Chim sơn ca – Nestor Kukolnik, Mikhail Glinka

Chẳng hiểu sao bài này dịch rồi mà lại chưa đưa lên blog. Là do trang Nhạc cổ điển đưa lên, và giọng hát của Lemeshev thì luôn làm mình bị cuốn hút… Mình cũng không rõ, có gì trong giọng hát ấy lại cuốn hút thế? Vẻ đẹp của âm sắc, của các nốt cao sáng rõ, nhẹ nhàng, trữ tình, và có gì đó rất chân thành chăng?

“Жаворонок”. Михаил Глинка, Нестор Кукольникюю. Тенор Сергей Лемешев

Chim sơn ca. Mikhail Glinka, Nestor Kukolnik. Tenor Sergei Lemeshev

ЖАВОРОНОК

Музыка Михаила Глинки
Слова Нестора Кукольника

Между небом и землей
Песня раздается,
Неисходною струей
Громче, громче льется.

Не видать певца полей,
Где поет так громко
Над подруженькой своей
Жаворонок звонкий.

Ветер песенку несет,
А кому – не знает…
Та, кому она, поймет,
От кого – узнает!

Лейся, песенка моя,
Песнь надежды сладкой:
Кто-то вспомнит про меня
И вздохнет украдкой.
1840

CHIM SƠN CA

Nhạc Mikhail Glinka
Lời thơ: Nestor Kukolnik

Giữa bầu trời mặt đất
Một bài ca ngân nga,
Như dòng suối bất tận
Càng chảy càng vang xa.

Không thấy đâu ca sĩ
Hát sang sảng giữa đồng
Là sơn ca say đắm
Hót cho bạn tình nồng

Gió mang bài ca đi
Đem cho ai – không rõ
Nhưng cô nàng sẽ tỏ
Rằng bài hát từ đâu.

Hãy ngân xa, bài hát
Hy vọng ngọt chưa phai:
Ai đó nhớ tôi đấy
Và vụng trộm thở dài.
1840

Ch’ella mi creda – Hãy để nàng tin

Nhờ có Facebook nhắc lại kỷ niệm mà mình bỗng tìm được một bản dịch cũ. Dù sao cũng 2 tháng rồi (một tỷ năm nghe điêu quá) blog mình không có gì mới mẻ.

Chẳng hiểu do đường truyền chậm, hay do cái laptop tội nghiệp của mình đã đến lúc phải thay, mà clip bây giờ nghe rất chán. Dù trước đây mình thấy cũng khá mà. Năm 1983 là năm mà phong độ giọng hát của Placido Domingo đang ở đỉnh cao, vai diễn này cũng là vai tủ của chàng. Thôi, độc giả ít ỏi của mình chịu khó nghe vậy, không thì đi tìm bản khác.

Placido Domingo – Ch’ella mi creda
from Puccini’s “La Fanciulla del West” at Covent Garden 1983

Vở opera La fanciulla del West (Cô gái từ phương Tây) của Giacomo Puccini là một trong những vở opera hiếm hoi của ông có kết cục không bi kịch. Đây là vở opera viết theo đặt hàng của một trong những nhà hát opera danh tiếng nhất thế giới – Metropolitan Opera. Hiển nhiên, lần trình diễn đầu tiên trước công chúng của vở opera này là trên sân khấu Metropolitan Opera tại New York ngày 10/12/1910.

Nội dung của vở opera cũng rất đặc trưng cho nước Mỹ thời bấy giờ – về những người tìm vàng trong cơn sốt vàng thời những năm 1850. Và vai nam chính Dick Johnson hay Ramerrez trong lần ra mắt đầu tiên do giọng tenor huyền thoại Enrico Caruso thể hiện.

Aria “Ch’ella mi creda” của Dick Johnson có lẽ là aria nổi tiếng nhất của cả vở. Bối cảnh của aria rất đơn giản và cũng rất lâm ly bi đát. Đây là lời trăng trối trước khi nhân vật nam chính bị treo cổ, và đương nhiên là chàng nhắn gửi đến người yêu.

