Odi di un uom che muore – Donizetti

Tự dưng hôm nay sực nhớ ra, là lâu lắm chẳng dịch được bài thơ nào. Mình lại ngẫu nhiên đi tìm một bài lied của Donizetti :), ngẫu nhiên chọn được một bài ngắn, và ngẫu nhiên chọn được clip do Cecilia Bartoli thể hiện.

Amore e morte

Giovanni Antonio Luigi Redaelli

Odi di un uom che muore,
odi l’estremo suon:
questo appassito fiore
ti lascio, Elvira, in don.

Quanto prezioso ei sia
tu dei saperlo appien;
nel dì che fosti mia
te lo involai dal sen.

Simbolo allor d’affetto,
or pegno di dolor;
torni a posarti in petto
questo appassito fior.

E avrai nel cor scolpito,
se duro il cor non è,
come ti fu rapito,
come ritorna a te.

Tình yêu và cái chêt

Giovanni Antonio Luigi Redaelli

Tôi nghe một người đang hấp hối,
Tôi nghe những lời anh nói lúc lâm chung;
Này là một đóa hoa tàn úa
Elvira, quà tôi tặng sau cùng.

Món quà này đáng quý hay không
Nàng ắt hẳn hiểu hơn hết thảy;
Ta thuộc về nhau, vào ngày hôm ấy
Tôi trộm đóa hoa này từ trái tim nàng.

Một biểu tượng của tình yêu rực cháy,
Hay vật làm tin của những buồn đau
Hãy để lại trong tim nàng nhé
Đóa hoa này tàn úa u sầu.

Nàng sẽ khắc ghi trong tim nhé
Nếu trái tim không quá cứng rắn thôi,
Chuyện đóa hoa đã từng bị trộm
Và trở lại với nàng như thế, nàng ơi.

Thật tình mà nói, câu cuối mình xử lý quá dở!

Amor, ch’a nullo amato amar perdona – Dante

Chả nhớ hôm nào đấy, ngồi họp chán quá, mình vào lại trang http://www.lieder.net/, ngẫu nhiên chọn 2 tác giả đình đám – Donizetti Gaetano và Dante Alighieri :). Và được một bài lied ngắn nhất quả đất:
Amor, ch’a nullo amato amar perdona
Amor, ch’a nullo amato amar perdona,
Mi prese del costui piacer sì forte,
Che, come vedi, ancor non m’abbandona.
À, đưa thêm chân dung Dante cho phải phép
Portrait_de_Dante[1]
Dante Alighieri. Tranh của họa sĩ Sandro Botticelli
Thì là Donizetti phổ thơ từ Thần khúc của Dante thôi. Nhưng chẳng hiểu sao không tìm thấy nhạc, chả thấy ai hát.
Vì lied này ngắn quá, nên mình chẳng sợ gì mà không dám dịch 🙂
Tình yêu không chừa một ai
Tình yêu không chừa một ai, người được yêu vì yêu
Đã cho tôi bao ngọt ngào lúc yêu chàng
Và, như bạn thấy đấy, đến lúc này vẫn chưa rời bỏ tôi

La zingara – Carlo Guaita & Gaetano Donizetti

Mình gần đây do ít khi ở nhà và do… gì gì nữa nên đâm ra khó tính một cách quái gở. Ngày xưa mình chọn lieder để dich hoàn toàn theo tiêu chí độ dài, và sau đó là khả năng. Bây giờ mình phải đi tìm clip, và nghe thử xem nhạc có lọt tai không đã cơ! Đúng là khi khả năng có hạn thì phải phát huy thủ đoạn.

Sáng nay thì tình cờ tìm đươc bài La zingara do Gaetano Donizetti phổ nhạc. Thực sự là lời tương đối ngắn (chuyện, mình vốn thích bài ngắn), và clip thể hiện của chị béo Monserrat Caballe thì tương xứng với đẳng cấp của chị ấy, và lọt tai mình.

