Ch’ella mi creda – Hãy để nàng tin

Nhờ có Facebook nhắc lại kỷ niệm mà mình bỗng tìm được một bản dịch cũ. Dù sao cũng 2 tháng rồi (một tỷ năm nghe điêu quá) blog mình không có gì mới mẻ.

Chẳng hiểu do đường truyền chậm, hay do cái laptop tội nghiệp của mình đã đến lúc phải thay, mà clip bây giờ nghe rất chán. Dù trước đây mình thấy cũng khá mà. Năm 1983 là năm mà phong độ giọng hát của Placido Domingo đang ở đỉnh cao, vai diễn này cũng là vai tủ của chàng. Thôi, độc giả ít ỏi của mình chịu khó nghe vậy, không thì đi tìm bản khác.

Placido Domingo – Ch’ella mi creda
from Puccini’s “La Fanciulla del West” at Covent Garden 1983

Vở opera La fanciulla del West (Cô gái từ phương Tây) của Giacomo Puccini là một trong những vở opera hiếm hoi của ông có kết cục không bi kịch. Đây là vở opera viết theo đặt hàng của một trong những nhà hát opera danh tiếng nhất thế giới – Metropolitan Opera. Hiển nhiên, lần trình diễn đầu tiên trước công chúng của vở opera này là trên sân khấu Metropolitan Opera tại New York ngày 10/12/1910.

Nội dung của vở opera cũng rất đặc trưng cho nước Mỹ thời bấy giờ – về những người tìm vàng trong cơn sốt vàng thời những năm 1850. Và vai nam chính Dick Johnson hay Ramerrez trong lần ra mắt đầu tiên do giọng tenor huyền thoại Enrico Caruso thể hiện.

Aria “Ch’ella mi creda” của Dick Johnson có lẽ là aria nổi tiếng nhất của cả vở. Bối cảnh của aria rất đơn giản và cũng rất lâm ly bi đát. Đây là lời trăng trối trước khi nhân vật nam chính bị treo cổ, và đương nhiên là chàng nhắn gửi đến người yêu.

Hãy để nàng tin, tôi đã tự do
Và xa lắm trên con đường mới!…
Nàng sẽ đợi chờ tôi quay lại…
Và tháng ngày rồi sẽ qua đi,
Và tháng ngày rồi sẽ qua đi,
và tôi sẽ không quay trở lại.
và tôi sẽ không quay trở lại.
Minnie, đóa hoa duy nhất của đời tôi,
Minnie, nàng đã rất yêu tôi!
Rất yêu!
Ôi, nàng là đóa hoa duy nhất của đời tôi!
Ch’ella mi creda libero e lontano
sopra una nuova via di redenzione!…
Aspetterà ch’io torni…
E passeranno i giorni,
E passeranno i giorni,
ed io non tornerò…
ed io non tornerò…
Minnie, della mia vita mio solo fiore,
Minnie, che m’hai voluto tanto bene!…
Tanto bene!
Ah, tu della mia vita mio solo fior!

Thật tình aria này ó rất nhiều người thể hiện thành công, nhưng mình vẫn bị Domingo thuyết phục nhất.,

Vissi d’arte – aria

Đây là một aria nổi tiếng, vốn là lời than vãn của em Tosca trước khi em ấy cho một anh bass lên đường đến cõi vĩnh hằng (Cesare Angelotti), tự tay giết một anh baritone (Scarpia) và làm anh tenor (Mario Cavaradossi) bị xử bắn. Một soprano khiến cho 3 anh giai mất mạng, đúng là thân phận soprano 🙂

Vissi d’arte,
vissi d’amore,
non feci mai male ad anima viva!
Con man furtiva
quante miserie conobbi aiutai.
Sempre con fè sincera
la mia preghiera
ai santi tabernacoli salì.
Sempre con fè sincera
diedi fiori agl’altar.
Nell’ora del dolore
perché, perché, Signore,
perché me ne rimuneri così?
Diedi gioielli della Madonna al manto,
e diedi il canto agli astri, al ciel,
che ne ridean più belli.
Nell’ora del dolor
perché, perché, Signor,
ah, perché me ne rimuneri così?

