Nina đi nghe “Đêm nhạc Nga”

Do một sự đỏng đảnh của số phận, mà tối qua Nina có hân hạnh đi nghe chương trình “Đêm nhạc Nga” tại Nhà hát Giao hưởng, Nhạc, Vũ kịch TPHCM. Vốn Nina định nhờ bạn XXX (nếu bạn ấy thích thì tự nói, không thì ai biết thì … tự biết thôi nhé) mua vé đi nghe một đêm nhạc khác, vì mới thứ bảy vừa rồi đã nghe  chương trình “Nhật ký dương cầm” ở Nhạc viện rồi, nhưng thế quái nào bạn ấy lại mua vé đúng ngay cho tối 9/5.

Đầu tiên phải nói là chương trình đã thay đổi so với thông báo trên website  của Nhà hát. Cụ thể là chương trình như thế này:

Continue reading

Khúc hát trẻ thơ – Lev Mei

Hơi buồn buồn, dịch thơ thiếu nhi cho dễ 🙂 Bài thơ này của bác Mei, được bác Mussorgsky phổ nhạc, mình lười đi tìm clip quá, nhưng bài thơ được cái đơn giản dễ hiểu 🙂

Детская песенка 

Лев Мей

Во саду, ах, во садочке
Выросла малинка;
Солнышко её греет,
Дождичек лелеет.

В светлом теремочке
Выросла Нанинка;
Тятя её любит,
Маменька голубит.

Khúc hát trẻ thơ 

Lev Mei

Trong vườn, trong vườn nhỏ
Có cây mâm xôi xinh;
Được mặt trời sưởi ấm,
Mưa ấp ủ bên mình.

Trong căn nhà tươi sáng
Có bé Naninka;
Được bố rất yêu mến,
Được mẹ thương nhất nhà

Chả biết bác Mei sáng tác năm nào, nhưng bác Mussorgsky thì phổ nhạc năm 1868.

Về: Modest Petrovich Mussorgsky – “Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết” – phần 5. Tướng quân

Sau bài “Trepak” thì mình có hơi bí vần, hehe

5/ Tướng quân

Bài cuối cùng, -“Tướng quân” là một bức tranh rộng lớn của chiến trường, nơi mà Thần Chết chiến thắng. “Tướng quân” – là toàn cảnh một trận đánh khốc liệt. Trong âm nhạc, diễn tả trận đánh sôi sục có thể thấy chủ đề nghiêm nghị, gợi nhớ tiếng thét xung trận của vua Saul trong Cựu Ước. Đoạn đầu của bài hát tái hiện lại tiếng ồn của trận đánh, những đối thủ gặp nhau và dẫn đến đoạn độc thoại chiến thắng của Thần Chết trong nhịp điệu của hành khúc nghi lễ mạnh mẽ. Đó là đỉnh điểm và cũng là kết thúc của toàn bộ tổ khúc – khi đêm xuống trên chiến trường, và chỉ còn nghe thấy những tiếng kêu và những lời cầu nguyện, thì Thần Chết đến dưới dạng một tướng quân chiến thắng trận cưỡi trên lưng ngựa trắng. Trong phần chủ đạo của chủ đề Thần Chết – giai điệu của bài hát cách mạng Ba Lan “Với khói của những đám cháy”. Điều này biểu tượng không chỉ cho chủ đề đấu tranh trong trận chiến, mà còn biểu tượng cho chủ đề đấu tranh vì cuộc sống.

ТОРЖЕСТВО СМЕРТИ 

День целый бой не умолкает, –
В дыму затмился солнца свет,
Окрестность стонет и пылает,
Холмы ревут, – победы нет!
И пала ночь на поле брани;
Дружины в мраке разошлись;
Всё стихло – и в ночном тумане
Стенанья к небу поднялись.
Тогда, озарена луною,
На боевом своем коне,
Костей сверкая белизною,
Явилась смерть! И в тишине,
Внимая вопли и молитвы,
Довольства гордого полна,
Как полководец, место битвы
Кругом объехала она;
На холм поднявшись, оглянулась,
Остановилась… улыбнулась…
И над равниной боевой
Пронесся голос роковой:

“Кончена битва – я всех победила!
Все предо мной вы склонились, бойцы.
Жизнь вас поссорила – я помирила.
Дружно вставайте на смотр, мертвецы!
Маршем торжественным мимо пройдите, –
Войско свое я хочу сосчитать.
В землю потом свои кости сложите,
Сладко от жизни в земле отдыхать.
Годы незримо пройдут за годами,
В людях исчезнет и память о вас –
Я не забуду, и вечно над вами
Пир буду править в полуночный час!