Đây là clip đã khiến cho mình muốn dịch lời…


Montserrat Caballe – La zingara – Gaetano Donizetti

Còn về tác giả phần lời thì mình không biết gì, ngoài việc ông không thể trẻ hơn nhà soạn nhạc Gaetano Donizetti quá nhiều 🙂 Vì đến năm sinh của ông mà Recmusic còn không biết mà. À, đương nhiên là mình chuyển ngữ dựa vào bản dịch tiếng Anh của recmusic và Google Translate

La zingara

Carlo Guaita

Fra l’erbe cosparse di rorido gelo,
coverta del solo gran manto del cielo,
mia madre esultando la vita me diè.

Fanciulla, sui greppi le capre emulai,
per ville e cittadi, cresciuta, danzai,
le dame lor palme distesero a me.

La ra la. ah! la zingara.

Io loro predissi le cose note,
ne feci dolenti, ne feci beate,
segreti conobbi di sdegno, d’amor.

La ra la, etc.

Un giorno la mano mi porse un donzello;
mai visto non fummi garzone piu bello:
oh! s’ei nella destra leggessimi il cor!

Người con gái di gan

Carlo Guaita

Giữa đồng cỏ phủ sương giá lạnh
Đắp tấm áo choàng duy nhất – bầu trời
Mẹ đã cười khi sinh hạ ra tôi.

Thời thơ bé chăn dê trên đồi núi
Rồi nhảy múa vui nơi chốn thị thành
Các quý bà xòe tay nhờ xem bói.

La ra la, ah! Người con gái di gan.

Tôi báo trước những điều nhiều kẻ biết,
Tôi giả buồn, và có lúc giả vui,
Tôi biết bí mật của tình yêu, giận dữ.

La ra la, ah! Người con gái di gan.

Nhưng một hôm, một chàng trai xem bói
Chưa có ai điển trai thế trên đời:
Ôi, nếu chàng nắm tay tôi vài phút
Ắt biết mọi điều trong trái tim tôi!

Addio Brunetta – Donizetti

Addio Brunetta là một bài thơ khuyết danh được nhà soạn nhạc nổi tiếng Gaetano Donizetti phổ nhạc. Mình tình cờ tìm thấy bài thơ này trong giờ họp.

Vốn định nhúng một post của Facebook, nhưng cái trò này không đáng tin cậy, nên thôi, mình dán vào cho yên 🙂

Không hiểu tại sao khi đọc lời bài này, vốn tiếng Ý ba chữ học lỏm của mình lại tạo cảm nhận, rằng nhân vật trữ tình chẳng hề buồn khi chia tay. Đến khi nghe hát, lại càng thấy mình đúng, chết thật, mình sắp thành lãnh đạo mất.

Chào nhé Brunetta, anh đã ở xa
Nước mắt uổng phí, buồn bã hoài công.
Con tàu của anh sẽ còn quay lại
Nhưng tình ta sẽ chẳng còn nồng.

Con tàu của anh sẽ lại về bến cũ
Nhưng trong tim em sẽ chẳng còn ta.
Chào nhé Brunetta,
anh đã ở xa…
Chào nhé!

Addio Brunetta, son già lontano
Il pianto è vano, vano il dolor.
Questa mia nave farà ritorno,
ma non il giorno del nostro amor

Ch’essa ritrovalo stesso lido
Io trovo infido l’istesso cor.
Addio Brunetta
son già lontano…
Addio!

Mình bắt đầu thấy thích bạn Ildebrando D’Arcangelo rồi…

Tu che a Dio spiegasti l’ali – aria của Edgardo

Tiểu thuyết lịch sử  “The Bride of Lammermoor” của Walter Scott hiện không được nhiều người đọc lắm – vì nó cũng không phải là tiểu thuyết xuất sắc nhất của nhà văn. Mặc dù vậy,  nội dung bi thảm dựa trên những sự kiện thực đã khiến cho nhiều nhà soạn nhạc quan tâm đến tiểu thuyết này. Và opera “Lucia di Lammermoor” có lẽ là vở opera được công diễn nhiều nhất của nhà soạn nhạc tài năng người Ý Gaetano Donizetti.

Nguồn: Wikipedia

Gaetano Donizetti.