Tôi sống trong nghệ thuật,
tôi sống trong tình yêu
Tôi chưa hề làm hại một sinh linh nào
Với cánh tay thiêng liêng
Tôi làm bớt những khổ đau tôi biết
Luôn luôn với tâm hồn thanh khiết
Lời cầu nguyện của tôi
Là bông hồng cho cây thập tự thiêng liêng
Tôi đem hoa đến điện thờ
Trong giờ phút đau khổ
Tại sao, tại sao, hỡi Chúa
Sao người lại ban con điều này
Tôi hiến dâng châu báu
Cho tấm khăn choàng Đức mẹ thiêng liêng
Và tôi dâng bài hát của tôi
Cho những ngôi sao, cho bầu trời
Sao trời cười đẹp hơn khi trước
Trong giờ phút đau khổ
Tại sao, tại sao, hỡi Chúa
Sao người lại ban con điều này

Kể ra thì cũng có khá là bịa tạc…

Về phần minh họa, thực sự thì nói đến aria này người ta sẽ nghĩ ngay tới Callas. Nhưng mà mình không thích Callas, biết làm sao được! Nên thôi thì lấy chị béo minh họa vậy!

Ah, fuggi il traditor! – Donna Elvira

Trong một buổi chiều mưa, tự dưng mình lại nghe lại cái aria thứ hai của người vợ cũ Don Giovanni.  Biết nói thế nào, âm nhạc của Mozart luôn có thể an ủi người khác mà…

Bối cảnh của aria này không có gì đặc biệt. Don Giovanni vừa mới tán tỉnh được em nông dân Zerlina xong (duet La ci darem la mano nổi tiếng quá rồi!) thì vợ cũ, Donna Elvira đến, và hát aria này để cảnh báo Zerlina.

Mình tìm mãi không ra phiên bản của Kiri Te Kanawa chất lượng khá khá, nên minh họa tạm bằng clip của Daniela Dessi

Ah, fuggi il traditor!
Non lo lasciar più dir!
Il labbro è mentitor,
fallace il ciglio.
Da’ miei tormenti impara
A creder a quel cor,
E nasca il tuo timor
Dal mio periglio.
Hãy chạy khỏi kẻ phản bội!
Đừng để nói thêm lời nào!
Trên môi hắn là lừa dối,
Trong mắt hắn là phản bội,
Những đau khổ tôi đã trải
Do đã tin vào trái tim,
Và hãy sợ hãi em ơi
Từ những hiểm nguy tôi gặp.

Bonus thêm cái clip La ci darem la mano, phiên bản concert cải biên 🙂

Clip này có phụ đề rồi, nên mình không dịch nữa

Caro nome – aria của Gilda

Nói thực, Gilda là mẫu nhân vật mình rất ghét. Kể cả nguyên mẫu Blanche của Hugo, lẫn Gilda của Verdi. Theo phân loại của mình, đó là mẫu soprano ngây thơ một cách ngốc nghếch, và vì thế tự làm hỏng đời mình, cũng như đời của baritone.

Nhưng mà cái aria “Caro nome” thì vẫn hay! Nhân một sự ngẫu nhiên, hôm nay ngồi nghe một mớ Caro nome, từ giọng ca xấu xí của Callas, giọng ca đẹp (với nốt mí tuyệt vời) nhưng nhả chữ dở của Sutherland , rồi đến Netrebko, rồi Sills, Price và Popp, và ngẫu hứng dịch luôn…

Gualtier Maldè…nome di lui sì amato
scolpisciti nel core innamorato!
Caro nome che il mio cor
festi primo palpitar,
le delizie dell’ amor
mi dêi sempre rammentar!
Col pensiero il mio desir
a te ognora volerà,
e pur l’ ultimo sospir,
caro nome, tuo sarà.
Gualtier Maldè… tên của người em yêu
Khắc sâu vào trái tim đang yêu này!
Cái tên ngọt ngào, khiến trái tim em
Lại đập rộn ràng, như lần đầu gặp gỡ
Và sẽ lại luôn luôn nhắc nhở
cho em về vị ngọt tình yêu!
Mong ước của em sẽ luôn bay về anh
trên đôi cánh của từng suy nghĩ
Và hơi thở cuối cùng em thở
Sẽ thuộc về anh, người dấu yêu ơi

