Chim sơn ca – Nestor Kukolnik, Mikhail Glinka

Chẳng hiểu sao bài này dịch rồi mà lại chưa đưa lên blog. Là do trang Nhạc cổ điển đưa lên, và giọng hát của Lemeshev thì luôn làm mình bị cuốn hút… Mình cũng không rõ, có gì trong giọng hát ấy lại cuốn hút thế? Vẻ đẹp của âm sắc, của các nốt cao sáng rõ, nhẹ nhàng, trữ tình, và có gì đó rất chân thành chăng?

“Жаворонок”. Михаил Глинка, Нестор Кукольникюю. Тенор Сергей Лемешев

Chim sơn ca. Mikhail Glinka, Nestor Kukolnik. Tenor Sergei Lemeshev

ЖАВОРОНОК

Музыка Михаила Глинки
Слова Нестора Кукольника

Между небом и землей
Песня раздается,
Неисходною струей
Громче, громче льется.

Не видать певца полей,
Где поет так громко
Над подруженькой своей
Жаворонок звонкий.

Ветер песенку несет,
А кому – не знает…
Та, кому она, поймет,
От кого – узнает!

Лейся, песенка моя,
Песнь надежды сладкой:
Кто-то вспомнит про меня
И вздохнет украдкой.
1840

CHIM SƠN CA

Nhạc Mikhail Glinka
Lời thơ: Nestor Kukolnik

Giữa bầu trời mặt đất
Một bài ca ngân nga,
Như dòng suối bất tận
Càng chảy càng vang xa.

Không thấy đâu ca sĩ
Hát sang sảng giữa đồng
Là sơn ca say đắm
Hót cho bạn tình nồng

Gió mang bài ca đi
Đem cho ai – không rõ
Nhưng cô nàng sẽ tỏ
Rằng bài hát từ đâu.

Hãy ngân xa, bài hát
Hy vọng ngọt chưa phai:
Ai đó nhớ tôi đấy
Và vụng trộm thở dài.
1840

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ? – Bài hát của Matusovsky

Hôm nay là ngày Quốc khánh. Thật tình cờ, có người nhắc đến bài hát “С чего начинается Родина”, và mình mới nhớ ra, rằng mình đã có lần dịch phần thơ của bài hát này. Nhân tiện đưa lên blog cho vui.

Đây vốn là tên một bài thơ của Mikhail Matusovsky, sau này được phổ nhạc và được dùng làm nhạc phim “Thanh kiếm và lá chắn” năm 1968. Một bộ phim rất nổi tiếng về phản gián (tình báo) của Liên Xô, tiếc là mình chưa xem (chả hiểu vì sao). Tuy nhiên, sau khi bộ phim được công chiếu, thì bài hát này, đã “bước” ra khỏi phim, nó có một đời sống riêng của mình và câu mở đầu bài hát đã trở thành “ngôn ngữ đời sống”, gặp rất nhiều trong ngôn ngữ nói và viết của người nói tiếng Nga.

Mời bạn đọc ít ỏi nghe bài hát qua phần thể hiện của ca sĩ nổi tiếng Mark Bernes (thật ra thì ai hát cũng hay!)

Về phần lời, nó khá đơn giản. Mình cảm giác sức mạnh của bài hát nằm chính ở sự đơn giản này, nên cố gắng giữ nó trong bản dịch. Tuy nhiên, muốn là một chuyện, làm được hay không lại là chuyện khác 🙂

С ЧЕГО НАЧИНАЕТСЯ РОДИНА?

С чего начинается Родина?
С картинки в твоём букваре,
С хороших и верных товарищей,
Живущих в соседнем дворе.

А может, она начинается
С той песни, что пела нам мать,
С того, что в любых испытаниях
У нас никому не отнять.

С чего начинается Родина?
С заветной скамьи у ворот,
С той самой берёзки, что во поле,
Под ветром склоняясь, растёт.

А может, она начинается
С весенней запевки скворца
И с этой дороги просёлочной,
Которой не видно конца.

С чего начинается Родина?
С окошек, горящих вдали.
Со старой отцовской будёновки,
Что где-то в шкафу мы нашли.

А может, она начинается
Со стука вагонных колёс
И клятвы, которую в юности
Ты ей в своём сердце принёс…

С чего начинается Родина?

TỔ QUỐC BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU NHỈ?

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ?
Từ bức tranh trong sách học vần
Từ những người bạn tốt và chung thủy
Sống cạnh nhà, cách một cái sân.

