Odi di un uom che muore – Donizetti

Tự dưng hôm nay sực nhớ ra, là lâu lắm chẳng dịch được bài thơ nào. Mình lại ngẫu nhiên đi tìm một bài lied của Donizetti :), ngẫu nhiên chọn được một bài ngắn, và ngẫu nhiên chọn được clip do Cecilia Bartoli thể hiện.

Amore e morte

Giovanni Antonio Luigi Redaelli

Odi di un uom che muore,
odi l’estremo suon:
questo appassito fiore
ti lascio, Elvira, in don.

Quanto prezioso ei sia
tu dei saperlo appien;
nel dì che fosti mia
te lo involai dal sen.

Simbolo allor d’affetto,
or pegno di dolor;
torni a posarti in petto
questo appassito fior.

E avrai nel cor scolpito,
se duro il cor non è,
come ti fu rapito,
come ritorna a te.

Tình yêu và cái chêt

Giovanni Antonio Luigi Redaelli

Tôi nghe một người đang hấp hối,
Tôi nghe những lời anh nói lúc lâm chung;
Này là một đóa hoa tàn úa
Elvira, quà tôi tặng sau cùng.

Món quà này đáng quý hay không
Nàng ắt hẳn hiểu hơn hết thảy;
Ta thuộc về nhau, vào ngày hôm ấy
Tôi trộm đóa hoa này từ trái tim nàng.

Một biểu tượng của tình yêu rực cháy,
Hay vật làm tin của những buồn đau
Hãy để lại trong tim nàng nhé
Đóa hoa này tàn úa u sầu.

Nàng sẽ khắc ghi trong tim nhé
Nếu trái tim không quá cứng rắn thôi,
Chuyện đóa hoa đã từng bị trộm
Và trở lại với nàng như thế, nàng ơi.

Thật tình mà nói, câu cuối mình xử lý quá dở!

Amor, ch’a nullo amato amar perdona – Dante

Chả nhớ hôm nào đấy, ngồi họp chán quá, mình vào lại trang http://www.lieder.net/, ngẫu nhiên chọn 2 tác giả đình đám – Donizetti Gaetano và Dante Alighieri :). Và được một bài lied ngắn nhất quả đất:
Amor, ch’a nullo amato amar perdona
Amor, ch’a nullo amato amar perdona,
Mi prese del costui piacer sì forte,
Che, come vedi, ancor non m’abbandona.
À, đưa thêm chân dung Dante cho phải phép
Portrait_de_Dante[1]
Dante Alighieri. Tranh của họa sĩ Sandro Botticelli
Thì là Donizetti phổ thơ từ Thần khúc của Dante thôi. Nhưng chẳng hiểu sao không tìm thấy nhạc, chả thấy ai hát.
Vì lied này ngắn quá, nên mình chẳng sợ gì mà không dám dịch 🙂
Tình yêu không chừa một ai
Tình yêu không chừa một ai, người được yêu vì yêu
Đã cho tôi bao ngọt ngào lúc yêu chàng
Và, như bạn thấy đấy, đến lúc này vẫn chưa rời bỏ tôi

Che cangi tempra – Tính tình thay đổi

Chiều nay khi độ ẩm trong không khí ngưng đọng thành những hạt mưa nho nhỏ… tự dưng lại muốn nghe một bài hát cũng nho nhỏ của Donizetti. Người thể hiện là một ca sĩ vô danh, mình chưa nghe bao giò, nhưng trong chiều nay thì lại lọt tai mình…

Tác giả nhạc thì quá nổi tiếng rồi, còn phần lời thì … mình vẫn chưa biết gì hơn về ông, Pietro Metastasio…

Che cangi tempra

Pietro Metastasio

Che cangi tempra
Mai più non spero
Quel cor macchiato
D’infedeltà.

Io dirò sempre
Nel mio pensiero:
“Che m’ha ingannato
M’ingannerà.”

Thay đổi tính tình

Pietro Metastasio

Tính tình tôi thay đổi
Còn hy vọng gì đâu
Trong trái tim thương đau
Rỉ máu vì phản bội.

Tôi sẽ luôn luôn nói
Âm thầm với mình tôi:
“Ai phản bội tôi rồi
Sẽ phản bội lần nữa”.

“La danza” – Gioacchino Rossini

Tarantella là tên gọi của các điệu múa dân gian khác nhau đặc trưng bởi tempo nhanh, thường có nhịp 6/8 (đôi khi 18/8 hoặc 4/4), thường được đệm bằng trống tambourine. Đó là một trong những dạng âm nhạc truyền thống Nam Ý được biết đến nhiều nhất. Và vì thế, các nhà soạn nhạc cũng thường sử dung hình thức này cho các sáng tác của mình.

Một trong những sáng tác tarantella nổi tiếng nhất có lẽ là bài hát “La Danza” sôi động của nhà soạn nhạc Gioacchino Rossini với phần lời của Carlo Pepoli.

La danza

Già la luna è in mezzo al mare,
mamma mia si salterà,
l’ora è bella per danzare
chi è in amor non mancherà.