Còn nếu hỏi mình, nên giới thiệu ai thì mình cũng chẳng biết… Ai hát cũng hay, nhưng thôi, cứ giới thiệu Natalie Dessay đi, nhẹ nhõm… Mặc dù theo cái gu hiện giờ của mình, soprano ngốc nghếch phải hát nhẹ dạ hơn 🙂

Papageno trước khi treo cổ – Mozart

Có lẽ chả mấy khi các đạo diễn sân khấu cho diễn viên thực hiện cảnh treo cổ – vừa khó làm cho giống thật mà vẫn phải đảm bảo diễn viên sống khỏe, vừa chả thẩm mỹ gì. Muốn diễn viên tự tử ấy, thì cứ thuốc độc, kiếm với dao găm cho lành, à, mà nhảy từ trên cao xuống phía sau cánh gà cũng được. Thế nên mình nghĩ mãi mới được một cảnh treo cổ 🙂 Đó là cảnh trong vở “Cây sáo thần” (Die Zauberflöte) của Wolfgang Amadeus Mozart.

Bối cảnh: Mặc dù các vai khác có vẻ gần hạnh phúc lắm rồi, nhưng riêng Papageno thì rất khổ sở, vì không tìm lại được Papagena, cô gái đã được thần thánh hứa sẽ thành vợ anh. Anh chàng thất vọng cùng cực, và quyết định tự tử bằng cách treo cổ.

