Em đừng hát với tôi, ơi người đẹp – Pushkin

Bài thơ này được Pushkin viết ngày 12/06/1828, tặng cho nữ bá tước Anna Alekseevna Andro-Olenina, người yêu của nhà thơ khoảng thời gian 1828-29. Bà cũng là người được nhà thơ tặng cho những bài thơ “Ông và anh”, “Đôi mắt nàng”, “Tôi yêu em”, nhiều đoạn thơ trong “Evgeny Onegin”, vv.

 Orest Kiprensky. Chân dung Anna Alekseevna Andro-Olenina

Olenina hát tốt, và học hát với nhà soạn nhạc M.I.Glinka. Một lần Pushkin tình cờ nghe được một giai điệu Gruzia do nhà thơ A.S.Griboedov đem về từ Kavkaz và kể với Glinka. Điều này đã khiến Pushkin nhớ lại thời gian mùa hè năm 1820, khi ông sống ở Bắc Kavkaz, và ông sáng tác bài thơ này.

Giai điệu Gruzia nhắc đến trong bài thơ được Glinka sử dụng khi phổ nhạc cho bài thơ này. Tuy nhiên thực tình mà nói, phương án phổ nhạc của Rachmaninov lại nổi tiếng hơn, và được nhiều người hát hơn. Cá nhân mình cũng thấy phương án Rachmaninov hay hơn. Còn chuyện người thể hiện thì mình không độc đáo gì – bạn Netrebko mới thu âm nên qua cái laptop dở hơi của mình nghe hay hơn 🙂

Thật ra bài này mình dịch lâu rồi, nhưng bản thảo thất lạc trên mạng. Đến nay không tìm được, nên mình ngẫu hứng dịch version mới

* * *

Не пой, красавица, при мне
Ты песен Грузии печальной:
Напоминают мне оне
Другую жизнь и берег дальный.

Увы! напоминают мне
Твои жестокие напевы
И степь, и ночь — и при луне
Черты далёкой, бедной девы.

Я призрак милый, роковой,
Тебя увидев, забываю;
Но ты поёшь — и предо мной
Его я вновь воображаю.

Не пой, красавица, при мне
Ты песен Грузии печальной:
Напоминают мне оне
Другую жизнь и берег дальный.

12 июня 1828 г

* * *

Em đừng hát với tôi, ơi người đẹp
Những khúc hát xứ Gruzia buồn rầu:
Chúng nhắc tôi một cuộc đời rất khác
Và một bến bờ xa lắc từ lâu.

Than ôi! Những khúc ca nghiệt ngã
Mà em ca luôn nhắc lại với tôi
Cả thảo nguyên, màn đêm, trăng sáng
Một thiếu nữ đáng thương đã xa cách lắm rồi.

Khi thấy em, tôi tưởng chừng quên được
Bóng hình kia, định mệnh, thân thương;
Nhưng em hát, và tôi lại thấy
Một bóng hình trước mắt giữa màn sương.

Em đừng hát với tôi, ơi người đẹp
Những khúc hát xứ Gruzia buồn rầu:
Chúng nhắc tôi một cuộc đời rất khác
Và một bến bờ xa lắc từ lâu.

12.06.1828

Advertisements

Hoa cúc – Sergei Rachmaninov, Igor Severianin

Thực sự mà nói, rất dễ yếu lòng trước một đồng hoa cúc trắng…

Đây là một sáng tác của Sergei Rachmaninov phổ thơ của Igor Severianin. Lần đầu mình đọc được một bài thơ của Severianin mà lại không thuộc thể thơ sonnet 🙂

Có vẻ, ca khúc này cũng được các ca sĩ trình bày khá nhiều. Xin giới thiệu clip của một ca sĩ trẻ:

http://youtu.be/lR0r3yJyMik

Sergei Rachmaninov, “Margaritki”, op. 38 no. 3 (1916)
Text: Igor Severyanin

Soprano: Natalia Mezina
Piano: Julia Balabicheva

Маргаритки

Игорь Северянин

О, посмотри! как много маргариток —
И там, и тут…
Они цветут; их много; их избыток;
Они цветут.

Их лепестки трехгранные — как крылья,
Как белый шелк…
Вы — лета мощь! Вы — радость изобилья!
Вы — светлый полк!

Готовь, земля, цветам из рос напиток,
Дай сок стеблю…
О, девушки! о, звезды маргариток!
Я вас люблю…

Июль 1909

Hoa cúc

Igor Severianin

Hãy nhìn kìa, thật nhiều hoa cúc
Chỗ này, chỗ kia, ôi biết bao nhiêu,
Nhiều thật đấy, và cùng nở hết
Cúc nở hoa, hoa cúc thật nhiều.

Và những cánh hoa khoe ba cạnh
Như cánh bướm bay, lụa trắng mịn màng.
Sức mạnh mùa hè! Niềm vui trù phú!
Hoa trắng đông như cả trung đoàn!