Presto in danza a tondo,
donne mie venite quà,
un garzon bello e giocondo
a ciascuna toccherà,

finchè in ciel brilla una stella
e la luna splenderà.
Il più bel con la più bella
tutta notte danzerà.

Mamma mia, mamma mia,
già la luna è in mezzo al mare,
mamma mia, mamma mia,
mamma mia si salterà.
Frinche frinche frinche frinche
Frinche frinche frinche frinche
mamma mia, si salterà,

La la ra la ra
la ra la la ra la
la la ra la ra
la la la la ra la!

Salta, salta, gira, gira,
ogni coppia a cerchio va,
già s’avvanza si ritira
e all’ assalto tornerà.

Serra, serra colla bionda
collabruna va quà e là,
colla rossa và a seconda
colla smorta fermo sta!

Viva il ballo a tondo a tondo
sono un Rè, sono un Bascià,
è il più bel piacer del mondo
la più cara voluttà.

Mamma mia, mamma mia,
già la luna è in mezzo al mare,
mamma mia, mamma mia,
mamma mia si salterà.
Frinche frinche frinche frinche
Frinche frinche frinche frinche
mamma mia, si salterà,

La la ra la ra
la ra la la ra la
la la ra la ra
la la la la ra la!

Vũ điệu

Kìa trăng đã vươn cao trên biển;
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!
Thời khắc quá đẹp cho vũ điệu,
Ai đang yêu sẽ chẳng nỡ để trôi!

Chúng ta nhảy múa, vòng này, rồi vòng nữa
Hỡi các quý cô, xin hãy tới đây
Có thấy vũ công đẹp trai, lịch thiệp
Sẵn sàng cùng cô vào vũ điệu ngất ngây.

Cho tới khi sao trên trời còn sáng
Và trăng còn rực rỡ trên trời
Những cô gái. những chàng trai đẹp nhất
Sẽ vẫn còn khiêu vũ chưa thôi.

Ôi mẹ ơi, ôi mẹ ơi,
Kìa trăng đã vươn cao trên biển;
Ôi mẹ ơi, ôi mẹ ơi,
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!
Nhanh nữa, nhanh nữa, nhanh nữa
Nhanh nữa, nhanh nữa, nhanh nữa
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!

La la ra la ra
la ra la la ra la
la la ra la ra
la la la la ra la!

Nhảy nào, nhảy nào, xoay, xoay
Từng cặp đi theo vòng tròn nối gót
Một bước ra sau, một bước tới trước
Ta lại về nơi ta đã bắt đầu.

Hãy ôm chặt cô thiếu nữ tóc vàng
Hãy đưa nàng tóc đen theo vũ điệu
Xoay nàng tóc hung trong một vòng huyền diệu
Với cô bé rụt rè đang ngồi một góc kia.

Khiêu vũ muôn năm, một vòng nữa, một vòng
Tôi là đức vua, là ngài công tước
Khoái lạc tuyệt vời trên đời này có được
Và niềm say mê đẹp nhất trên đời!

Ôi mẹ ơi, ôi mẹ ơi,
Kìa trăng đã vươn cao trên biển;
Ôi mẹ ơi, ôi mẹ ơi,
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!
Nhanh nữa, nhanh nữa, nhanh nữa
Nhanh nữa, nhanh nữa, nhanh nữa
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!

La la ra la ra
la ra la la ra la
la la ra la ra
la la la la ra la!

Còn về phần trình bày – xin giới thiệu một trong những tenor hàng đầu thế giới hiện nay – bạn Rolando Villazón tóc xoăn

Recondita armonia – sự hài hòa ẩn giấu

Mấy tháng để blog mốc meo, hôm nay mình mới hơi … áy náy mà trộm thời gian và mạng cơ quan viết lăng nhăng một chút. Nào ngờ lại gặp phải mạng phập phù, tức là mình có thể viết bài mới, nhưng lại không thể đọc blog :). Và sau khi viết được một đoạn kha khá thì tự dưng mất bài – mất hứng kinh khủng. Thôi đành viết lại vậy.

Recondita armonia là aria đầu tiên của anh họa sĩ Mario Cavaradossi trong vở opera Tosca của nhà soạn nhạc người Ý Giacomo Puccini. Từ ngày sáng tác (năm 1900) đến nay, vở opera này luôn là một trong các vở được dàn dựng nhiều nhất, đây cũng là một chỉ số gián tiếp cho thấy những ưu điểm về mặt âm nhạc và libretto của vở này.

Vốn dựa trên vở kịch La Tosca của Victorien Sardou, nên nội dung của Tosca khá là chặt chẽ, đây là một ưu điểm nổi trội so với các vở opera khác, nếu như các đạo diễn không phát huy trí tưởng tượng quá đà. Về mặt âm nhạc thì “Vissi d’arte”, “E lucevan le stelle” luôn là những aria được công chúng yêu thích nhất. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các aria khác kém hơn. Chẳng qua là do hai aria kia quá nổi bật thôi, nên các aria khác có hơi bị lu mờ chút.