Cũng có thể, Tổ quốc bắt đầu
Từ bài ca năm xưa mẹ hát
Từ điều mà trong thử thách cam go
Cũng chẳng ai lấy của ta mất được.

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ?
Từ chiếc ghế ngồi bên cổng thân quen
Từ cây bạch dương nọ trên đồng ấy
Dưới gió nghiêng mình, và vẫn lớn lên.

Cũng có thể, Tổ quốc bắt đầu
Từ khúc ca mùa xuân chim sáo đá
Từ con đường ngoằn ngoèo thôn dã
Chạy tới chân trời ta hút mắt trông theo.

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ?
Từ những khung cửa sổ sáng xa xa
Từ chiếc mũ kỵ binh xưa của bố
Chúng ta có lần thấy trong tủ ấy mà.

Cũng có thể, Tổ quốc bắt đầu
Từ tiếng gõ bánh xe tàu hỏa
Từ lời thề chân thành và nóng bỏng
Bạn hứa với nàng khi tuổi trẻ nở hoa

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ?

Mừng Quốc khánh Việt Nam!

Ngọn gió đêm – Ночной зефир

Nhân được tặng đĩa “Pushkin Romances” do bạn Dmitri Hvorostovsky hát, mình hứng chí dịch một trong những bài ngắn nhất 🙂

Bài này thì Pushkin đặt tên nó là “Испанский романс” (Bản romance Tây Ban Nha), tuy nhiên, sau khi Mikhail Glinka phổ nhạc thì nó thường được gọi bằng dòng đầu tiên (Ночной зефир – Ngọn gió đêm). Tính mình thì ba phải, thế nào cũng được.

Đầu tiên mời quý độc giả ít ỏi nghe bạn baritone tóc bạch kim đẹp trai hát đã nhỉ

 

Испанский романс

Александр Пушкин

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Вот взошла луна златая,
Тише… чу… гитары звон…
Вот испанка молодая
Оперлася на балкон.

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Скинь мантилью, ангел милый,
И явись, как яркий день!
Сквозь чугунные перилы
Ножку дивную продень!

Ночной зефир
Струит эфир,
Бежит,
Шумит,
Гвадалквивир.

Bản romance Tây Ban Nha

Aleksandr Pushkin

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Kìa trăng vàng mọc
lặng yên…ồ, tiếng ghi-ta
Cô gái Tây Ban Nha trẻ tuổi
Tựa lên ban công nhà.

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Hãy bỏ khăn choàng, thiên thần yêu dấu
Hãy hiện ra, như ngày mới rỡ ràng!
Và hãy đưa bàn chân thon thả
Qua những song chắn đúc bằng gang!

Ngọn gió đêm
tràn ngập không trung
cuộn chảy dòng sông
ồn ào
Guadalquivir.

Kể ra thì bác Glinka có thay đổi thứ tự hai dòng ” Бежит/ Шумит” (Pushkin viết ngược lại cơ), nhưng có lẽ điều này không quan trọng lắm.

 

Che cangi tempra – Tính tình thay đổi

Chiều nay khi độ ẩm trong không khí ngưng đọng thành những hạt mưa nho nhỏ… tự dưng lại muốn nghe một bài hát cũng nho nhỏ của Donizetti. Người thể hiện là một ca sĩ vô danh, mình chưa nghe bao giò, nhưng trong chiều nay thì lại lọt tai mình…

Tác giả nhạc thì quá nổi tiếng rồi, còn phần lời thì … mình vẫn chưa biết gì hơn về ông, Pietro Metastasio…

Che cangi tempra

Pietro Metastasio

Che cangi tempra
Mai più non spero
Quel cor macchiato
D’infedeltà.

Io dirò sempre
Nel mio pensiero:
“Che m’ha ingannato
M’ingannerà.”

Thay đổi tính tình

Pietro Metastasio

Tính tình tôi thay đổi
Còn hy vọng gì đâu
Trong trái tim thương đau
Rỉ máu vì phản bội.

Tôi sẽ luôn luôn nói
Âm thầm với mình tôi:
“Ai phản bội tôi rồi
Sẽ phản bội lần nữa”.

La zingara – Carlo Guaita & Gaetano Donizetti

Mình gần đây do ít khi ở nhà và do… gì gì nữa nên đâm ra khó tính một cách quái gở. Ngày xưa mình chọn lieder để dich hoàn toàn theo tiêu chí độ dài, và sau đó là khả năng. Bây giờ mình phải đi tìm clip, và nghe thử xem nhạc có lọt tai không đã cơ! Đúng là khi khả năng có hạn thì phải phát huy thủ đoạn.