PAPAGENO PAPAGENO
ruft mit seinem Pfeifchen gọi cùng với tiếng kèn của mình
Papagena! Papagena! Papagena! Papagena! Papagena! Papagena!
Weibchen! Täubchen! meine Schöne! Người vợ nhỏ! Con bồ câu nhỏ! Người đẹp của tôi!
Vergebens! Ach sie ist verloren! Thật vô ích! Ôi, nàng bị lạc rồi!
Ich bin zum Unglück schon geboren. Tôi sinh ra để mà không may mắn.
Ich plauderte, – und das war schlecht, Tôi ba hoa một chút, – đó cũng là việc xấu,
Darum geschieht es mir schon recht. Và bây giờ tôi nhận quả báo rồi.
Seit ich gekostet diesen Wein – Kể từ khi tôi nếm thử rượu này –
Seit ich das schöne Weibchen sah – Kể từ khi tôi nhìn thấy người phụ nữ xinh đẹp ấy
So brennts im Herzenskämmerlein, Thì trái tim nhỏ bé của tôi bốc lửa,
So zwickt es hier, so zwickt es da. Nó đau chỗ này, nó đau chỗ khác.
Papagena! Herzenstäubchen! Papagena! Người vợ nhỏ yêu dấu!
Papagena! liebes Weibchen! Papagena! Người vợ thân yêu!
‘S ist umsonst! Es ist vergebens’ Thật là tồi tệ! Thật là vô ích ‘
Müde bin ich meines Lebens! Tôi quá mệt mỏi với cuộc sống của tôi rồi!
Sterben macht der Lieb’ ein End Cái chết sẽ đặt dấu chấm hết cho tình yêu
Wenns im Herzen noch so brennt. Dù trái tim tôi vẫn đang bùng lửa cháy.
nimmt einen Strick von seiner Mitte lấy thòng lọng ra
Diesen Baum da will ich zieren, tôi sẽ tôn vinh cái cây này bằng cách,
Mir an ihm den Hals zuschnüren, Tôi sẽ treo cổ trên cái cây này,
Weil das Leben mir missfällt. Bởi vì cuộc đời vốn chẳng chiều tôi.
Gute Nacht, du schwarze Welt! Chúc ngủ ngon, thế giới đầy dối trá!
Weil du böse an mir handelst, Cái thế giới này chữa vết thương tôi
Mir kein schönes Kind zubandelst, Bằng cách không gửi cho tôi những đứa con xinh đẹp,
So ists aus, so sterbe ich: Vì vậy, nên hết rồi, vì vậy tôi sẽ chết:
Schöne Mädchen, denkt an mich. Các cô gái xinh tươi, hãy nghĩ về tôi
Will sich eine um mich Armen, Nếu trong cảnh cơ cực của tôi
Eh’ ich hänge, noch erbarmen, Có ai thương xót tôi trước khi tôi treo cổ,
Wohl, so lass ichs diesmal seyn! Vâng, vì vậy tôi sẽ để lại một chút thời gian!
Rufet nur – ja, oder nein! – Chỉ cần nói thôi – có, hay không có! –
Keine hört mich; alles stille! Không ai nghe tôi; tất cả đều im lặng!
sieht sich um nhìn xung quanh
Also ist es euer Wille? vậy đó là ý muốn của các cô ư?
Papageno, frisch hinauf! Papageno, hãy mạnh mẽ lên một chút!
Ende deinen Lebenslauf. Trước phút cuối cuộc đời của bạn.
sieht sich um nhìn xung quanh
Nun ich warte noch; es sey! Bây giờ tôi sẽ chờ đợi cho đến khi!
Bis man zählt: Eins, zwey, drey! Chúng ta đếm xong: Một, Hai, Ba!
pfeift Thổi kèn
Eins! Một!
sieht sich um nhìn xung quanh
pfeift Thổi kèn
Zwey! Hai!
sieht sich um nhìn xung quanh
Zwey ist schon vorbey! Hai đã đếm rồi!
pfeift Thổi kèn
Drey! Ba!
sieht sich um nhìn xung quanh
Nun wohlan, es bleibt dabey, Vậy thì, đời vẫn là như thế!
Weil mich nichts zurücke hält! Không có gì giữ tôi quay lại nữa rồi!
Gute Nacht, du falsche Welt! Chúc ngủ ngon, thế giới đầy dối trá!
will sich hängen muốn treo cổ
DREY KNABEN BA THIÊN THẦN
fahren herunter. đi xuống
Halt ein, o Papageno! und sey klug. Dừng lại, Papageno! hãy khôn ngoan.
Man lebt nur einmal, dies sey dir genug. Bạn chỉ sống một lần, và sẽ không có thêm cuộc sống nào nữa.
PAPAGENO PAPAGENO
Ihr habt gut reden, habt gut scherzen; Các cậu thì dễ nói lắm, chế nhạo dễ lắm
Doch brennt’ es euch, wie mich im Herzen, Nhưng nếu trái tim các cậu cũng bốc cháy, như trái tim tôi,
Ihr würdet auch nach Mädchen geh’n. Các cậu sẽ vậy thôi sau khi gặp các cô gái.
DREY KNABEN BA THIÊN THẦN
So lasse deine Glöckchen klingen; Vậy hãy rung chùm chuông nhỏ của anh;
Dies wird dein Weibchen zu dir bringen. Điều này sẽ mang cô dâu về cho anh đấy.
PAPAGENO PAPAGENO
Ich Narr vergass der Zauberdinge. Tôi thật ngớ ngẩn đã quên những vật màu nhiệm.
Erklinge Glockenspiel, erklinge! Lấy chùm chuông của anh ta ra
Ich muss mein liebes Mädchen sehn. Tôi phải thấy người vợ nhỏ của tôi.
Klinget, Glöckchen, klinget! Ngân lên, chuông nhỏ, ngân lên!
Schafft mein Mädchen her! Hãy đem người yêu nhỏ của tôi tới!
Klinget, Glöckchen, klinget! Ngân lên, chuông nhỏ, ngân lên!
Bringt mein Weibchen her! Hãy đem người vợ nhỏ của tôi tới!
Unter diesem Schlagen laufen die drey Knaben zu ihrem Flugwerk, und bringen das Weib heraus. Trong khi đó ba thiên thần đưa một người phụ nữ ra.
DREY KNABEN BA THIÊN THẦN
Nun, Papageno, sieh dich um! Nào, Papageno, hãy nhìn xung quanh!

Sau đó thì là duet Papageno và Papagena rồi, mình tạm dừng cho bài khác 🙂
Về phần clip, mình lười nên vớ ngay clip mình thấy đầu tiên

Aria Tomsky – “Giá như các cô gái đáng yêu”

“Con đầm pích” (Пиковая дама) là tên một truyện vừa nổi tiếng của Aleksandr Pushkin (hôm qua là sinh nhật ông, tiện thể nhắc lại). Và vở opera cùng tên của nhà soạn nhạc P.I. Tchaikovsky là dựa trên nội dung truyện vừa này. Đây có lẽ là vở opera nổi tiếng thứ nhì của P.I.Tchaikovsky (chỉ sau Eugene Onegin thôi, nhân tiện, cũng lại theo cốt truyện của Pushkin).

