Gagarin – anh ấy là người số một…

Kỷ niệm 75 năm ngày sinh Yuri Gagarin

Aleksandr Pesliak (RIA Novosti)

Anh ra sân bay vũ trụ, để lại người vợ với hai cô con gái, khi mà cô con gái thứ hai mới tròn một tháng. Và tấm ảnh mà Vasily Peskov, nhà văn và phóng viên báo “Komsomolskaya Pravda” chụp tại nhà của Nhà du hành vũ trụ số 1: Valentina Gagarina kinh ngạc lau nước mắt và mỉm cười một chút chút. Chị vừa mới biết, chồng chị đang Ở ĐÂU.

Cả hành tinh đều kinh ngạc, các tổng thống kinh ngạc, các dân tộc vui mừng, và người ta đều thốt lên mật khẩu mới của kỷ nguyên chinh phục vũ trụ – Gagarin. Mặc dù đến khi đó, đã có Liên hoan thanh niên Moskva, và vệ tinh đầu tiên, nhưng chính từ “Gagarin” và từ buổi sáng tháng tư năm 1961 ấy sự nhận thức vũ trụ của đông đảo nhân loại mới bắt đầu. Anh giới thiệu cho thế giới một đất nước mới, một thế hệ không biết sợ hãi và không khoa trương, một cường quốc với những công nghệ thực tế và mục tiêu cao đẹp, một nhân cách với tính cách thu hút và nụ cười không thể quên.

Ngày hôm nay nếu còn sống thì anh đã tròn 75 tuổi. Một ngày kỷ niệm, như một nguyên cớ để hồi tưởng và suy nghĩ. Trước hết – không phải là về những thành tựu khoa học kỹ thuật, mà về sự kỳ diệu của đường đời, tính cách, ảnh hưởng của gia đình, thầy giáo. Sự tò mò ham hiểu biết từ tuổi thơ, mà không chuyển thành sự “ăn tạp”, ước muốn phát triển, thử thách mình trong nhiều lĩnh vực – trong thể thao, khiêu vũ, học tập cả trong nhóm vật lý lẫn dàn nhạc kèn…

Một cậu bé nông thôn, trải qua những nhọc nhằn của chiến tranh và bị chiếm đóng, tự mình chọn con đường lao động (công nhân đúc, tốt nghiệp trường trung cấp dạy nghề) và quân đội (Trường trung cấp phi công quân sự Chkalov, trung đoàn tiêm kích ở vùng Zapoliarie, gần 600 chuyến bay)

Tướng Nikolai Kamanin, người lãnh đạo và phụ trách đội các nhà du hành vũ trụ ngay lập tức nhận ra tính cách của từng người: “Titov xin phép không đi cùng chúng tôi (đi xem phim – N.D.), mà đọc Pushkin: hóa ra anh ấy thích thi ca và đọc nhiều. Popovich, Nikolaev, Bykovsky và Neliubov thì chơi cờ vua rất khá, đôi khi thì chơi bài nữa. Yura Gagarin thì không quan tâm lắm đến bài và cờ, nhưng thích thể thao, thích cả những truyện vui, những chuyện đùa vui vẻ”.

Số thứ tự của anh trong danh sách các nàh du hành là số 1, 1 chuyến bay, 1 vòng quay quanh Trái đất. Từ Số Một bắt đầu kỷ nguyên mới, và các kỷ lục (chiều cao quỹ đạo, thời gian diễn ra chuyến bay) trở thành những kỷ lục vũ trụ đầu tiên, mặc dù chúng được ghi nhận bởi các thanh tra thể thao hàng không.