Пляской тяжелою землю сырую
Я притопчу, чтобы сень гробовую
Кости покинуть вовек не могли,
Чтоб никогда вам не встать из земли”,

<1875>

TƯỚNG QUÂN THẮNG TRẬN

Suốt cả ngày trận chiến không im tiếng, –
Khói lửa làm mờ cả ánh mặt trời,
Chung quanh rên rỉ và bốc lửa,
Đồi núi thét gào – chiến thắng đâu rồi!
Và đêm xuống trên chiến trường khốc liệt;
Những đạo quân trong bóng tối rời hết;
Tất cả lặng yên, trong màn sương tối
Những tiếng rên la vang tận thấu trời
Và khi đó, trong ánh trăng chiếu rọi,
Cưỡi trên lưng ngựa chiến trắng trung thành,
Lấp lánh ánh bạc của bao xương trắng,
Thần Chết hiện ra! Trong yên lặng xung quanh,
Và nghe lắng những tiếng rên la thét,
Cùng tiếng nguyện cầu, Thần rất tự hào
Như tướng quân, Thần Chết đi thị sát
Cưỡi ngựa vòng quanh trận địa tranh giao,
Lên trên đồi, quay đầu ngoảnh lại,
Thần Chết dừng cương, và nở nụ cười…
Và trên chiến trường, khắp đất trời
Nghe âm vang giọng nói lời định mệnh:

“Trận đánh đã xong – ta thắng tất cả!
Hỡi các chiến binh đã cúi trước ta,
Ta hòa giải các người khỏi nỗi bất hòa –
Các tử sĩ, hãy xếp hàng đứng thẳng!
Và hãy duyệt binh thật trang trọng quanh ta,
Đạo quân của ta, ta muốn điểm binh mà.
Rồi các ngươi xếp xương mình vào đất nhé,
Và hãy nghỉ ngơi trong đất thật ngọt ngào.
Năm tháng vô hình bước theo năm tháng,
Ký ức về các ngươi rồi cũng dần tan –
Nhưng ta không quên, và mỗi nửa đêm
Lại mở tiệc trên linh hồn người chết!

Và ta nhảy điệu nhảy này nặng trịch
Dẫm lún đất đen, để xương trắng nơi đây
Chẳng bao giờ rời khỏi quan tài được,
Và các ngươi chẳng dậy khỏi đất này”.

<1875>

Modest Petrovich Mussorgsky. Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết – Phần 4. Trepak

Bài thứ ba của tổ khúc – “Trepak” – là bức tranh một người đang chết cóng trong tiếng gào thét của bão tuyết. Mở đầu những hòa âm đều đều khẽ khàng của đàn piano vẽ nên một quang cảnh trống rỗng, và ở quãng dưới, đoạn đầu của giai điệu “Dies Irae” – biểu tượng truyền thống của cái chết được lặp lại nhiều lần, như là “memento mori”, – sự nhắc nhở về cái chết. Một người lạc lối trong rừng đêm, một người “khổ sở vì buồn đau, đói khát”.

Sau đó là nhịp điệu của điệu nhảy trepak – đơn giản, dân gian, giai điệu của Thần Chết. Cơn bão tuyết – Thần Chết cuốn anh ta qua những đống tuyết và nhảy điệu trepak cùng anh. Mô-tip nhạc nhảy dân gian đơn giản, xuất hiện như ám ảnh của cơn bão tuyết đêm, và phát triển thành đỉnh điểm bi kịch dữ dội. Kịch nghệ âm nhạc được thể hiện trong dạng tự do của những variation. Điệu trepak bay qua như một cơn bão, đẩy người bộ hành vào giường chiếu làm bằng tuyết, ru anh ta vào giấc ngủ cuối cùng. Và người chết cóng lại mơ thấy mùa hè ấm áp đang nở hoa rực rỡ… Những nét lướt màu sắc truyền đạt lại tiếng gào thét của bão tuyết, dẫn đến đỉnh điểm, và sau đó là thoái trào – giai điệu lãng mạn dịu dàng của những giấc mơ ngọt ngào đang đến với người đang chết dần vì lạnh cóng. Bức tranh kết thúc bằng những hòa âm đều đều trống rỗng.

