Ah, fuggi il traditor! – Donna Elvira

Trong một buổi chiều mưa, tự dưng mình lại nghe lại cái aria thứ hai của người vợ cũ Don Giovanni.  Biết nói thế nào, âm nhạc của Mozart luôn có thể an ủi người khác mà…

Bối cảnh của aria này không có gì đặc biệt. Don Giovanni vừa mới tán tỉnh được em nông dân Zerlina xong (duet La ci darem la mano nổi tiếng quá rồi!) thì vợ cũ, Donna Elvira đến, và hát aria này để cảnh báo Zerlina.

Mình tìm mãi không ra phiên bản của Kiri Te Kanawa chất lượng khá khá, nên minh họa tạm bằng clip của Daniela Dessi

Ah, fuggi il traditor!
Non lo lasciar più dir!
Il labbro è mentitor,
fallace il ciglio.
Da’ miei tormenti impara
A creder a quel cor,
E nasca il tuo timor
Dal mio periglio.
Hãy chạy khỏi kẻ phản bội!
Đừng để nói thêm lời nào!
Trên môi hắn là lừa dối,
Trong mắt hắn là phản bội,
Những đau khổ tôi đã trải
Do đã tin vào trái tim,
Và hãy sợ hãi em ơi
Từ những hiểm nguy tôi gặp.

Bonus thêm cái clip La ci darem la mano, phiên bản concert cải biên 🙂

Clip này có phụ đề rồi, nên mình không dịch nữa

Papageno trước khi treo cổ – Mozart

Có lẽ chả mấy khi các đạo diễn sân khấu cho diễn viên thực hiện cảnh treo cổ – vừa khó làm cho giống thật mà vẫn phải đảm bảo diễn viên sống khỏe, vừa chả thẩm mỹ gì. Muốn diễn viên tự tử ấy, thì cứ thuốc độc, kiếm với dao găm cho lành, à, mà nhảy từ trên cao xuống phía sau cánh gà cũng được. Thế nên mình nghĩ mãi mới được một cảnh treo cổ 🙂 Đó là cảnh trong vở “Cây sáo thần” (Die Zauberflöte) của Wolfgang Amadeus Mozart.

Bối cảnh: Mặc dù các vai khác có vẻ gần hạnh phúc lắm rồi, nhưng riêng Papageno thì rất khổ sở, vì không tìm lại được Papagena, cô gái đã được thần thánh hứa sẽ thành vợ anh. Anh chàng thất vọng cùng cực, và quyết định tự tử bằng cách treo cổ.