Những sự đan xen và trùng hợp trong số phận của anh trung úy trẻ: trước ngày anh tròn 26 tuổi, ngày 07/3/1960, Gagarin được nhận vào đội các nhà du hành vũ trụ. Đúng một năm sau đó, cô con gái thứ hai của anh, Galina ra đời. Đó cũng là ngày phóng tàu vũ trụ – vệ tinh nhân tạo thứ tư với chú chó Chernushka và “Ivan Ivanych” – maket nhà du hành vũ trụ. Tàu đã hạ cánh an toàn…

Tuy vậy chính bản thân Yuri Gagarin một tháng sau đó hạ cánh ở ngoài khoang tàu, vì thiết bị hạ cánh khi đó chưa được trang bị hệ thống tiếp đất nhẹ nhàng. Chưa kể, nơi hạ cánh lại là nơi không nằm trong tính toán (các động cơ hãm đã khởi động chậm hơn dự kiến), và cơn gió mạnh đã cuốn dù về bờ sông. “Kedr” (mật danh của Gagarin) đã không bối rối và hoàn thành nhiệm vụ. Nhiều năm sau, viện sĩ Chertok thừa nhận rằng khi đó chỉ có 50% xác suất thành công. Các nhà du hành vũ trụ có mặt khi đón anh chỉ kinh ngạc lắc đầu…

Cả nước đưa anh lên quỹ đạo, nhưng đón anh đã là cả Trái đất. Người phi công Xô viết đã trở thành tấm cạc – vidit của nền văn minh, đại sứ của hòa bình, thần tượng của các nữ diễn viên điện ảnh, các nguyên soái và tổng thống. Nhờ chàng trai Smolensk này mà ngay lập tức có hàng triệu người cảm tình với Liên Xô. Gagarin đến thăm nước Liberia ở châu Phi, nơi mà cả trước lẫn sau anh chưa có một nhà hoạt động chính phủ Liên Xô nào tới. Và trong bầu không khí vui mừng và hâm mộ khắp cả mọi nơi, thiếu tá Gagarin được bầu làm …tù trưởng danh dự của bộ tộc. Và cũng ở đó anh nhận huy chương, dấu hiệu và dải băng lớn Ngôi sao Châu Phi đi kèm huy chương “Ánh sáng trong màn đêm” – tên gọi quả là phù hợp!

Một đặc điểm nổi bật của Gagarin là sự yêu đời. John Gridunov, người thử nghiệm kỹ thuật vũ trụ nhận xét: “Nụ cười của anh ấy không phải nụ cười phô trương bề ngoài, như của các ngôi sao điện ảnh hay của các nhà ngoại giao. Không có một chút giả tạo, càng không có sự kiêu căng trong khi anh giao tiếp với những người hoàn toàn khác nhau. Bù lại, ở Trung tâm đào tạo các nhà du hành vũ trụ anh rất chăm chú, quan tâm và nghiêm túc, thậm chí là nghiêm khắc, khi cần phải thể hiện những phẩm chất của người chỉ huy”. Đó là ý kiến của một cựu chiến binh, một trong những người đã góp phần nghiên cứu các dự trữ của cơ thể trong những điều kiện vô cùng khắc nghiệt – trong cái lạnh giá, khi thiếu thiết bị lọc không khí, khi chịu tác động của sóng do vụ nổ hạt nhân gây ra. “Nhưng trong sự quan tâm cao độ không tránh khỏi của mọi người đối với anh, thì Yura vẫn là một con người bình thường, với những tất cả những yêu ghét, thậm chí điểm yếu”.

Gánh nặng của vinh quang và hoàn cảnh, của trách nhiệm mức độ quốc gia và thế giới. Là đại biểu Xô viết tối cao – hai lần đại biểu Ban chấp hành Trung ương Đoàn thanh niên, người nhận được hàng loạt phần thưởng của các quốc gia, các tổ chức xã hội, các hiệp hội khoa học. Và trong khi đó – kiện tướng thể thao ưu tú (trong môn chạy), một vận động viên hockey và bóng chuyền điêu luyện.