ТРЕПАК

Лес да поляны. Безлюдье кругом.
Вьюга и плачет, и стонет,
Чудится, будто во мраке ночном
Злая кого-то хоронит.
Глядь – так и есть! В темноте мужика
Смерть обнимает, ласкает,
С пьяненьким пляшет вдвоем трепака,
На ухо песнь напевает.
Любо с подругою белой плясать!
Любо лихой ее песне внимать!

Ох, мужичок,
Старичок
Убогой,
Пьян напился,
Поплелся
Дорогой,
А метель-то, ведьма, поднялась,
Взыграла!
С поля – в лес дремучий невзначай
Загнала!
Горем, тоской
Да нуждой
Томимый,
Ляг, отдохни
Да усни,
Родимый!
Я тебя, голубчик мой, снежком
Согрею;
Вкруг тебя великую игру
Затею.

Взбей-ка постель,
Ты, метель,
Лебедка!
Ну, начинай,
Запевай,
Погодка,
Сказку – да такую, чтоб всю ночь
Тянулась,
Чтоб пьянчуге крепко под нее
Уснулось!

Гой вы леса,
Небеса
Да тучи!
Темь, ветерок
Да снежок
Летучий!
Станем-ка в кружки, да удалой
Толпою
В пляску развеселую дружней
За мною!

Глянь-ка, дружок,
Мужичок
Счастливый!
Лето пришло,
Расцвело!
Над нивой
Солнышко смеется, да жнецы
Гуляют,
Снопики на сжатых полосках
Считают.
. . . . . . . . . . . . . . . .
Лес да поляны. Безлюдье кругом.
Стихла недобрая сила,
Горького пьяницу в мраке ночном
С плачем метель схоронила.
Знать, утомился плясать трепака,
Песни петь с белой подругой –
Спит, не проснется… Могила мягка
И уж засыпана вьюгой!

<1875>

TREPAK

Rừng với trảng cây. Không một bóng người.
Cơn bão tuyết khóc lóc rỉ rên.
Dường như đâu đây, trong màn tối đêm đen
Kẻ ác nghiệt đang chôn ai đó
Nhìn kỹ xem – quả là như vậy!
Thần Chết đang ôm hôn một anh chàng,
Cùng người say nhảy điệu trepak,
Vừa nhảy vừa ca hát bên tai.
Vui cùng cô nàng da trắng tươi nhảy múa!
Vui nghe bài ca dũng mãnh của nàng!

Ôi chàng trai,
Ông già
Tội nghiệp,
Uống cho say,
Lê bước
Trên đường
Mà bão tuyết, phù thủy già, đã nổi,
Đang thét gào!
Từ đồng không vô tình đuổi anh
vào rừng rậm!
Anh khổ sở
Vì buồn đau,
Đói khát,
Hãy nằm xuống đây,
Nhắm mắt, ngủ đi,
Bạn thân mến!
Ta sưởi cho bạn nhé
Bằng tuyết dày;
Và mở hội lớn
Ở quanh đây.

Hãy trải nệm
Này thiên nga
Cơn bão tuyết ơi!
Hỡi đất trời
Hãy bắt đầu
Hãy hát
Hãy kể chuyện
dài thâu đêm tới sáng
Để người say
Được ngủ thật ngon!

Hỡi núi rừng,
Bầu trời
Với mây đen!
Hỡi bóng tối,
Với những tuyết
Bay bay theo gió!
Hãy đứng vào vòng
Đứng đông vào nhé
Nào cùng ta
Nhảy múa lên nào!

Hãy nhìn kìa, bạn quý
Anh bạn
Hạnh phúc ơi!
Hè đã đến rồi,
Nở hoa kết trái!
Trên cánh đồng
Ánh nắng vui cười.
Thợ gặt vui chơi
Đếm đống lúa
Trên đồng đã gặt.
. . . . . . . . . . . . . . . .
Rừng với trảng cây. Không một bóng người.
Sức mạnh tà ma đến giờ đã lặng,
Cơn bão tuyết kêu gào khóc lóc
Chôn người say rượu trong bóng tối đêm đen
Chắc là mệt vì nhảy trepak,
Và hát hò cùng cô bạn da trắng tươi
Anh đã ngủ, và không dậy nữa rồi…
Mộ mềm mại, tuyết rắc dày trong bão!