PAPAGENO PAPAGENO
ruft mit seinem Pfeifchen gọi cùng với tiếng kèn của mình
Papagena! Papagena! Papagena! Papagena! Papagena! Papagena!
Weibchen! Täubchen! meine Schöne! Người vợ nhỏ! Con bồ câu nhỏ! Người đẹp của tôi!
Vergebens! Ach sie ist verloren! Thật vô ích! Ôi, nàng bị lạc rồi!
Ich bin zum Unglück schon geboren. Tôi sinh ra để mà không may mắn.
Ich plauderte, – und das war schlecht, Tôi ba hoa một chút, – đó cũng là việc xấu,
Darum geschieht es mir schon recht. Và bây giờ tôi nhận quả báo rồi.
Seit ich gekostet diesen Wein – Kể từ khi tôi nếm thử rượu này –
Seit ich das schöne Weibchen sah – Kể từ khi tôi nhìn thấy người phụ nữ xinh đẹp ấy
So brennts im Herzenskämmerlein, Thì trái tim nhỏ bé của tôi bốc lửa,
So zwickt es hier, so zwickt es da. Nó đau chỗ này, nó đau chỗ khác.
Papagena! Herzenstäubchen! Papagena! Người vợ nhỏ yêu dấu!
Papagena! liebes Weibchen! Papagena! Người vợ thân yêu!
‘S ist umsonst! Es ist vergebens’ Thật là tồi tệ! Thật là vô ích ‘
Müde bin ich meines Lebens! Tôi quá mệt mỏi với cuộc sống của tôi rồi!
Sterben macht der Lieb’ ein End Cái chết sẽ đặt dấu chấm hết cho tình yêu
Wenns im Herzen noch so brennt. Dù trái tim tôi vẫn đang bùng lửa cháy.
nimmt einen Strick von seiner Mitte lấy thòng lọng ra
Diesen Baum da will ich zieren, tôi sẽ tôn vinh cái cây này bằng cách,
Mir an ihm den Hals zuschnüren, Tôi sẽ treo cổ trên cái cây này,
Weil das Leben mir missfällt. Bởi vì cuộc đời vốn chẳng chiều tôi.
Gute Nacht, du schwarze Welt! Chúc ngủ ngon, thế giới đầy dối trá!
Weil du böse an mir handelst, Cái thế giới này chữa vết thương tôi
Mir kein schönes Kind zubandelst, Bằng cách không gửi cho tôi những đứa con xinh đẹp,
So ists aus, so sterbe ich: Vì vậy, nên hết rồi, vì vậy tôi sẽ chết:
Schöne Mädchen, denkt an mich. Các cô gái xinh tươi, hãy nghĩ về tôi
Will sich eine um mich Armen, Nếu trong cảnh cơ cực của tôi
Eh’ ich hänge, noch erbarmen, Có ai thương xót tôi trước khi tôi treo cổ,
Wohl, so lass ichs diesmal seyn! Vâng, vì vậy tôi sẽ để lại một chút thời gian!
Rufet nur – ja, oder nein! – Chỉ cần nói thôi – có, hay không có! –
Keine hört mich; alles stille! Không ai nghe tôi; tất cả đều im lặng!
sieht sich um nhìn xung quanh
Also ist es euer Wille? vậy đó là ý muốn của các cô ư?
Papageno, frisch hinauf! Papageno, hãy mạnh mẽ lên một chút!
Ende deinen Lebenslauf. Trước phút cuối cuộc đời của bạn.
sieht sich um nhìn xung quanh
Nun ich warte noch; es sey! Bây giờ tôi sẽ chờ đợi cho đến khi!
Bis man zählt: Eins, zwey, drey! Chúng ta đếm xong: Một, Hai, Ba!
pfeift Thổi kèn
Eins! Một!
sieht sich um nhìn xung quanh
pfeift Thổi kèn
Zwey! Hai!
sieht sich um nhìn xung quanh
Zwey ist schon vorbey! Hai đã đếm rồi!
pfeift Thổi kèn
Drey! Ba!
sieht sich um nhìn xung quanh
Nun wohlan, es bleibt dabey, Vậy thì, đời vẫn là như thế!
Weil mich nichts zurücke hält! Không có gì giữ tôi quay lại nữa rồi!
Gute Nacht, du falsche Welt! Chúc ngủ ngon, thế giới đầy dối trá!
will sich hängen muốn treo cổ
DREY KNABEN BA THIÊN THẦN
fahren herunter. đi xuống
Halt ein, o Papageno! und sey klug. Dừng lại, Papageno! hãy khôn ngoan.
Man lebt nur einmal, dies sey dir genug. Bạn chỉ sống một lần, và sẽ không có thêm cuộc sống nào nữa.
PAPAGENO PAPAGENO
Ihr habt gut reden, habt gut scherzen; Các cậu thì dễ nói lắm, chế nhạo dễ lắm
Doch brennt’ es euch, wie mich im Herzen, Nhưng nếu trái tim các cậu cũng bốc cháy, như trái tim tôi,
Ihr würdet auch nach Mädchen geh’n. Các cậu sẽ vậy thôi sau khi gặp các cô gái.
DREY KNABEN BA THIÊN THẦN
So lasse deine Glöckchen klingen; Vậy hãy rung chùm chuông nhỏ của anh;
Dies wird dein Weibchen zu dir bringen. Điều này sẽ mang cô dâu về cho anh đấy.
PAPAGENO PAPAGENO
Ich Narr vergass der Zauberdinge. Tôi thật ngớ ngẩn đã quên những vật màu nhiệm.
Erklinge Glockenspiel, erklinge! Lấy chùm chuông của anh ta ra
Ich muss mein liebes Mädchen sehn. Tôi phải thấy người vợ nhỏ của tôi.
Klinget, Glöckchen, klinget! Ngân lên, chuông nhỏ, ngân lên!
Schafft mein Mädchen her! Hãy đem người yêu nhỏ của tôi tới!
Klinget, Glöckchen, klinget! Ngân lên, chuông nhỏ, ngân lên!
Bringt mein Weibchen her! Hãy đem người vợ nhỏ của tôi tới!
Unter diesem Schlagen laufen die drey Knaben zu ihrem Flugwerk, und bringen das Weib heraus. Trong khi đó ba thiên thần đưa một người phụ nữ ra.
DREY KNABEN BA THIÊN THẦN
Nun, Papageno, sieh dich um! Nào, Papageno, hãy nhìn xung quanh!