Tất nhiên là khi chuyển thể, tên các nhân vật chính đã được Ý hóa cho dễ nghe hơn: Lucy trở thành Lucia, còn Edgar thì trở thành Edgardo. Các địa danh thì vẫn giữ nguyên, cốt truyện cũng có thay đổi một chút – vai kẻ chia uyên rẽ thúy chuyển từ bà mẹ Lady Ashton sang Lord Enrico Ashton, anh của Lucia. Với lại cái kết – thì rõ ràng do hình thức nghệ thuật đòi hỏi. Nhân vật nam chính của Walter Scott – Edgar kết thúc cuộc đời thật sự không theo kiểu opera chút nào – anh ta biến mất khi phi ngựa như điên trong vùng cát lún. Tenor nào mà hát được những hai aria dài ngoằng trên lưng ngựa như thế! Do đó Edgardo của Donizetti đã tự sát bằng dao găm – trong tình huống này thì một tenor Italy sẽ có những ưu thế đáng kể để phô diễn giọng hát của mình (còn diễn xuất thì theo tình huống chuẩn thôi, xem thêm bài này để rõ hơn).

Phác họa sân khấu cho cảnh cuối màn 3 vở opera “Lucia di Lammermoor”

Thế còn bản thân cái aria cuối của Edgardo ấy, thì về âm nhạc là một aria rất xuất sắc, có lẽ là một trong những aria hay nhất mà Donizetti đã viết. Tuy nhiên, theo như truyền thuyết, thì nó được nhà soạn nhạc viết trong vòng có một tiếng rưỡi, khi ông bị nhức đầu dữ dội.

Mình nhớ là trước đây mình rất thích phần thể hiện của Giuseppe di Stefano, nhưng sao bây giờ nghe lại thấy không thích lắm 🙂

Giuseppe Di Stefano- Tu che a Dio spiegasti l’ali

Phần lời thì theo nhận xét cá nhân của mình là hơi sến, nhưng đối với một aria thì mức độ sến này hoàn toàn bình thường, thậm chí là cần thiết. Bối cảnh là rất bi thảm: sau những màn hiểu nhầm do Enrico tạo dựng thì Lucia không tin vào Edgardo nữa, và đồng ý lấy chồng. Nhưng trong đám cưới, thì cô nàng phát điên, cầm dao giết chồng, nàng vẫn nghĩ là đang làm đám cưới với Edgardo và chết (“Il dolce suono…Spargi d’amaro pianto” – đây là một màn điên rất nổi tiếng,  đã làm nên tên tuổi của nhiều soprano). Và như đã nói, Edgardo quyết định tự  sát bằng dao găm, và đó là màn chết của tenor, kèm theo aria này.

Lại nói thêm – mình chả biết tiếng Italy, nên dịch bậy nhờ Google Translate và Aria Database 🙂

Tu che a Dio spiegasti l’ali
o bell’alma innamorata,
ti rivolgi a me placata,
teco ascenda il tuo fedel.

Ah! Se l’ira dei mortali
fece a noi sì cruda guerra,
se divisi fummo in terra,
ne congiunga il Nume in ciel.

Nàng giang cánh bay về bên Chúa
Linh hồn tôi yêu trong trắng tuyệt vời,
Hãy lặng lẽ quay nhìn tôi một chút
Cho kẻ trung thành được nối bước bên người.

Ôi nếu cơn thịnh nộ người phàm tục
Lại phũ phàng đến thế với chúng tôi,
Nếu vĩnh viễn xa nhau trên mặt đất,
Chúa sẽ cho ta bên nhau ở trên trời.

Những aria của Nemorino

“L’Elisir d’Amore” có lẽ là vở opera nổi tiếng nhất của Gaetano Donizetti, tuy nhiên, mình chưa nghe và xem trọn vẹn cả vở bao giờ 🙂

Hồi này vì wordpress bị chặn, mà mình cũng chẳng có gì mới, nên chẳng post gì. Vì thế nên đăng tạm bản dịch láo các aria của anh chàng Nemorino vậy 🙂 Dịch láo là vì mình không biết tiếng Ý, dù có dùng công cụ Google Translate và tham khảo các bản dịch các ngôn ngữ khác thì… vẫn bịa tạc khá nhiều.

