát Mariinsky

Continue reading

Những ngôi sao dịu dàng lấp lánh – Plescheev

Ngẫu nhiên nghe một thí sinh của cuộc thi âm nhạc Tchaikovsky thể hiện, nên mình bèn nổi hứng dịch. Rất tiếc là không hiểu rõ lắm đoạn thứ ba, nên hơi chối, nhưng đã dịch lúc nửa đêm thì cũng nên đăng 🙂


AMARTUVSHIN ENKHBAT.
Romance “Нам звезды кроткие сияли”
Nhạc: P.I.Tchaikovsky
Lời: A. Plescheev

Continue reading