Sau đó thì là duet Papageno và Papagena rồi, mình tạm dừng cho bài khác 🙂
Về phần clip, mình lười nên vớ ngay clip mình thấy đầu tiên

Quintet “Hm! Hm! Hm! Hm!” – Mozart

Đây là màn quintet trong vở opera “Cây sáo thần” (Die Zauberflöte) của nhà soạn nhạc Wolfgang Amadeus Mozart. Nói chung chẳng hiểu sao mình lại rất thích cái quintet này. Nó rất nhí nhảnh, hồn nhiên và dễ thương, như nụ cười tinh nghịch của Mozart vậy. Có thể do Emanuel Schikaneder muốn thể hiên khả năng diễn xuất duyên dáng, có thể vì gì không biết, nhưng cái kiểu hát không mở miệng được của Papageno dễ thương quá đi mất.

Bối cảnh: (may là mới đầu vở, nên mọi sự còn dễ hiểu lắm, chưa rối như canh hẹ)

Hoàng tử Tamino bị một con rắn lớn tấn công, chàng bị ngã bất tỉnh. Ba thị nữ của Nữ hoàng Đêm tối giết con rắn. Khi hoàng tử tỉnh dậy thì chàng chỉ thấy Papageno, anh chàng kiếm sống bằng nghề bẫy chim. Papageno bèn bịa chuyện rằng chính anh ta là người giết rắn.

Ba thị nữ bèn trừng phạt Papageno bằng cách khóa mõm anh ta lại, và anh chàng ba hoa này không thể mở miệng được nữa.

Đó là những gì xảy ra trước màn quintet. Các bạn có thể thấy, diễn viên đóng vai Papageno có một cái khóa tướng ở miệng. Và do bị khóa mõm, nên anh ta không thể hát ra lời được, mà chỉ có thể phát ra âm thanh “Hm! Hm! Hm! Hm!”.

Tìm một cái clip của đoạn này đúng là khó. Cái nào diễn ổn thì âm thanh tệ, cái mà âm thanh tốt thì đạo diễn theo trường phái hũ nút. Mãi mình mới tìm được một clip đáp ứng được cả phần nghe lẫn phần nhìn. Có lẽ ai cũng có thể tự cảm nhận được vẻ đẹp của âm nhạc, khi các giọng hòa quyện với nhau – giọng của ba thị nữ bay bổng cùng hai giọng nam mỗi người một vẻ. Hãy nghe thôi…

Còn dưới đây là dịch nghĩa. Trong vở “Cây sáo thần” này thì chắc chắn âm nhạc quan trọng hơn nhiều so với lời, nên phần dịch của mình chỉ là để tham khảo. Chưa kể, mình hoàn toàn không biết tiếng Đức, nên chỉ dịch nhờ các bản dich ra tiếng Anh, phụ đề, Google 🙂

Và nói thêm một chút về dàn dựng – đây là dàn dựng của New York City Opera năm 1987. Nhà hát này trước đó chủ yếu hát bằng tiếng Anh, năm 1987 là lần đầu tiên họ hát bằng ngôn ngữ gốc của vở. Trích đoạn này thật sự cũng không đòi hỏi khả năng thanh nhạc đỉnh cao của các ca sĩ, nhưng vai Papageno rất duyên dáng và dễ thương. Tóm lại là mình thích, còn ai muốn xem toàn bộ vở thì xin mời đi theo link này: http://youtu.be/AP_2d4z8KGw – các bạn sẽ không tiếc thời gian đâu.

PAPAGENO
Hm! Hm! Hm! Hm! Hm! Hm! Hm! Hm!

TAMINO
Anh chàng tội nghiệp không thể nói về hình phạt,
Lưỡi của anh ta bị khóa lại rồi.

PAPAGENO
Hm! Hm! Hm! Hm! Hm! Hm! Hm! Hm!

TAMINO
Tôi không thể làm gì, khi anh phàn nàn,
Bởi vì tôi không đủ khả năng để giúp anh.

PAPAGENO
Hm! Hm! Hm! Hm! Hm! Hm!

BA THỊ NỮ QUAY TRỞ LẠI

THỊ NỮ THỨ NHẤT:
Nữ hoàng đã tha thứ cho ngươi
Ngừng trừng phạt ngươi,
giao cho ta lấy đi ổ khóa từ miệng ngươi

PAPAGENO
Bây giờ Papageno lại có thể nói chuyện?

THỊ NỮ THỨ HAI
Nói chuyện thì có thể!Nói dối thì không.

PAPAGENO
Tôi sẽ không bao giờ nói dối nữa! Không! Không!

BA THỊ NỮ
Hãy để ổ khóa này là cảnh báo cho ngươi.