Sáng nay thì tình cờ tìm đươc bài La zingara do Gaetano Donizetti phổ nhạc. Thực sự là lời tương đối ngắn (chuyện, mình vốn thích bài ngắn), và clip thể hiện của chị béo Monserrat Caballe thì tương xứng với đẳng cấp của chị ấy, và lọt tai mình.

Đây là clip đã khiến cho mình muốn dịch lời…


Montserrat Caballe – La zingara – Gaetano Donizetti

Còn về tác giả phần lời thì mình không biết gì, ngoài việc ông không thể trẻ hơn nhà soạn nhạc Gaetano Donizetti quá nhiều 🙂 Vì đến năm sinh của ông mà Recmusic còn không biết mà. À, đương nhiên là mình chuyển ngữ dựa vào bản dịch tiếng Anh của recmusic và Google Translate

La zingara

Carlo Guaita

Fra l’erbe cosparse di rorido gelo,
coverta del solo gran manto del cielo,
mia madre esultando la vita me diè.

Fanciulla, sui greppi le capre emulai,
per ville e cittadi, cresciuta, danzai,
le dame lor palme distesero a me.

La ra la. ah! la zingara.

Io loro predissi le cose note,
ne feci dolenti, ne feci beate,
segreti conobbi di sdegno, d’amor.

La ra la, etc.

Un giorno la mano mi porse un donzello;
mai visto non fummi garzone piu bello:
oh! s’ei nella destra leggessimi il cor!

Người con gái di gan

Carlo Guaita

Giữa đồng cỏ phủ sương giá lạnh
Đắp tấm áo choàng duy nhất – bầu trời
Mẹ đã cười khi sinh hạ ra tôi.

Thời thơ bé chăn dê trên đồi núi
Rồi nhảy múa vui nơi chốn thị thành
Các quý bà xòe tay nhờ xem bói.

La ra la, ah! Người con gái di gan.

Tôi báo trước những điều nhiều kẻ biết,
Tôi giả buồn, và có lúc giả vui,
Tôi biết bí mật của tình yêu, giận dữ.

La ra la, ah! Người con gái di gan.

Nhưng một hôm, một chàng trai xem bói
Chưa có ai điển trai thế trên đời:
Ôi, nếu chàng nắm tay tôi vài phút
Ắt biết mọi điều trong trái tim tôi!

La rosa y el sauce – Hồng và liễu

Chiều nay tự dưng buồn một cách rất vô cớ và ngớ ngẩn… Đành lôi bản dịch cũ ra tự đọc tự khen (nói là cũ nhưng cũng mới dịch vài ngày trước).

Trước hết là giới thiệu ca khúc đã. Ca khúc này có rất nhiều người hát hay, nhưng vì lý do cá nhân mà mình giới thiệu clip của bạn Jose Cura, do bạn Figaro giới thiệu cho mình.

La rosa y el sauce
Music: Carlos Guastavino (1942)
Text: Francisco Silva y Valdés
Tenor: José Cura (ARGENTINA)

Thực ra thì bài này bạn Cura hát cũng khá hay. Nhưng mình lại nhớ là đã nghe một người khác hát mượt mà hơn, hay hơn. Đúng là đã nghe thật, nhưng người hát là bạn kiều nữ Anna Netrebko (trong cái album Souvenirs nhí nhảnh), chứ không phải bác tóc xoăn già Placido Domingo. Còn tất nhiên là bài hát Mỹ La tinh mà mình lại đi đem bác tóc xoăn già làm thước thì tội bạn Cura quá (lời bạn Figaro). Mình áy náy cảm thấy có lỗi với bạn Cura nên đánh vật với Google Translation và tham khảo bản dịch của recmusic.org để dịch ra tiếng Việt, thay một lời xin lỗi với bạn Cura 🙂

Còn về nhà soạn nhạc, nhà thơ và hoàn cảnh ra đời thì mình hoàn toàn mù tịt – xin các bậc thầy dịch thuật thứ lỗi… Chỉ biết, Guastavino phổ nhạc năm 1942, vậy thì bài thơ phải ra đời trước đó.

La rosa y el sauceFrancisco Silva y Valdés

La rosa se iba abriendo
Abrazada al sauce,
El árbol apasionada,
La amaba tanto!

Pero una niña coqueta
Se la ha robado,
Y el sauce desconsolado
Le está llorando.

Hồng và liễuFrancisco Silva y Valdés

Cây hồng mở vòng tay
Ôm lấy cây liễu nhỏ,
Anh chàng nồng nhiệt quá
Yêu cháy bỏng, đắm say.