Hãy để nàng tin, tôi đã tự do
Và xa lắm trên con đường mới!…
Nàng sẽ đợi chờ tôi quay lại…
Và tháng ngày rồi sẽ qua đi,
Và tháng ngày rồi sẽ qua đi,
và tôi sẽ không quay trở lại.
và tôi sẽ không quay trở lại.
Minnie, đóa hoa duy nhất của đời tôi,
Minnie, nàng đã rất yêu tôi!
Rất yêu!
Ôi, nàng là đóa hoa duy nhất của đời tôi!
Ch’ella mi creda libero e lontano
sopra una nuova via di redenzione!…
Aspetterà ch’io torni…
E passeranno i giorni,
E passeranno i giorni,
ed io non tornerò…
ed io non tornerò…
Minnie, della mia vita mio solo fiore,
Minnie, che m’hai voluto tanto bene!…
Tanto bene!
Ah, tu della mia vita mio solo fior!

Thật tình aria này ó rất nhiều người thể hiện thành công, nhưng mình vẫn bị Domingo thuyết phục nhất.,

Odi di un uom che muore – Donizetti

Tự dưng hôm nay sực nhớ ra, là lâu lắm chẳng dịch được bài thơ nào. Mình lại ngẫu nhiên đi tìm một bài lied của Donizetti :), ngẫu nhiên chọn được một bài ngắn, và ngẫu nhiên chọn được clip do Cecilia Bartoli thể hiện.

Amore e morte

Giovanni Antonio Luigi Redaelli

Odi di un uom che muore,
odi l’estremo suon:
questo appassito fiore
ti lascio, Elvira, in don.

Quanto prezioso ei sia
tu dei saperlo appien;
nel dì che fosti mia
te lo involai dal sen.

Simbolo allor d’affetto,
or pegno di dolor;
torni a posarti in petto
questo appassito fior.

E avrai nel cor scolpito,
se duro il cor non è,
come ti fu rapito,
come ritorna a te.

Tình yêu và cái chêt

Giovanni Antonio Luigi Redaelli

Tôi nghe một người đang hấp hối,
Tôi nghe những lời anh nói lúc lâm chung;
Này là một đóa hoa tàn úa
Elvira, quà tôi tặng sau cùng.

Món quà này đáng quý hay không
Nàng ắt hẳn hiểu hơn hết thảy;
Ta thuộc về nhau, vào ngày hôm ấy
Tôi trộm đóa hoa này từ trái tim nàng.

Một biểu tượng của tình yêu rực cháy,
Hay vật làm tin của những buồn đau
Hãy để lại trong tim nàng nhé
Đóa hoa này tàn úa u sầu.

Nàng sẽ khắc ghi trong tim nhé
Nếu trái tim không quá cứng rắn thôi,
Chuyện đóa hoa đã từng bị trộm
Và trở lại với nàng như thế, nàng ơi.

Thật tình mà nói, câu cuối mình xử lý quá dở!

Vissi d’arte – aria

Đây là một aria nổi tiếng, vốn là lời than vãn của em Tosca trước khi em ấy cho một anh bass lên đường đến cõi vĩnh hằng (Cesare Angelotti), tự tay giết một anh baritone (Scarpia) và làm anh tenor (Mario Cavaradossi) bị xử bắn. Một soprano khiến cho 3 anh giai mất mạng, đúng là thân phận soprano 🙂

Vissi d’arte,
vissi d’amore,
non feci mai male ad anima viva!
Con man furtiva
quante miserie conobbi aiutai.
Sempre con fè sincera
la mia preghiera
ai santi tabernacoli salì.
Sempre con fè sincera
diedi fiori agl’altar.
Nell’ora del dolore
perché, perché, Signore,
perché me ne rimuneri così?
Diedi gioielli della Madonna al manto,
e diedi il canto agli astri, al ciel,
che ne ridean più belli.
Nell’ora del dolor
perché, perché, Signor,
ah, perché me ne rimuneri così?