<1875>

Modest Petrovich Mussorgsky. Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết – Phần 3. Dạ khúc

3/ Dạ khúc

Trong bài thứ hai của tổ khúc, bài “Serenade”, dường như đoạn tremolo trong suốt và sự không bền vững hài hòa đã tạo nên hình tượng một cô gái mong manh đang ốm nặng. Sau đó piano giả lặp khúc đệm đàn ghi ta; giai điệu ban đầu thì bình thản, càng lúc càng trở nên nồng nhiệt hơn – Thần Chết dưới hình hài một “hiệp sĩ lạ mặt” hát dạ khúc dưới cửa sổ của cô gái tuyệt vọng.

Giai điệu bay bổng được bao phủ trong màu sắc tối của sự tuyệt vọng chứa ẩn trong mình hình ảnh phản chiếu của sắc đẹp và đau khổ của cô gái – người trong đêm xuân yên lặng đang lắng nghe khúc hát quyến rũ của “chàng hiệp sĩ lạ mặt”. Ý nghĩa điềm báo gở xuất hiện ở đỉnh điểm, khi tiếng thét chiến thắng của Thần Chết: “Nàng là của ta!” che phủ toàn bộ tính chất trữ tình của dạ khúc.

СЕРЕНАДА 

Нега волшебная, ночь голубая,
Трепетный сумрак весны;
Внемлет, поникнув головкой, больная
Шепот ночной тишины.

Сон не смыкает блестящие очи,
Жизнь к наслажденью зовет,
А в полумраке медлительной ночи
Смерть серенаду поет:

“Знаю: в темнице суровой и тесной
Молодость вянет твоя.
Рыцарь неведомый, силой чудесной
Освобожу я тебя.

Старость бездушная шепчет напрасно:
Бойся любви молодой!
Ложно измыслила недуг опасный,
Чтоб не ушла ты со мной.

Но посмотри на себя: красотою
Лик твой прозрачный блестит,
Щеки румяны, волнистой косою
Стан твой, как тучей, обвит.

Пристальных глаз голубое сиянье
Ярче небес и огня,
Зноем полуденным веет дыханье, –
Ты обольстила меня!

В вешнюю ночь за тюремной оградой
Рыцаря голос твой звал…
Рыцарь пришел за бесценной наградой;
Час упоенья настал!”

Смолкнул напев; прозвучало лобзанье…
В долгом лобзании том
Слышались вопли, мольбы и стенанье –
Тихо всё стало потом.

Но поутру, когда ранняя птица
Пела, любуясь зарей,
Робко в окно заглянувши, денница
Труп увидала немой.

<1877>

DẠ KHÚC 

Bình yên huyền diệu, đêm xanh biếc,
Bóng tối mùa xuân run rẩy lo âu;
Nữ bệnh nhân gục đầu nghe lắng
Tiếng thì thào yên lặng đêm thâu.

Mộng không khép đôi mắt đang lấp lánh,
Đời gọi mời bao lạc thú quanh đây,
Trong mờ tối của đêm chậm chạp
Thần Chết đang hát dạ khúc đắm say:

“Ta biết: tuổi xuân của nàng héo hắt
Trong ngục tù chật chội kinh hoàng.
Chàng hiệp sĩ lạ mặt đầy sức mạnh
Ta sẽ đem đến giải thoát cho nàng.

Tuổi già nhạt nhẽo thì thầm vô ích:
Hãy đề phòng tình ái ngọc ngà!
Và giả dối nghĩ ra bệnh nặng,
Để nàng không đến được với ta.

Nhưng nàng hãy nhìn mình xem nhé:
Khuôn mặt nàng nhan sắc rạng ngời
Má thắm hồng, tóc đuôi sam gợn sóng
Uốn quanh người, như nước chảy, mây trôi

Đôi mắt chăm chú ánh xanh biêng biếc
Sáng hơn lửa hồng, hơn cả trời cao,
Hơi thở nóng, như trưa hè bỏng giãy
Nàng quyến rũ ta tự lúc nào!