TẤT CẢ
Tất cả những kẻ nói dối
Sẽ nhận được ổ khóa như thế trên miệng
Thay vì hận thù, nói xấu, mật đen
Xin hãy cho đi tình yêu, tình huynh đệ.

THỊ NỮ THỨ NHẤT
(trao cho Tamino cây sáo phờ-luýt vàng)
Hỡi hoàng tử, hãy nhận lấy món quà này từ tay tôi!

Đó là nữ hoàng gửi cho hoàng tử.
Cây sáo thần này sẽ bảo vệ chàng
Khỏi mọi nỗi hiểm nguy dù to lớn tới đâu.

BA THỊ NỮ
Với cây sáo này chàng có thể hành động
Với tất cả mọi quyền năng, thay đổi đam mê của con người
Người buồn bã sẽ trở nên vui vẻ
Nhà bác học già cũng sẽ yêu người.

TẤT CẢ
Ôi, cây sáo này đáng giá hơn
mọi vàng bạc và bao vương miện
Nhờ có nó mà hạnh phúc con người
Với sự hài lòng chỉ có tăng lên.

PAPAGENO
Bây giờ, hỡi các quý bà xinh đẹp
Nếu có thể – tôi xin phép giã từ.

BA THỊ NỮ
Tất nhiên là anh bạn có thể đi
Nhưng nữ hoàng của chúng tôi muốn anh
Đi cùng với hoàng tử không chậm trễ
Tới pháo đài của Sarastro.

PAPAGENO
Không, cám ơn quý bà rất nhiều!
Nhưng tôi đã nghe chính các quý bà từng nói
rằng ông ta như một con hổ.
Chắc chắn, không hề có lòng thương xót,
Sarastro sẽ vặt lông tôi, rán lên
và quẳng làm thức ăn cho chó.

BA THỊ NỮ
Hoàng tử sẽ bảo vệ anh, cứ tin tưởng vào anh ta!
Và khi quay về, anh sẽ trở thành người hầu của hoàng tử.

PAPAGENO
(tự nói một mình)
Quỷ bắt cái anh Hoàng tử này đi!
Cuộc sống của tôi là trân quý với tôi.
Đến phút hiểm nguy, tôi chắc chắn rằng
Anh ta sẽ bỏ chạy khỏi tôi, như tên trộm.

THỊ NỮ THỨ NHẤT
(cho Papageno một chùm chuông)
Báu vật này là dành cho anh bạn.

PAPAGENO
Ồ đươc đấy! Trong này là cái gì thế?

BA THỊ NỮ
Anh bạn sẽ nghe những chuông nhỏ ngân vang.

PAPAGENO
Và tôi có thể chơi chúng không?

BA THỊ NỮ
Ồ chắc chắn! Hiển nhiên rồi, chắc chắn!

TẤT CẢ
Chùm chuông bạc, và cây sáo thần
là những gì cần để bảo vệ các bạn
Thôi chia tay nhé, chúng tôi rời gót.
Thôi chia tay, cho tới khi chúng tôi lại thấy các bạn lần nữa.

Tất cả chuẩn bị rời đi

TAMINO
Ồ, hỡi các quý bà xinh đẹp, hãy nói cho chúng tôi …

PAPAGENO
Làm thế nào có thể được tìm thấy lâu đài.

TAMINO, PAPAGENO
Làm thế nào có thể được tìm thấy lâu đài.

TAMINO, PAPAGENO

Ba thiên thần trẻ trung, xinh đẹp, duyên dáng và khôn ngoan,
sẽ cùng đi trên hành trình của chúng tôi.

BA THỊ NỮ
Họ sẽ chỉ đường cho các bạn,
Và hãy chỉ nghe lời khuyên của họ nhé.

TẤT CẢ
Thôi tạm biệt, chúng tôi rời xa nhé
Tạm biệt nào, tạm biệt!

Ah, chi mi dice mai – tâm sự vợ cũ của Don Giovanni

Hình như có lần mình lỡ tay dịch cái aria thứ 2 của Donna Elvira, nhưng chẳng biết quăng đâu mất rồi trên Facebook 🙂 Hôm nay là cái aria đầu tiên của nhân vật này, và để ở blog cho dễ tìm.

Bối cảnh: Don Giovanni thấy một phụ nữ xinh xắn trên đường, và chuẩn bị tán tỉnh. Còn người phụ nữ này thì thất vọng đến nỗi tự nói chuyện với mình. Đó là aria Ah, chi mi dice mai.