Recondita armonia được hát ngay sau khi sân khấu mở màn được ít phút, và nhân vật nam chính của chúng ta bước ra sân khấu, cởi áo khoác ngoài và vẽ. Vì là mới bắt đầu vở diễn, nên không khí vẫn còn tươi sáng lắm, chưa có gì báo trước bi kịch. Và cũng vì thế, nên nội dung của aria này cũng tươi sáng, nhẹ nhàng, có cảm giác một giọng nam cao trữ tình là rất phù hợp. Tuy nhiên, những gì sẽ diễn ra sau đó đòi hỏi chất spinto hoặc dramatico là thứ gia vị bắt buộc của giọng hát, tất nhiên là thêm nốt Si giáng cho hoành tráng.

Vì aria này khá nổi tiếng, mà  mạng củ chuối nên mình lười, vớ ngay cái clip đầu tiên tìm thấy :).

Bản dịch ẩu tả nhờ có sự trợ giúp hết sức quan trọng của http://www.aria-database.com/, Google Translate như sau:

Recondita armonia
di bellezze diverse!
È bruna Floria,
l’ardente amante mia.
E te, beltade ignota,
cinta di chiome bionde,
Tu azzurro hai l’occhio,
Tosca ha l’occhio nero!
Có một sự hài hòa ẩn giấu
Trong tương phản của sắc đẹp trên đời!
Người yêu nồng nhiệt của tôi
là Floria tóc nâu hạt dẻ.
Còn nàng, hỡi mỹ nhân bí ẩn
Rực sáng tóc vàng như ánh mặt trời.
Và cặp mắt màu xanh thăm thẳm.
Tosca mắt đen láy sáng ngời!
L’arte nel suo mistero,
le diverse bellezze insiem confonde…
Ma nel ritrar costei,
Il mio solo pensiero,
Il mio sol pensier sei tu,
Tosca, sei tu!
Nghệ thuật quả là bí ẩn
đem những vẻ đẹp khác nhau đến bên nhau
Nhưng trong những bức tranh của tôi
Trong suy nghĩ của tôi
Trong suy nghĩ của tôi chỉ có
Tosca, duy nhất mình em thôi!

Những làng quê nghèo khó nơi đây – Fedor Tyutchev

Hôm nay nhân ngày xấu trời, mình giới thiệu thêm một bài thơ khác của Fedor Tyutchev.

* * *
Эти бедные селенья,
Эта скудная природа —
Край родной долготерпенья,
Край ты русского народа!

Не поймет и не заметит
Гордый взор иноплеменный,
Что сквозит и тайно светит
В наготе твоей смиренной.

Удрученный ношей крестной,
Всю тебя, земля родная,
В рабском виде Царь небесный
Исходил, благословляя.
13 августа 1855

* * *
Những làng quê nghèo khó nơi đây,
Và thiên nhiên keo kiệt chốn này…
Vùng đất yêu thương từ lâu chịu đựng
Vùng đất quê của dân tộc Nga đây.

Cái nhìn kiêu hãnh của người ngoại quốc
Chẳng hiểu được đâu, chẳng thấy được đâu,
Những gì thổi qua và sáng lên bí mật
Trong cảnh nghèo cam phận bấy lâu.

Đau khổ vác thập tự kia nặng trĩu
Trong hình hài của nô lệ trên đời
Chúa vẫn thấy người, quê hương yêu dấu,
Và ban phước lành, quê của ta ơi.
13-08-1855

Cũng cần phải nói, bài thơ này Fedor Tyutchev làm sau khi trở lại nước Nga. Sau hơn hai mươi năm sống ở Munchen với công việc ngoại giao, đương nhiên nhà thơ không thể không so sánh cuộc sống tiện nghi và giàu có ở Đức với cuộc sống tạm bợ trong cảnh đói nghèo của nhân dân Nga. Là một nhà thơ nhân văn, Tyutchev phản đối chủ nghĩa nông nô, ông cho rằng đó là nguyên nhân của sự nghèo khó và yếm thế của nhân dân Nga. Chúng ta có thể thấy nỗi đau của tác giả trước thiên nhiên chưa khai thác và cuộc sống nghèo khó, cùng tâm trạng không có lối thoát. Tác giả cũng đối lập sự nghèo khó vật chất này với ánh sáng tinh thần, đặc biệt trong khổ thơ cuối. Tâm hồn hền lành, sự kiên nhẫn và chịu đựng – đó là những giá trị mà nhà thơ đánh giá cao trong tính cách người Nga.

Bài thơ này đã được Georgiy Sviridov phổ nhạc, và người đọc quan tâm có thể nghe thử qua clip sau:

Branislav Jatić là một giọng bass người Nam Tư, hát khá nhiều vai diễn cổ điển như Galitzky và Konchak (trong Công tước Igor, của A. Borodin); Vua Rene (trong Iolanta, của P. Tchaikovsky); Philip (trong Don Carlos, của G. Verdi); Zaccaria (trong Nabucco, của G. Verdi), Sarasto (trong Cây sáo thần của W. A. Mozart)… Lần đầu nghe Branislav Jatić hát, bỗng dưng cảm thấy, giọng bass thể hiện romance này cũng rất hợp