Nikolai Mesiatsev, người đứng đầu Đài phát thanh truyền hình Liên Xô (Gosteleradio) có quan hệ rất thân thiết với Nhà du hành vũ trụ số 1: “Chúng tôi đã từng cùng đi nghỉ, ở Crimea chúng tôi luôn luôn hưởng ứng lời kêu gọi của các thiếu nhi trại hè Artek, cùng đốt lửa trại với họ, hát, trao phần thưởng. Tôi thường hay mời Gagarin đến những buổi quay chương trình “Ngọn lửa xanh” nổi tiếng của truyền hình Liên Xô. Ngoài ra, tôi còn là phó thứ nhất của anh ấy”. Bởi vì sau chuyến bay và sau khi thăm Cuba, Gagarin được bầu làm chủ tịch Hội hữu nghị Liên Xô – Cuba, mà khi đó thì toàn thể Liên Xô, không nói ngoa, đều ủng hộ nước cộng hòa non trẻ này.

Còn người chỉ huy cũ đội máy bay ở Chkalov, Aleksandr Ustenko đã nhận xét như sau về người học trò của mình, ngườ mà ông sẵn sàng một lần nữa đồng ý cho bay độc lập: “Khi tiến hành kiểm tra sự sẵn sàng của phi công trẻ với các chuyến bay, tôi chưa bao giờ phải sửa anh ấy trong các hành động, hoặc phải bổ sung thêm gì… Trong cabin máy bay anh ấy cảm thấy rất tự tin. Không hề nhắng nhít. Biết rõ vị trí của các nút bấm, công tắc mà không phải nhìn. Trong kỹ thuật lái máy bay không có những động tác đột ngột. Đối với những nhận xét nhắc nhở trong chuyến bay có phản ứng đúng lúc, và không phải nhắc lại điều gì hai lần với anh ấy. Khi có những khoảng dừng trong chuyến bay thì phục hồi kỹ thuật bay nhanh… kỹ thuật bay của anh nổi bật bởi sự thực hiện các yếu tố bay rất “sạch sẽ”.

 

Yu.A.Gagarin và S.P. Korolev

Và Mesiatsev thì bổ sung một điều quan trọng: “Quan hệ giữa Korolev, người mà hầu như không ai biết đến, và Gagarin, người được cả hành tinh biết đến, thực sự cả về nội dung lẫn hình thức là quan hệ giữa cha và con. Tôi đã nhiều lần thấy điều này: Yuri Gagarin kính trọng Tổng công trình sư, như cha mình vậy. Còn Tổng công trình sư thì thực sự là “cha đỡ đầu” của anh, người đã giao phó cho anh một số phận cao cả. Và ông không hề ghen tỵ, chỉ mừng cho anh”.

Được phong quân hàm trước thời hạn, nhận những phần thưởng, Gagarin hiểu rằng: đó là ứng trước. Không phải cho riêng anh, mà cho tất cả những ai đã đưa anh tới quỹ đạo. Và trong quân hàm đại tá anh luôn tiến tới những tầm cao mới: mặc dù nhiều gánh nặng, trọng trách, anh đã bỏ nhiều công sức để được tham gia chuẩn bị cho chuyến bay lên mặt trăng. Tuy nhiên sau cái chết của Vladimir Komarov (mà Gagarin chính là người dự bị cho Komarov), thì Gagarin không được tham gia tập luyện nữa. Anh vươn lên cả trong lý thuyết, trong nhận thức khoa học các vấn đề của du hành vũ trụ: một tháng trước khi qua đời, anh đã tốt nghiệp học viện kỹ thuật quân sự hàng không. Anh đã chuẩn bị cho bài phát biểu của mình ở Liên Hợp Quốc – về hòa bình và vũ trụ.