Nhưng một nàng đỏng đảnh
Đem cây hồng ra đi
Chỉ còn cây liễu rủ
Ở lại khóc sầu bi.

“La danza” – Gioacchino Rossini

Tarantella là tên gọi của các điệu múa dân gian khác nhau đặc trưng bởi tempo nhanh, thường có nhịp 6/8 (đôi khi 18/8 hoặc 4/4), thường được đệm bằng trống tambourine. Đó là một trong những dạng âm nhạc truyền thống Nam Ý được biết đến nhiều nhất. Và vì thế, các nhà soạn nhạc cũng thường sử dung hình thức này cho các sáng tác của mình.

Một trong những sáng tác tarantella nổi tiếng nhất có lẽ là bài hát “La Danza” sôi động của nhà soạn nhạc Gioacchino Rossini với phần lời của Carlo Pepoli.

La danza

Già la luna è in mezzo al mare,
mamma mia si salterà,
l’ora è bella per danzare
chi è in amor non mancherà.

Presto in danza a tondo,
donne mie venite quà,
un garzon bello e giocondo
a ciascuna toccherà,

finchè in ciel brilla una stella
e la luna splenderà.
Il più bel con la più bella
tutta notte danzerà.

Mamma mia, mamma mia,
già la luna è in mezzo al mare,
mamma mia, mamma mia,
mamma mia si salterà.
Frinche frinche frinche frinche
Frinche frinche frinche frinche
mamma mia, si salterà,

La la ra la ra
la ra la la ra la
la la ra la ra
la la la la ra la!

Salta, salta, gira, gira,
ogni coppia a cerchio va,
già s’avvanza si ritira
e all’ assalto tornerà.

Serra, serra colla bionda
collabruna va quà e là,
colla rossa và a seconda
colla smorta fermo sta!

Viva il ballo a tondo a tondo
sono un Rè, sono un Bascià,
è il più bel piacer del mondo
la più cara voluttà.

Mamma mia, mamma mia,
già la luna è in mezzo al mare,
mamma mia, mamma mia,
mamma mia si salterà.
Frinche frinche frinche frinche
Frinche frinche frinche frinche
mamma mia, si salterà,

La la ra la ra
la ra la la ra la
la la ra la ra
la la la la ra la!

Vũ điệu

Kìa trăng đã vươn cao trên biển;
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!
Thời khắc quá đẹp cho vũ điệu,
Ai đang yêu sẽ chẳng nỡ để trôi!

Chúng ta nhảy múa, vòng này, rồi vòng nữa
Hỡi các quý cô, xin hãy tới đây
Có thấy vũ công đẹp trai, lịch thiệp
Sẵn sàng cùng cô vào vũ điệu ngất ngây.

Cho tới khi sao trên trời còn sáng
Và trăng còn rực rỡ trên trời
Những cô gái. những chàng trai đẹp nhất
Sẽ vẫn còn khiêu vũ chưa thôi.

Ôi mẹ ơi, ôi mẹ ơi,
Kìa trăng đã vươn cao trên biển;
Ôi mẹ ơi, ôi mẹ ơi,
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!
Nhanh nữa, nhanh nữa, nhanh nữa
Nhanh nữa, nhanh nữa, nhanh nữa
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!

La la ra la ra
la ra la la ra la
la la ra la ra
la la la la ra la!

Nhảy nào, nhảy nào, xoay, xoay
Từng cặp đi theo vòng tròn nối gót
Một bước ra sau, một bước tới trước
Ta lại về nơi ta đã bắt đầu.

Hãy ôm chặt cô thiếu nữ tóc vàng
Hãy đưa nàng tóc đen theo vũ điệu
Xoay nàng tóc hung trong một vòng huyền diệu
Với cô bé rụt rè đang ngồi một góc kia.

Khiêu vũ muôn năm, một vòng nữa, một vòng
Tôi là đức vua, là ngài công tước
Khoái lạc tuyệt vời trên đời này có được
Và niềm say mê đẹp nhất trên đời!

Ôi mẹ ơi, ôi mẹ ơi,
Kìa trăng đã vươn cao trên biển;
Ôi mẹ ơi, ôi mẹ ơi,
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!
Nhanh nữa, nhanh nữa, nhanh nữa
Nhanh nữa, nhanh nữa, nhanh nữa
Ôi mẹ ơi, chúng ta sẽ nhảy thôi!

La la ra la ra
la ra la la ra la
la la ra la ra
la la la la ra la!

Còn về phần trình bày – xin giới thiệu một trong những tenor hàng đầu thế giới hiện nay – bạn Rolando Villazón tóc xoăn