Tôi sống trong nghệ thuật,
tôi sống trong tình yêu
Tôi chưa hề làm hại một sinh linh nào
Với cánh tay thiêng liêng
Tôi làm bớt những khổ đau tôi biết
Luôn luôn với tâm hồn thanh khiết
Lời cầu nguyện của tôi
Là bông hồng cho cây thập tự thiêng liêng
Tôi đem hoa đến điện thờ
Trong giờ phút đau khổ
Tại sao, tại sao, hỡi Chúa
Sao người lại ban con điều này
Tôi hiến dâng châu báu
Cho tấm khăn choàng Đức mẹ thiêng liêng
Và tôi dâng bài hát của tôi
Cho những ngôi sao, cho bầu trời
Sao trời cười đẹp hơn khi trước
Trong giờ phút đau khổ
Tại sao, tại sao, hỡi Chúa
Sao người lại ban con điều này

Kể ra thì cũng có khá là bịa tạc…

Về phần minh họa, thực sự thì nói đến aria này người ta sẽ nghĩ ngay tới Callas. Nhưng mà mình không thích Callas, biết làm sao được! Nên thôi thì lấy chị béo minh họa vậy!

Ah, fuggi il traditor! – Donna Elvira

Trong một buổi chiều mưa, tự dưng mình lại nghe lại cái aria thứ hai của người vợ cũ Don Giovanni.  Biết nói thế nào, âm nhạc của Mozart luôn có thể an ủi người khác mà…

Bối cảnh của aria này không có gì đặc biệt. Don Giovanni vừa mới tán tỉnh được em nông dân Zerlina xong (duet La ci darem la mano nổi tiếng quá rồi!) thì vợ cũ, Donna Elvira đến, và hát aria này để cảnh báo Zerlina.

Mình tìm mãi không ra phiên bản của Kiri Te Kanawa chất lượng khá khá, nên minh họa tạm bằng clip của Daniela Dessi

Ah, fuggi il traditor!
Non lo lasciar più dir!
Il labbro è mentitor,
fallace il ciglio.
Da’ miei tormenti impara
A creder a quel cor,
E nasca il tuo timor
Dal mio periglio.
Hãy chạy khỏi kẻ phản bội!
Đừng để nói thêm lời nào!
Trên môi hắn là lừa dối,
Trong mắt hắn là phản bội,
Những đau khổ tôi đã trải
Do đã tin vào trái tim,
Và hãy sợ hãi em ơi
Từ những hiểm nguy tôi gặp.

Bonus thêm cái clip La ci darem la mano, phiên bản concert cải biên 🙂

Clip này có phụ đề rồi, nên mình không dịch nữa

Amor, ch’a nullo amato amar perdona – Dante

Chả nhớ hôm nào đấy, ngồi họp chán quá, mình vào lại trang http://www.lieder.net/, ngẫu nhiên chọn 2 tác giả đình đám – Donizetti Gaetano và Dante Alighieri :). Và được một bài lied ngắn nhất quả đất:
Amor, ch’a nullo amato amar perdona
Amor, ch’a nullo amato amar perdona,
Mi prese del costui piacer sì forte,
Che, come vedi, ancor non m’abbandona.
À, đưa thêm chân dung Dante cho phải phép
Portrait_de_Dante[1]
Dante Alighieri. Tranh của họa sĩ Sandro Botticelli
Thì là Donizetti phổ thơ từ Thần khúc của Dante thôi. Nhưng chẳng hiểu sao không tìm thấy nhạc, chả thấy ai hát.
Vì lied này ngắn quá, nên mình chẳng sợ gì mà không dám dịch 🙂
Tình yêu không chừa một ai
Tình yêu không chừa một ai, người được yêu vì yêu
Đã cho tôi bao ngọt ngào lúc yêu chàng
Và, như bạn thấy đấy, đến lúc này vẫn chưa rời bỏ tôi

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ? – Bài hát của Matusovsky

Hôm nay là ngày Quốc khánh. Thật tình cờ, có người nhắc đến bài hát “С чего начинается Родина”, và mình mới nhớ ra, rằng mình đã có lần dịch phần thơ của bài hát này. Nhân tiện đưa lên blog cho vui.