Này đất hỡi, lấy sương làm nước ngọt
Hãy rót mật cho mỗi thân hoa…
Ôi, các cô gái! Những ngôi sao hoa cúc!
Tôi đang yêu tất cả các cô…

Tháng 7/1909

Đêm buồn thảm – Ivan Bunin

Bài này là mình được chị Quỳnh Hương mách cho. Vốn là một bài thơ không đề của Bunin, được Rachmaninov phổ nhạc, và hình như được bác Vũ Tự Lân đưa vào tuyển tập bài hát Nga. Có điều hình như bác ấy không tìm được lời gốc, mà lại dịch lại từ lời Việt sang tiếng Nga, keke. Ấy là mình nghe nói thế.

Với tâm trạng … điếc không sợ súng, mình cầm đàn guitar lên mò mẫm một câu đầu. Rồi vênh vang vào youtube tìm bài này và ngã ngửa ra khi thấy mình đàn sai bét. Thôi để tránh ba hoa, mình giới thiệu một clip mà mình tìm thấy.

Sergei Vasil’yevich Rachmaninov (1873-1943) , “Noch’ pechal’na”, op. 26 no. 12 (1906).
Valery Buimister, baritone
Elena Snigur, fortepiano
Khán phòng Học viện âm nhạc quốc gia Ukraine, Kiev, 11.03.2011
(Tên cũ là Nhạc viện Kiev)

Thú thực là mình không biết ca sĩ này, nhưng  cảm nhận của mình thì giọng nam có vẻ hợp với romance này hơn là giọng nữ, với lại trông anh ấy có vẻ bề ngoài cũng không quá béo.

Còn bản dịch của mình thì hơi gượng, nhất là câu cuối… Biết làm sao được, dịch trong lúc tâm trạng rất bực bội và stress mà…

* * *Иван Бунин

Ночь печальна, как мечты мои.
Далеко в глухой степи широкой
Огонёк мерцает одинокий…
В сердце много грусти и любви.

Но кому и как расскажешь ты,
Что зовет тебя, чем сердце полно! —
Путь далек, глухая степь безмолвна.
Ночь печальна, как мои мечты.

* * *Ivan Bunin

Đêm buồn thảm như ước mơ ta vậy
Thảo nguyên mênh mông vắng lặng xa xa,
Một ngọn lửa lập lòe đơn độc…
Nỗi sầu, tình yêu đầy ắp tim ta.

Biết kể cho ai, kể làm sao được,
Điều vẫy gọi ta, tràn ngập trái tim! –
Con đường xa tít, thảo nguyên câm bặt.
Như ước mơ ta, buồn thảm bóng đêm

Em có nhớ buổi chiều – A.K. Tolstoi

Vẫn là Rachmaninov.

Bỗng dưng lại nhớ về quá khứ, và có chút buồn…

Chắc rằng đây là những dòng thơ viết về Crưm, nơi mình đã đến, nhưng không có duyên … Không tìm được tấm ảnh nào về những tảng đá với nho mọc trên biển, thôi lấy tạm ảnh lâu đài tổ yến trên mạng vậy…

Mình chưa tìm thấy bản ưng ý trên youtube, bản này có lẽ là ổn nhất trong số các bài mình nghe…

Sergei Vasil’yevich Rachmaninov (1873-1943) , “Ty pomnish’ li vecher”, 1893? [voice and piano]
Aleksei Konstantinovich Tolstoy (1817-1875)
Tenor:  K. Lisovsky (?)

Em có nhớ buổi chiều 

Aleksei Konstantinovich Tolstoi

Em có nhớ buổi chiều hôm ấy,
Biển ồn ào bên cạnh, rất gần,
Họa mi hót trong bụi tầm xuân…
Những cành hoa xiêm gai trắng muốt
Đung đưa trên mũ em thơm ngát…

Giữa những đá mọc lên rậm rạp
Những dây nho xanh tốt trĩu cành
Là đường đi chật hẹp gập ghềnh
Trong im lặng ngự trên mặt biển
Chúng ta cùng sánh bước song đôi
Và tay em bên cạnh tay tôi!

Em có nhớ tiếng gầm dữ dội
Của trận mưa sấm sét ào ào
Và xung quanh bọt sóng tung trào?
Và khi ấy chúng ta bỗng thấy
Nỗi khổ đau sao quá xa xôi
Và ta cùng quên bẵng nó rồi!

Ты помнишь ли вечер

Алексей Константинович Толстой

Ты помнишь ли вечер,
как море шумело,
в шиповнике пел соловей…
Душистые ветки акации белой
Качались на шляпе твоей…

Меж камней, обросших
густым виноградом
Дорога была так узка;
в молчании над морем
мы ехали рядом,
к руке прилежала рука!