Có một giai thoại thế này:

Khi đang trong quá trình sáng tác, thì các tác giả được biết rằng, tại buổi trình diễn đầu tiên, ca sĩ hát vai bá tước Tomsky là một người phát âm không quá chuẩn, và cụ thể là không phát âm được chữ “r”!

Tuy nhiên, librettist – bác Modest Tchaikovsky, em trai nhà soạn nhạc đã cứu vãn tình hình. Trong aria nổi tiếng của Tomsky “Giá như các cô gái đáng yêu”, thì bác ấy đã không dùng một chữ “r” nào! (trong bản gốc tiếng Nga, đương nhiên!)

Còn thực ra, bạn baritone Ivan Melnikov (người đầu tiên hát vai này trên sân khấu) có nói đớt hay không thì mình không biết nhé!

Mà thực tế là phần lời của aria này được lấy từ một bài thơ của Gavriil Derzhavin “Lời ước đùa” (Шуточное желание) viết từ năm 1802, tức là trước đó gần 90 năm, nên  chắc giai thoại trên chả đúng mấy đâu 🙂

Bối cảnh của aria này cũng tương đối đơn giản. Màn cuối của opera. Các con bạc đang vui vẻ. Và Tomsky hát một bài hát vui vẻ để góp vui. Thế thôi.

Nào chúng ta nghe thử nhé. Nói thật là mình lười nên vớ ngay cái clip mình tìm được đầu tiên trên mạng 🙂


Gran Teatre del Liceu, Barcelona, 2010

Т о м с к и й
Если б милые девицы
Так могли летать, как птицы,
И садились на сучках,
Я желал бы быть сучочком,
Чтобы тысячам девочкам
На моих сидеть ветвях,
На моих сидеть ветвях!

Хор гостей и играющих
Браво! Браво!
Ах, спой ещё куплет!

Т о м с к и й
Пусть сидели бы и пели,
Вили гнезда и свистели,
Выводили бы птенцов!
Никогда б я не сгибался,
Вечно б ими любовался,
Был счастливей всех сучков,
Был счастливей всех сучков!

Хор гостей и играющих
Браво! Браво! Вот так песня!
Это славно! Браво! Молодец!
“Никогда б я не сгибался,
Вечно б ими любовался,
Был счастливей всех сучков,
Был счастливей всех сучков!”

Tomsky
Giá như các cô gái đáng yêu
Có thể bay được như chim
Và đậu trên cành cây nữa
Thì tôi mong được thành cành cây nhỏ
Để hàng ngàn cô bé
Có thể đậu trên cành tôi,
Có thể đậu trên cành tôi!

Dàn hợp xướng
Bravo! Bravo!
Nào, hãy hát thêm một khúc!

Tomsky
Giá như họ đậu đó
Xây tổ và hót vang
Rồi sinh ra những con chim nhỏ!
Tôi sẽ không bao giờ ngả xuống
Tôi ngắm họ mê mải cả đời,
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác!

Dàn hợp xướng
Bravo! Bravo!Bài hát thế mới là bài hát!
Tuyệt vời! Bravo! Khá lắm!
“Tôi sẽ không bao giờ ngả xuống
Tôi ngắm họ mê mải cả đời,
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác
Và tôi hạnh phúc hơn mọi cành cây khác!”

Ah, chi mi dice mai – tâm sự vợ cũ của Don Giovanni

Hình như có lần mình lỡ tay dịch cái aria thứ 2 của Donna Elvira, nhưng chẳng biết quăng đâu mất rồi trên Facebook 🙂 Hôm nay là cái aria đầu tiên của nhân vật này, và để ở blog cho dễ tìm.

Bối cảnh: Don Giovanni thấy một phụ nữ xinh xắn trên đường, và chuẩn bị tán tỉnh. Còn người phụ nữ này thì thất vọng đến nỗi tự nói chuyện với mình. Đó là aria Ah, chi mi dice mai.

Don Giovanni: Thomas Allen
Leporello: Stafford Dean
Donna Elvira: Kiri Te Kanawa

Continue reading