Don Giovanni: Thomas Allen
Leporello: Stafford Dean
Donna Elvira: Kiri Te Kanawa

Continue reading

Madamina, il catalogo è questo – aria Danh sách Đông Gioăng :)

Đây có lẽ là một trong những aria vui nhộn nhất cho giọng bass-baritone. Và chính aria này đã khiến cho vai người hầu Leporello trở nên rất quan trọng – chuyện, aria nổi tiếng thế cơ mà!

Bối cảnh: Don Giovanni thấy một phụ nữ xinh xắn trên đường, và chuẩn bị tán tỉnh. Nào ngờ, đó lại là Donna Elvira, vợ cũ mà anh chàng này đã bỏ rơi (tình huống rất kịch tính, thưa các quý vị!). Ngay lập tức, cô nàng ném cho Don Giovanni một loạt lời quở trách rất có cơ sở. Và để giải thích lý do thì Don Giovanni đã rất không sáng tạo mà trỏ sang anh người hầu Leporello – này, hãy kể mọi chuyện với bà ấy đi (và nhân cơ hội đó chuồn mất). Còn Leporello thì chỉ là một người hầu, nên anh ta an ủi Donna Elvira rất …. dân dã: bà không phải người đầu tiên, cũng không phải người cuối cùng. Và  đọc nhật ký của mình, trong đó ghi lại tên tất cả các chiến công của ông chủ,

Một ngày xấu trời mình đã tự dưng phởn chí dịch láo cái aria này :), mà mãi hôm nay mới bổ sung. Tuy nhiên, trước hết thì độc giả ít ỏi cứ nghe tạm clip đã cho có khái niệm.

Ferrucio Furlanetto

Madamina, il catalogo è questo
Delle belle che amò il padron mio;
un catalogo egli è che ho fatt’io;
Osservate, leggete con me.

In Italia seicento e quaranta;
In Alemagna duecento e trentuna;
Cento in Francia, in Turchia novantuna;
Ma in Ispagna son già mille e tre.

V’han fra queste contadine,
Cameriere, cittadine,
V’han contesse, baronesse,
Marchesane, principesse.
E v’han donne d’ogni grado,
D’ogni forma, d’ogni età.

Nella bionda egli ha l’usanza
Di lodar la gentilezza,
Nella bruna la costanza,
Nella bianca la dolcezza.

Vuol d’inverno la grassotta,
Vuol d’estate la magrotta;
È la grande maestosa,
La piccina è ognor vezzosa.

Delle vecchie fa conquista
Pel piacer di porle in lista;
Sua passion predominante
È la giovin principiante.

Non si picca – se sia ricca,
Se sia brutta, se sia bella;
Purché porti la gonnella,
Voi sapete quel che fa.

Thưa phu nhân, đây là danh sách
những người đẹp mà ông chủ đã từng yêu;
danh sách này tôi đích thân làm đấy;
Phu nhân hãy nhìn và cùng đọc vài điều.

Ở Italy là sáu trăm và bốn chục;
Ở Đức có hai trăm ba chục người thôi;
Một trăm ở Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ chín chục;
Còn ở Tây Ban Nha – một ngàn lẻ ba người.

Trong số này có các cô nông dân,
Có các cô hầu, những người thành thị
Có các nữ bá tước và nam tước,
Nữ hầu tước và quận chúa cũng có đây,
Có phụ nữ của mọi tầng xã hội
Đủ bề ngoài, tuổi tác trên đời này.

Với các cô tóc vàng thì ông chủ
Thường ngợi ca lòng tốt của nàng,
Các cô tóc đen thì khen chung thủy
Da trắng thì ông khen – rất dịu dàng.

Mùa đông thì ông thích những cô đầy đặn,
Mùa hè thì ông chọn kiểu mảnh mai;
To béo thì ông khen là tráng lệ,
Nhỏ nhắn ông khen – quyến rũ mắt nai.

Ông quyến rũ cả những người có tuổi
Vì niềm khát khao chinh phục chiến công.
Còn những nhan sắc mới vừa chớm nở
Là niềm vui lớn nhất của ông.

Không quan trọng – cô ta giàu cũng tốt,
Xấu cũng chẳng sao, đẹp cũng không,
Chỉ cần cô ta là người mặc váy
Những gì tiếp theo là việc của ông.

Lại thêm một lần rào đón – mình không biết tiếng Ý, mình “dịch” với sự trợ giúp của Google Translate và các bản dịch ra các thứ tiếng khác 🙂

Aria này thì như các bạn đã thấy – rất vui nhộn, và giai điệu cũng rất hay, và vì thế một ca sĩ tài năng sẽ rất dễ được hoan nghênh. Nên tất nhiên là các giọng bass tài năng chả bỏ lỡ cơ hội làm gì!