Đầu tiên là aria ra mắt khán giả của anh chàng Nemorino, một chàng ngốc ở làng. (Bài này bạn Figaro có dịch ở đây rồi). Chàng yêu cô nàng Adina, nhưng cô nàng có vẻ … quá không môn đăng hộ đối với chàng, vì nàng vừa giàu, vừa xinh, lại thông minh. Thế nên anh chàng hát:


Juan Diego Florez “Quanto e bella, quanto e cara!”

Quanto è bella, quanto è cara!
Più la vedo, e più mi piace…
ma in quel cor non son capace
lieve affetto ad inspirar.
Essa legge, studia, impara…
non vi ha cosa ad essa ignota…
Io son sempre un idiota,
io non so che sospirar.
Chi la mente mi rischiara?
Chi m’insegna a farmi amar?
Nàng đẹp lắm, và đáng yêu lắm lắm!
Tôi càng nhìn, càng thấy đắm say.
Nhưng tôi không thể nào gợi được
Chút mến yêu trong trái tim này.
Nàng chăm đọc, học hành, tìm hiểu
Chẳng bỏ qua bất cứ điều gì.
Còn tôi luôn chỉ là một kẻ ngốc,
Nên chỉ biết mỗi thở dài mà thôi!
Ai có thể dạy được cho tôi
Làm sao để nàng cũng yêu tôi nhỉ?

Đoạn thứ hai là tâm sự của anh chàng Nemorino. Sau khi anh chàng bất ngờ được thừa kế gia tài và thành một người giàu có (mà anh chàng vẫn không biết) thì các cô gái bắt đầu vây quanh chàng ta. Anh chàng thì lại cứ tưởng đó là tác dụng của rượu tình, nên vui vẻ chuyện trò với các cô gái, và có vẻ không để ý đến Adina nữa. Điều này khiến cho Adina bực tức, và Nemorino nhận thấy rằng, cô nàng đã yêu anh. Và thế là anh chàng hát cái aria nổi tiếng này 🙂


Luigi Alva: Una Furtiva Lacrima

Una furtiva lagrima
negli occhi suoi spuntò…
quelle festose giovani
invidiar sembrò…
Che più cercando io vo?
M’ama, lo vedo.
Un solo istante i palpiti
del suo bel cor sentir!..
Co’ suoi sospir confondere
per poco i miei sospir!…
Cielo, si può morir;
di più non chiedo.
Si può morir! Si può morir d’amor.
Một giọt lệ âm thầm lặng lẽ
Xuất hiện trong cặp mắt của nàng.
Dường như để người ta ghen tị –
Những gã trai rực rỡ chói chang.
Tôi có thể mong gì hơn nữa?
Nàng yêu tôi! Tôi đã thấy, rõ ràng.
Dù chỉ là một phút giây, khoảnh khắc
Tôi đã nghe nhịp đập trái tim nàng!…
Khi hơi thở hòa cùng hơi thở
Khi trái tim cùng đập rộn ràng…
Hỡi trời đất, tôi sẵn lòng được chết,
Tôi không cần điều gì nữa, không màng.
Vì tình yêu, tôi chết cũng sẵn sàng!

Phởn chí dịch chơi, đằng nào cũng khó vào WordPress 🙂

Hãy nhớ lại, nàng Irene xinh đẹp – Pietro Metastasio

Thú thật là mình còn chẳng biết tác giả này là ai, ngoài thông tin rất sơ lược – ông sinh năm 1698, mất năm 1782 của recmusic.

Sáng nay ngồi họp, trong lúc phởn chí đi tìm một romance của Glinka (ai bảo hôm qua mợ Mèo nhắc đến bác này), thì mình tìm ra một romance Glinka phổ cho một bài thơ Italy (đương nhiên là của tác giả Pietro Metastasio), và cả phần lời cũng bài thơ này do một tác giả khuyết danh dịch ra tiếng Nga. Cảm nhận thông qua Google Translation của mình là lời Nga cũng khá sát bản gốc… Sau đó thì mình uống thuốc liều, nên dịch romance ra như sau: Continue reading