Ngọn gió đêm – Ночной зефир

Nhân được tặng đĩa “Pushkin Romances” do bạn Dmitri Hvorostovsky hát, mình hứng chí dịch một trong những bài ngắn nhất 🙂

Bài này thì Pushkin đặt tên nó là “Испанский романс” (Bản romance Tây Ban Nha), tuy nhiên, sau khi Mikhail Glinka phổ nhạc thì nó thường được gọi bằng dòng đầu tiên (Ночной зефир – Ngọn gió đêm). Tính mình thì ba phải, thế nào cũng được.

Đầu tiên mời quý độc giả ít ỏi nghe bạn baritone tóc bạch kim đẹp trai hát đã nhỉ

 

Испанский романс

Александр Пушкин

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Вот взошла луна златая,
Тише… чу… гитары звон…
Вот испанка молодая
Оперлася на балкон.

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Скинь мантилью, ангел милый,
И явись, как яркий день!
Сквозь чугунные перилы
Ножку дивную продень!

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Bản romance Tây Ban Nha

Aleksandr Pushkin

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Kìa trăng vàng mọc
lặng yên…ồ, tiếng ghi-ta
Cô gái Tây Ban Nha trẻ tuổi
Tựa lên ban công nhà.

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Hãy bỏ khăn choàng, thiên thần yêu dấu
Hãy hiện ra, như ngày mới rỡ ràng!
Và hãy đưa bàn chân thon thả
Qua những song chắn đúc bằng gang!

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Kể ra thì bác Glinka có thay đổi thứ tự hai dòng ” Бежит/ Шумит” (Pushkin viết ngược lại cơ), nhưng có lẽ điều này không quan trọng lắm.

 

La zingara – Carlo Guaita & Gaetano Donizetti

Mình gần đây do ít khi ở nhà và do… gì gì nữa nên đâm ra khó tính một cách quái gở. Ngày xưa mình chọn lieder để dich hoàn toàn theo tiêu chí độ dài, và sau đó là khả năng. Bây giờ mình phải đi tìm clip, và nghe thử xem nhạc có lọt tai không đã cơ! Đúng là khi khả năng có hạn thì phải phát huy thủ đoạn.

Sáng nay thì tình cờ tìm đươc bài La zingara do Gaetano Donizetti phổ nhạc. Thực sự là lời tương đối ngắn (chuyện, mình vốn thích bài ngắn), và clip thể hiện của chị béo Monserrat Caballe thì tương xứng với đẳng cấp của chị ấy, và lọt tai mình.

Đây là clip đã khiến cho mình muốn dịch lời…


Montserrat Caballe – La zingara – Gaetano Donizetti

Còn về tác giả phần lời thì mình không biết gì, ngoài việc ông không thể trẻ hơn nhà soạn nhạc Gaetano Donizetti quá nhiều 🙂 Vì đến năm sinh của ông mà Recmusic còn không biết mà. À, đương nhiên là mình chuyển ngữ dựa vào bản dịch tiếng Anh của recmusic và Google Translate

La zingara

Carlo Guaita

Fra l’erbe cosparse di rorido gelo,
coverta del solo gran manto del cielo,
mia madre esultando la vita me diè.

Fanciulla, sui greppi le capre emulai,
per ville e cittadi, cresciuta, danzai,
le dame lor palme distesero a me.

La ra la. ah! la zingara.

Io loro predissi le cose note,
ne feci dolenti, ne feci beate,
segreti conobbi di sdegno, d’amor.

La ra la, etc.

Un giorno la mano mi porse un donzello;
mai visto non fummi garzone piu bello:
oh! s’ei nella destra leggessimi il cor!

Người con gái di gan

Carlo Guaita

Giữa đồng cỏ phủ sương giá lạnh
Đắp tấm áo choàng duy nhất – bầu trời
Mẹ đã cười khi sinh hạ ra tôi.

Thời thơ bé chăn dê trên đồi núi
Rồi nhảy múa vui nơi chốn thị thành
Các quý bà xòe tay nhờ xem bói.

La ra la, ah! Người con gái di gan.