Trong đêm xuân, bên ngoài tù ngục
Giọng của nàng gọi hiệp sĩ phương xa…
Hiệp sĩ đến, và mong chờ phần thưởng;
Phút đắm say sẽ đến với chúng ta!”

Khúc ca dứt; và nụ hôn lên tiếng…
Như có tiếng rên, có tiếng vai nài,
Có tiếng thét, trong nụ hôn dài ấy –
Rồi lặng yên, cho đến tận sớm mai.

Nhưng sáng sớm, khi chú chim buổi sáng
Vừa cất cao giọng hót đón mặt trời,
Thì ban mai rụt rè vào cửa sổ
Chỉ thấy thây người đã im lặng đời đời.

<1877>

Modest Petrovich Mussorgsky – “Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết” – phần 2. Khúc hát ru

“Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết” – có lẽ là tác phẩm sâu sắc và tràn đầy tính triết học nhất trong loại hình của mình. Hình tượng cái chết được thể hiện trong những tình huống khác nhau với sức mạnh diễn tả đáng kinh ngạc.

Bài hát ru (Колыбельная) dựa trên sự đối kháng của những tiếng kêu đứt quãng đầy sợ hãi của người mẹ đứa bé đang hấp hối và giai điệu bình yên ru ngủ của một Thần Chết đáng sợ vì sự không tránh khỏi của mình.

Đó là nỗi đau khổ không gì bù đắp được của người mẹ đứa trẻ hấp hối. Thần Chết xuất hiện dưới dạng một nhũ mẫu tốt bụng để ru, dỗ đứa trẻ. Giấc mơ và hiện thực hòa nhập lại trong cái bóng ma ấy, và người mẹ đã đối thoại một cách tuyệt vọng với bóng ma ấy. Người mẹ đã dung hết lời lẽ – van nài, trách móc, rên rỉ, nguyền rủa. Nhưng bà chỉ nghe thấy đáp lại là giai điệu bình yên không lay chuyển, với những đoạn lặp lại “à ơi” khiến người ta lạnh cả tim – lặp lại tới 4 lần, đè bẹp tiếng nức nở của người mẹ, và kết thúc hoạt cảnh bằng ngữ điệu của sự sợ hãi khủng khiếp đang đứng sững lại.

КОЛЫБЕЛЬНАЯ 

Плакал ребенок. Свеча, нагорая.
Тусклым мерцала огнем;
Целую ночь, колыбель охраняя,
Мать не забылася сном.
Рано-ранехонько в дверь осторожно
Смерть сердобольная – стук!
Вздрогнула мать, оглянулась тревожно…
“Полно пугаться, мой друг!
Бледное утро уж смотрит в окошко.
Плача, тоскуя, любя,
Ты утомилась… Вздремни-ка немножко –
Я посижу за тебя.
Угомонить ты дитя не сумела,
Слаще тебя я спою”.
И, не дождавшись ответа, запела:
“Баюшки-баю-баю”.

Мать

Тише! Ребенок мой мечется, плачет!
Грудь истомит он свою!

Смерть

Это со мной он играет и скачет.
Баюшки-баю-баю.

Мать

Щеки бледнеют, слабеет дыханье…
Да замолчи же, молю!

Смерть

Доброе знаменье – стихнет страданье.
Баюшки-баю-баю.

Мать

Прочь ты, проклятая! Лаской своею
Сгубишь ты радость мою!

Смерть

Нет, мирный сон я младенцу навею.
Баюшки-баю-баю.

Мать

Сжалься! Пожди допевать хоть мгновенье
Страшную песню твою!

Смерть

Видишь – уснул он под тихое пенье,
Баюшки-баю-баю.

<1875>

KHÚC HÁT RU 

Bé khóc. Ngọn nến đang phủ tàn
Một ngọn lửa đục ngầu trong tối
Suốt đêm canh giữ nôi bé
Mẹ không chợp mắt chút nào
Sáng tinh mơ bỗng nghe tiếng gõ
Đó là Thần chết trái tim hiền.
Người mẹ run rẩy nhìn quanh lo sợ
“Ồ đừng sợ, cô bạn của tôi!
Kìa buổi sang đã nhìn vào cửa sổ.
Suốt đêm khóc, buồn bã, yêu mến,
Cô đã mệt rồi… Hãy chợp mắt đi –
Tôi sẽ ngồi đây thay cho cô nhé.
Cô chẳng biết ru con trẻ chút nào,
Tôi sẽ hát ru bé rất ngọt ngào”.
Và không đợi trả lời đã hát”
“Ả à ơi, ả à ơi”

Người mẹ

Hãy lặng yên. Con tôi đau đang khóc!
Ôi ngực con đã mỏi mệt lắm rồi!