Đây vốn là tên một bài thơ của Mikhail Matusovsky, sau này được phổ nhạc và được dùng làm nhạc phim “Thanh kiếm và lá chắn” năm 1968. Một bộ phim rất nổi tiếng về phản gián (tình báo) của Liên Xô, tiếc là mình chưa xem (chả hiểu vì sao). Tuy nhiên, sau khi bộ phim được công chiếu, thì bài hát này, đã “bước” ra khỏi phim, nó có một đời sống riêng của mình và câu mở đầu bài hát đã trở thành “ngôn ngữ đời sống”, gặp rất nhiều trong ngôn ngữ nói và viết của người nói tiếng Nga.

Mời bạn đọc ít ỏi nghe bài hát qua phần thể hiện của ca sĩ nổi tiếng Mark Bernes (thật ra thì ai hát cũng hay!)

Về phần lời, nó khá đơn giản. Mình cảm giác sức mạnh của bài hát nằm chính ở sự đơn giản này, nên cố gắng giữ nó trong bản dịch. Tuy nhiên, muốn là một chuyện, làm được hay không lại là chuyện khác 🙂

С ЧЕГО НАЧИНАЕТСЯ РОДИНА?

С чего начинается Родина?
С картинки в твоём букваре,
С хороших и верных товарищей,
Живущих в соседнем дворе.

А может, она начинается
С той песни, что пела нам мать,
С того, что в любых испытаниях
У нас никому не отнять.

С чего начинается Родина?
С заветной скамьи у ворот,
С той самой берёзки, что во поле,
Под ветром склоняясь, растёт.

А может, она начинается
С весенней запевки скворца
И с этой дороги просёлочной,
Которой не видно конца.

С чего начинается Родина?
С окошек, горящих вдали.
Со старой отцовской будёновки,
Что где-то в шкафу мы нашли.

А может, она начинается
Со стука вагонных колёс
И клятвы, которую в юности
Ты ей в своём сердце принёс…

С чего начинается Родина?

TỔ QUỐC BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU NHỈ?

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ?
Từ bức tranh trong sách học vần
Từ những người bạn tốt và chung thủy
Sống cạnh nhà, cách một cái sân.

Cũng có thể, Tổ quốc bắt đầu
Từ bài ca năm xưa mẹ hát
Từ điều mà trong thử thách cam go
Cũng chẳng ai lấy của ta mất được.

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ?
Từ chiếc ghế ngồi bên cổng thân quen
Từ cây bạch dương nọ trên đồng ấy
Dưới gió nghiêng mình, và vẫn lớn lên.

Cũng có thể, Tổ quốc bắt đầu
Từ khúc ca mùa xuân chim sáo đá
Từ con đường ngoằn ngoèo thôn dã
Chạy tới chân trời ta hút mắt trông theo.

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ?
Từ những khung cửa sổ sáng xa xa
Từ chiếc mũ kỵ binh xưa của bố
Chúng ta có lần thấy trong tủ ấy mà.

Cũng có thể, Tổ quốc bắt đầu
Từ tiếng gõ bánh xe tàu hỏa
Từ lời thề chân thành và nóng bỏng
Bạn hứa với nàng khi tuổi trẻ nở hoa

Tổ quốc bắt đầu từ đâu nhỉ?

Mừng Quốc khánh Việt Nam!