Tôi báo trước những điều nhiều kẻ biết,
Tôi giả buồn, và có lúc giả vui,
Tôi biết bí mật của tình yêu, giận dữ.

La ra la, ah! Người con gái di gan.

Nhưng một hôm, một chàng trai xem bói
Chưa có ai điển trai thế trên đời:
Ôi, nếu chàng nắm tay tôi vài phút
Ắt biết mọi điều trong trái tim tôi!

Addio Brunetta – Donizetti

Addio Brunetta là một bài thơ khuyết danh được nhà soạn nhạc nổi tiếng Gaetano Donizetti phổ nhạc. Mình tình cờ tìm thấy bài thơ này trong giờ họp.

Vốn định nhúng một post của Facebook, nhưng cái trò này không đáng tin cậy, nên thôi, mình dán vào cho yên 🙂

Không hiểu tại sao khi đọc lời bài này, vốn tiếng Ý ba chữ học lỏm của mình lại tạo cảm nhận, rằng nhân vật trữ tình chẳng hề buồn khi chia tay. Đến khi nghe hát, lại càng thấy mình đúng, chết thật, mình sắp thành lãnh đạo mất.

Chào nhé Brunetta, anh đã ở xa
Nước mắt uổng phí, buồn bã hoài công.
Con tàu của anh sẽ còn quay lại
Nhưng tình ta sẽ chẳng còn nồng.

Con tàu của anh sẽ lại về bến cũ
Nhưng trong tim em sẽ chẳng còn ta.
Chào nhé Brunetta,
anh đã ở xa…
Chào nhé!

Addio Brunetta, son già lontano
Il pianto è vano, vano il dolor.
Questa mia nave farà ritorno,
ma non il giorno del nostro amor

Ch’essa ritrovalo stesso lido
Io trovo infido l’istesso cor.
Addio Brunetta
son già lontano…
Addio!

Mình bắt đầu thấy thích bạn Ildebrando D’Arcangelo rồi…

Не скажу никому – Tôi sẽ không nói

Đây là một bài thơ của nhà thơ Nga Aleksei Koltsov (1808 – 1842), vốn là thơ không đề. Ông công bố bài thơ này năm 1840, sau đó bài thơ được nhạc sĩ Aleksandr Aliabev phổ nhạc, và nhạc sĩ Aleksandr Dargomyzhsky cũng phổ nhạc bài thơ này (mình chưa tra cứu được ông nào phổ trước).

Nhưng mà trên mạng thì mình chỉ tìm thấy bản romance do Dargomyzhsky phổ nhạc thôi.


http://youtu.be/tBz-Ww16nAo

Thật ra mình chẳng biết mấy về Dargomyzhsky, ngoài việc ông là một thành viên của Nhóm Khỏe, và có vở opera Rusalka sử dụng toàn bộ phần lời thơ trong trường ca cùng tên của Aleksandr Pushkin. Bản romance này nghe cũng hay phết.

Chỉ tội là mình dịch rất ẩu, mới đầu còn dịch sai cả đầu đề cơ, may mà kịp sửa.

Не скажу никому

Алексей Кольцов
Не скажу никому отчего я весной
По полям и лугам не сбираю цветов.
Та весна далеко, те завяли цветы,
Из которых я с ним завивала венки.
И тех нет уже дней, что летели стрелой,
Что любовью нас жгли, что палили огнём!
Не скажу никому от чего у меня
Тяжело на груди, злая грусть налегла.
Tôi sẽ không nói

Aleksei Koltsov

Tôi sẽ không nói, tại sao mùa xuân
Tôi không đi hái hoa đồng nữa.
Xuân ấy xa rồi, hoa kia héo úa,
Những đóa hoa tôi kết thành vòng.
Và những ngày xưa qua như mũi tên bay,
Khi tình yêu đốt ta như lửa cháy!
Tôi sẽ không nói, sao tôi đau vậy.
Có nỗi buồn độc ác nặng trong tim.