Thần Chết

Bé sẽ chơi, chạy nhảy với tôi.
Ả à ơi, ả à ơi.

Người mẹ

Đôi má nhợt nhạt, hơi thở héo hắt…
Hãy im đi, ta van người!

Thần Chết

Điềm lành rồi – khổ đau sẽ bớt
Ả à ơi, ả à ơi.

Người mẹ

Hãy biến đi, kẻ đáng nguyền đáng rủa!
Người dùng vuốt ve để giết con tôi!

Thần Chết

Ồ không, tôi ru bé ngủ yên thôi.
Ả à ơi, ả à ơi.

Người mẹ

Ôi hãy rủ lòng! Đừng hát nữa
Khúc ca kinh hoàng, dù chỉ một phút thôi!

Thần Chết

Hãy nhìn kia – bé đã ngủ rồi
Ả à ơi, ả à ơi.

<1875>

Modest Petrovich Mussorgsky – “Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết” – phần 1

Trước hết, mình cám ơn bạn Ran của NCĐ đã gợi cho mình chủ đề này.

Sau đó thì cám ơn bạn WAL (cũng của NCĐ) đã share cho mình một CD của anh Hvo nông dân hát liên khúc này.

Và cuối cùng, cám ơn những ai đã đọc bài này.

Modest Petrovich Mussorgsky. Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết (Песни и пляски смерти)

1/ Lịch sử sáng tác

Bấm vào ảnh để xem kích cỡ đầy đủ.
Modest Mussorgsky (1839 – 1881)
Tranh của I.Repin

Khoảng giữa những năm 1870 đối với Mussorgsky là thời gian suy ngẫm về cái chết – thứ đã đem đi không thương tiếc bạn bè của ông. Do ảnh hưởng của điều này, mà ông đã sáng tác chuỗi ca khúc “Không có mặt trời” phổ thơ của Golenischev-Kutuzov, ballada “Bị lãng quên” lấy cảm hứng từ bức tranh cùng tên của Vereschagin. Năm 1875 Mussorgsky tiếp cận trực tiếp với chủ đề đáng sợ này – ông bắt đầu sáng tác chuỗi tác phẩm dành cho giọng hát với đàn piano “Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết”. Lời thơ vẫn là của Arseny Golenischev-Kutuzov (1848—1913), một người bạn ít tuổi của nhà soạn nhạc, người sau này trở thành thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Nga, và là người sống cùng trong căn hộ của Mussorgsky trong khoảng thời gian 1873—1875

Chủ đề cái chết là một trong những chủ đề vĩnh cửu của nghệ thuật. Chủ đề này không chỉ thu hút sự quan tâm của các nghệ sĩ, nó thu hút tất cả mọi người nói chung. Không ai biết được, đó là gì – bong ma đen với cái hái, mà cũng có thể, đó là một phụ nữ nhan sắc tuyệt trần…

Mục đích của Mussorgsky là thể hiện khuôn mặt đích thực của Thần Chết trong những tình huống khác nhau, cố gắng hiểu ý nghĩa triết học của cái chết. Có lẽ, đó là những cảm xúc bên trong của con người trước cái chết, và những suy ngẫm về ý nghĩa của cuộc sống.

Ngày 20/4/1875, trong một lá thư của mình nhà soạn nhạc viết “Hiện giờ tôi với bá tước Kutuzov đang thiết kế “Danse macabre” – hai cảnh đã sẵn sàng, cảnh thứ ba đang hoàn thiện, và chúng tôi sẽ sắp làm việc với cảnh thứ tư!...” Ý tưởng ban đầu, chuỗi tác phẩm sẽ gồm bốn phần với nội dung như sau:

  1. Tu sĩ – cái chết của một tu sĩ cuồng tín trong lều với tiếng chuông xa xa
  2. Cái chết của nhà hoạt động chính trị bị trục xuất trên đường trở về nhà và chết trên biển khi bờ quê hương trước mắt
  3. Cái chết của một phụ nữ trẻ trong những hồi ức về tình yêu và dạ tiệc cuối cùng quý báu của nàng
  4. Anika-chiến binh và cái chết