Ты помнишь ли рёв
дождевого потока
и пену, и брызги кругом?
И нам наше горе
казалось далеко
И как мы забыли о нём!

Tử đinh hương – thơ của Ekaterina Beketova

Lâu lâu lại sến một chút, mà cũng lâu lắm rồi mình chả dịch được gì. Công với lại chả việc, bận quá chẳng thở nổi…quyền thì không có, việc thì vô biên, chán thế…

Mình lại lấy cảm hứng từ Rachmaninov, một bài thơ phù hợp với tinh thần đang muốn sến của mình. Nhẹ nhàng thôi, nhưng duyên dáng. Tử đinh hương, loài hoa rất thơm…

Trong số những sáng tác của Rachmaninov, bài romance này có giai điệu đơn giản, nhưng du dương. Và không hiểu vì sao âm nhạc lại đưa đến ấn tượng lạc quan, yêu đời, khác với lời…

Bản romance này đã từng rất nổi tiếng ở Nga. Trên mộ của Rachmaninov có một bụi tử đinh hương, nhắc rằng ở quê hương xa xôi người ta vẫn nhớ tới nhà soạn nhạc và nghệ sĩ piano…

Có thể, mình chưa nghe nhiều, và trên youtube thì chất lượng âm thanh các clip có vẻ không tốt lắm. Xin giới thiệu giọng hát nam cao ngọt ngào của Sergey Lemeshev…

Sergey Lemeshev

Sergei Vasil’yevich Rachmaninov (1873-1943) , “Siren'”, op. 21 no. 5 (1902).

Lyrics by Ekaterina Andreyena Beketova (1855-1892)

Сирень

Екатерина Бекетова

По утру, на заре,
По росистой траве,
Я пойду свежим утром дышать;
И в душистую тень,
Где теснится сирень,
Я пойду свое счастье искать…

В жизни счастье одно
Мне найти суждено,
И то счастье в сирени живёт;
На зелёных ветвях,
На душистых кистях
Моё бедное счастье цветёт…

Tử đinh hương

Ekaterina Beketova

Khi bình minh mỗi sáng
Trên cỏ còn đẫm sương
Tôi hít căng lồng ngực;
Trong bóng râm ngát hương
Tôi đi tìm hạnh phúc
Bên bụi tử đinh hương…

Trong đời tôi hạnh phúc
Chỉ có một mà thôi
Trong tử đinh hương ấy;
Trên những cành xanh tươi,
Giữa đám hoa thơm ngát
Hạnh phúc nghèo của tôi…

Nàng rạng rỡ như mặt trời chính ngọ – Nikolai Minsky

Bài này nói nghiêm túc là mình dịch rất chém gió :). Kể ra mà nói, mình cho rằng ý của bài này cũng chẳng phải sâu sắc gì, thậm chí hơi sến, nhưng được cái ngắn 🙂

 С.Рахманинов «Она, как полдень хороша»

Елена Образцова

Фортепиано- Важа Чачава

April 20, 1933-October 6, 2011

Như chúng ta vừa thấy, bài thơ này được Sergei Rachmaninov phổ nhạc:

Sergei Rachmaninov, “Ona, kak polden’, khorosha”, op. 14 no. 9 (1896).

Link download: mình không biết.

Nàng rạng rỡ như mặt trời chính ngọ

Nikolai Minsky

Nàng rạng rỡ như mặt trời chính ngọ,
Huyền bí hơn cả lúc nửa đêm.
Tâm hồn nàng chưa bao giờ đau khổ
Đôi mắt nàng còn chưa phải khóc lên.

Đời tôi toàn khổ đau, tranh đấu,
Cớ sao tôi phải đau khổ vì nàng!
Biển đắm say bờ luôn im lặng,
Nên ngàn đời biển phải khóc than.

Она, как полдень, хороша

Николай Минский

Она, как полдень, хороша,
Она загадочней полночи.
У ней неплакавшия очи
И нестрадавшая душа.

А мне, чья жизнь борьба и горе,
По ней томиться суждено. О!
Так вечно плачушее море
В безмолвный берег влюблено.

Đừng tin tôi, nếu trong giờ đau đớn – A.K.Tolstoi

Trong một ngày đầy những dự cảm vớ vẩn… mình đọc được một bài thơ của bá tước A.K.Tolstoi. Và khi tìm nghe thử bài hát được phổ nhạc, thì đa phần trên youtube mình thấy phương án của Rachmaninov. Thú thật là mình thích bản thể hiện của Yuri Gulaev hơn, nó có gì đó trẻ trung thì phải (chúng ta thường thích ở người khác những gì mình không có?)…


Из фильма-концерта “Незабываемые голоса. Юрий Гуляев”. Фрагмент из сольного концерта. Музыка С. Рахманинов слова А. Толстой.  Continue reading