Ngẫu nhiên dịch trước khi đi nghe “Giai điệu mùa thu” :), nhưng lại đăng lên blog sau bài cảm nhận “Giai điệu mùa thu”, kể cũng vớ vẩn thật

Hoa cúc – Sergei Rachmaninov, Igor Severianin

Thực sự mà nói, rất dễ yếu lòng trước một đồng hoa cúc trắng…

Đây là một sáng tác của Sergei Rachmaninov phổ thơ của Igor Severianin. Lần đầu mình đọc được một bài thơ của Severianin mà lại không thuộc thể thơ sonnet 🙂

Có vẻ, ca khúc này cũng được các ca sĩ trình bày khá nhiều. Xin giới thiệu clip của một ca sĩ trẻ:

http://youtu.be/lR0r3yJyMik

Sergei Rachmaninov, “Margaritki”, op. 38 no. 3 (1916)
Text: Igor Severyanin

Soprano: Natalia Mezina
Piano: Julia Balabicheva

Маргаритки

Игорь Северянин

О, посмотри! как много маргариток —
И там, и тут…
Они цветут; их много; их избыток;
Они цветут.

Их лепестки трехгранные — как крылья,
Как белый шелк…
Вы — лета мощь! Вы — радость изобилья!
Вы — светлый полк!

Готовь, земля, цветам из рос напиток,
Дай сок стеблю…
О, девушки! о, звезды маргариток!
Я вас люблю…

Июль 1909

Hoa cúc

Igor Severianin

Hãy nhìn kìa, thật nhiều hoa cúc
Chỗ này, chỗ kia, ôi biết bao nhiêu,
Nhiều thật đấy, và cùng nở hết
Cúc nở hoa, hoa cúc thật nhiều.

Và những cánh hoa khoe ba cạnh
Như cánh bướm bay, lụa trắng mịn màng.
Sức mạnh mùa hè! Niềm vui trù phú!
Hoa trắng đông như cả trung đoàn!

Này đất hỡi, lấy sương làm nước ngọt
Hãy rót mật cho mỗi thân hoa…
Ôi, các cô gái! Những ngôi sao hoa cúc!
Tôi đang yêu tất cả các cô…

Tháng 7/1909

Đêm buồn thảm – Ivan Bunin

Bài này là mình được chị Quỳnh Hương mách cho. Vốn là một bài thơ không đề của Bunin, được Rachmaninov phổ nhạc, và hình như được bác Vũ Tự Lân đưa vào tuyển tập bài hát Nga. Có điều hình như bác ấy không tìm được lời gốc, mà lại dịch lại từ lời Việt sang tiếng Nga, keke. Ấy là mình nghe nói thế.

Với tâm trạng … điếc không sợ súng, mình cầm đàn guitar lên mò mẫm một câu đầu. Rồi vênh vang vào youtube tìm bài này và ngã ngửa ra khi thấy mình đàn sai bét. Thôi để tránh ba hoa, mình giới thiệu một clip mà mình tìm thấy.

Sergei Vasil’yevich Rachmaninov (1873-1943) , “Noch’ pechal’na”, op. 26 no. 12 (1906).
Valery Buimister, baritone
Elena Snigur, fortepiano
Khán phòng Học viện âm nhạc quốc gia Ukraine, Kiev, 11.03.2011
(Tên cũ là Nhạc viện Kiev)

Thú thực là mình không biết ca sĩ này, nhưng  cảm nhận của mình thì giọng nam có vẻ hợp với romance này hơn là giọng nữ, với lại trông anh ấy có vẻ bề ngoài cũng không quá béo.

Còn bản dịch của mình thì hơi gượng, nhất là câu cuối… Biết làm sao được, dịch trong lúc tâm trạng rất bực bội và stress mà…

* * *Иван Бунин

Ночь печальна, как мечты мои.
Далеко в глухой степи широкой
Огонёк мерцает одинокий…
В сердце много грусти и любви.

Но кому и как расскажешь ты,
Что зовет тебя, чем сердце полно! —
Путь далек, глухая степь безмолвна.
Ночь печальна, как мои мечты.