Nhà soạn nhạc dự định chia tổ khúc này thành hai phần như ông viết trong bức thư gửi nhà thơ Kutuzov ngày 11/5 với văn phong mỉa mai thông thường của mình: “Anh bạn Arseni thân mến của tôi, phần thứ nhất của “Macabre” của chúng ta đã kết thúc, do hôm nay “Serenade” đã viết xong, vì vậy mà mình không đến nhà bà mẹ hết sức đáng mến của cậu được. Mình nghĩ là cậu sẽ tán thành một tên gọi đơn giản nhất xứng đáng với album mới của chúng ta, – mình với cậu vượt qua người khác bằng những album: nghe có vẻ không khiêm tốn lắm, nhưng đáng kính. Mình gọi đứa trẻ mới này là – album “Она” (bà ấy, cô ấy, nó). Sản phẩm đầu tiên sẽ được in (mình hy vọng thế) theo thứ tự sau:

1. Bài hát ru
2. Serenade
3. Trepak

Như vậy, thưa đại nhân, tôi với đại nhân đã cày xong album “Không có mặt trời” và đang cày album “Она”, tập một của album thứ hai đã sẵn sàng, và tôi có vinh dự được chúc mừng đại nhân vì điều đó

“Bài hát ru”, theo ghi chú của chính Mussorgsky trên bản thảo, được hoàn thành ngày 14/4 và đề tặng ca sĩ nổi tiếng Anna Yakovlevna Vorobiova-Petrova. “Serenade” kết thúc sau đó gần một tháng – 11/5, và đề tặng cho em gái Glinka Lyudmila Shestakova. Bản thảo “Trepak” không ghi ngày, nhưng theo V.V.Stasov (nhà phê bình nghệ thuật Nga nổi tiếng), thì tác phẩm này được viết xong đầu tiên, từ 17/2. “Trepak” được Mussorgsky đề tặng giọng bass Nga nổi tiếng Osip Petrov. Hai năm sau nhà soạn nhạc bổ sung phần thứ tư cho tổ khúc – “Tướng quân” được hoàn thành ở Hoàng thong ngày 5/4/1877 với lời đề tặng tác giả phần lời – Arseny Golenischev-Kutuzov. Và phương án cuối cùng của tổ khúc được gọi là “Những bài hát và điệu nhảy của Thần Chết”.

Mussorgsky căm thù Thần Chết đã đem bạn bè của ông đi. Ông gọi cái Thần Chết là “đao phủ”, là “kẻ ngốc nghếch, xén mạng người không cần suy nghĩ, xem cuộc ghé thăm đáng nguyền rủa của hắn ta có cần thiết hay không”. Và bây giờ Thần Chết trở thành ý tưởng trung tâm của toàn bộ tổ khúc. Nhưng ý tưởng này được thể hiện một cách sâu sắc và độc đáo. Nhà soạn nhạc G.V. Sviridov đã viết “Thần Chết của Mussorgsky không phải cái Ác, cũng không phải cái Thiện. Trong Thần Chết không có chút nào của cái Ác, ngược lại, Thần Chết đem đến một giấc ngủ, sự bình yên, giải thoát khỏi khổ đau. Trong Thần Chết không có một nguyên tố xã hội nào – trẻ em, người say rượu, người lính hay cô gái trẻ – tất cả đều bình đẳng trước Thần Chết. Thần Chết – là hạnh phúc. Thần Chết – đó là môi trường của đêm, của Bóng Tối, ngược với Cuộc sống ban ngày của hoạt động. Đứa trẻ hấp hối trong đêm, Thần Chết xuất hiện trước đứa bé không làm cho bé sợ, trong hình hài người nhũ mẫu ru bé ngủ, giải thoát cho bé khỏi những khổ đau. Đối với cô gái đang hấp hối vì bệnh lao, Thần Chết xuất hiện dưới dạng một hiệp sĩ trẻ tuổi đẹp trai, hát một khúc serenade cho cô gái… Và cô gái chết trong vòng tay chàng, đầy sự mệt mỏi yên lặng của mùa xuân và xúc động tình yêu…”

______________
(còn tiếp)