* * *Ivan Bunin

Đêm buồn thảm như ước mơ ta vậy
Thảo nguyên mênh mông vắng lặng xa xa,
Một ngọn lửa lập lòe đơn độc…
Nỗi sầu, tình yêu đầy ắp tim ta.

Biết kể cho ai, kể làm sao được,
Điều vẫy gọi ta, tràn ngập trái tim! –
Con đường xa tít, thảo nguyên câm bặt.
Như ước mơ ta, buồn thảm bóng đêm

Recondita armonia – sự hài hòa ẩn giấu

Mấy tháng để blog mốc meo, hôm nay mình mới hơi … áy náy mà trộm thời gian và mạng cơ quan viết lăng nhăng một chút. Nào ngờ lại gặp phải mạng phập phù, tức là mình có thể viết bài mới, nhưng lại không thể đọc blog :). Và sau khi viết được một đoạn kha khá thì tự dưng mất bài – mất hứng kinh khủng. Thôi đành viết lại vậy.

Recondita armonia là aria đầu tiên của anh họa sĩ Mario Cavaradossi trong vở opera Tosca của nhà soạn nhạc người Ý Giacomo Puccini. Từ ngày sáng tác (năm 1900) đến nay, vở opera này luôn là một trong các vở được dàn dựng nhiều nhất, đây cũng là một chỉ số gián tiếp cho thấy những ưu điểm về mặt âm nhạc và libretto của vở này.

Vốn dựa trên vở kịch La Tosca của Victorien Sardou, nên nội dung của Tosca khá là chặt chẽ, đây là một ưu điểm nổi trội so với các vở opera khác, nếu như các đạo diễn không phát huy trí tưởng tượng quá đà. Về mặt âm nhạc thì “Vissi d’arte”, “E lucevan le stelle” luôn là những aria được công chúng yêu thích nhất. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các aria khác kém hơn. Chẳng qua là do hai aria kia quá nổi bật thôi, nên các aria khác có hơi bị lu mờ chút.

Recondita armonia được hát ngay sau khi sân khấu mở màn được ít phút, và nhân vật nam chính của chúng ta bước ra sân khấu, cởi áo khoác ngoài và vẽ. Vì là mới bắt đầu vở diễn, nên không khí vẫn còn tươi sáng lắm, chưa có gì báo trước bi kịch. Và cũng vì thế, nên nội dung của aria này cũng tươi sáng, nhẹ nhàng, có cảm giác một giọng nam cao trữ tình là rất phù hợp. Tuy nhiên, những gì sẽ diễn ra sau đó đòi hỏi chất spinto hoặc dramatico là thứ gia vị bắt buộc của giọng hát, tất nhiên là thêm nốt Si giáng cho hoành tráng.

Vì aria này khá nổi tiếng, mà  mạng củ chuối nên mình lười, vớ ngay cái clip đầu tiên tìm thấy :).

Bản dịch ẩu tả nhờ có sự trợ giúp hết sức quan trọng của http://www.aria-database.com/, Google Translate như sau:

Recondita armonia
di bellezze diverse!
È bruna Floria,
l’ardente amante mia.
E te, beltade ignota,
cinta di chiome bionde,
Tu azzurro hai l’occhio,
Tosca ha l’occhio nero!
Có một sự hài hòa ẩn giấu
Trong tương phản của sắc đẹp trên đời!
Người yêu nồng nhiệt của tôi
là Floria tóc nâu hạt dẻ.
Còn nàng, hỡi mỹ nhân bí ẩn
Rực sáng tóc vàng như ánh mặt trời.
Và cặp mắt màu xanh thăm thẳm.
Tosca mắt đen láy sáng ngời!
L’arte nel suo mistero,
le diverse bellezze insiem confonde…
Ma nel ritrar costei,
Il mio solo pensiero,
Il mio sol pensier sei tu,
Tosca, sei tu!
Nghệ thuật quả là bí ẩn
đem những vẻ đẹp khác nhau đến bên nhau
Nhưng trong những bức tranh của tôi
Trong suy nghĩ của tôi
Trong suy nghĩ của tôi chỉ có
Tosca, duy nhất mình em thôi!