Trong nhiều thước đo, nhiều khía cạnh, Gagarin là một người quen thuộc, cởi mở, giản dị. Tuy nhiên, như phóng viên Andrei Arkhalgelsky nhận xét, ở nước Nga hậu xô-viết, “người ta không đủ khả năng chuyển chiến thắng của Gagarin thành diện mạo mới của nước Nga”. Yuri Gagarin – đó là biểu tượng của sự chuyên nghiệp, nhưng đó không phải sự chuyên nghiệp đang chiến thắng một cách ngớ ngẩn trong các văn phòng, không phải sự khéo léo của những hành động đã học thuộc, mà là sự chuyên nghiệp sáng tạo, sự chuyên nghiệp trí tuệ, với một phần mạo hiểm và lãng mạn. Vì lợi ích chung. Và khi đó sẽ trở nên dễ hiểu, tại sao chính người Nga lại là những người đầu tiên có mặt trong vũ trụ…

Và ký ức, những bài học…. Thành phố Gagarin (Gzhatsk trước đây) thực sự trở thành thành phố – bảo tàng của anh. Tuy nhiên điều này cũng không gây trở ngại gì cho việc chính quyền địa phương chỉ sửa chữa đường phố ngay sát chuyến thăm của vị khách cấp bậc cao nhất. Và cả bảo tàng tưởng nhớ cũng có bản chất hai mặt, bởi vì lịch sử của nó vốn là bảo tàng dân tộc học mang tên Stalin được khánh thành sau chiến tranh. Thành ra những hiện vật được tập hợp lại một cách cẩn thận, quà tặng nhà du hành vũ trụ trong bốn ngôi nhà – nhà cha mẹ và nhà bảo tàng những năm tháng tuổi thơ của Yuri, còn bên cạnh – sản phẩm làng nghề dân gian, những ngày lễ folklore, những hiện vật dân tộc học trong tòa nhà của nhà thờ – sự hai mặt bướng bỉnh đó cũng là bức tranh của cuộc sống Nga.

Và còn nữa: từ thời điểm hy sinh của Gagarin và người thầy mình – Vladimir Seregin – đã hơn 40 năm trôi qua. Đến tận bây giờ vẫn chưa có câu trả lời cụ thể: đâu là nguyên nhân tai nạn chiếc máy bay tập MIG-15? Có lẽ không nên đổ hết cho sự tối mật, hay mong muốn làm ai đó thành người có lỗi. Bởi vì “không gì bị lãng quên”.

Hai năm nữa nước Nga sẽ bước vào Năm Vũ trụ. Tổng thống Nga đã tuyên bố rằng các sự kiện năm 2011 sẽ diễn ra kỷ niệm 50 năm chuyến bay đầu tiên của con người vào vũ trụ. Có lẽ, một nghiên cứu mới về Chuyến bay cuối cùng của Nhà du hành vũ trụ đầu tiên sẽ là một đóng góp quan trọng vào lịch sử.

Advertisements

Yuri Gagarin – Anh ấy là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược – phần 2

Vì một entry chỉ có thể gồm 65536 ký tự nên buộc phải tách cái bài viết này làm 2 phần. Xin đọc phần 1 ở đây:

Yuri Gagarin – Anh ấy là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược – Phần 1

Thật ra phần này kể cũng khá dài. Ngay cả bây giờ, sau khi đã dịch trường ca “Mùa lá rụng” của Bunin mình cũng vẫn thấy bài thơ này dài. Tuy nhiên – ngay khi vừa đọc bài thơ này mình đã bị chinh phục. Trước đó mình luôn nghĩ – Vladimir Vysotsky nổi tiếng thế hẳn là do PR mà thôi. Nhưng sau khi đọc bài thơ này thì mình buộc phải thay đổi suy nghĩ của mình về Vysotsky – anh ta có cảm nhận hết sức tinh tế! Rất nhiều đoạn đúng như suy nghĩ của mình, chưa kể còn những đoạn bình luận của Georgy Grechko nữa – còn ai hiểu về suy nghĩ của nhà du hành vũ trụ trong chuyến bay hơn chính các đồng nghiệp của anh?

Và trong sự khâm phục ấy, mình đã dịch cả bài thơ trên trong vòng 3 ngày thì phải. Thực sự là dịch trong sự khâm phục, và dịch xong, thì chính mình cũng cảm thấy hài lòng với mình…

Mặc dù sau đó thì vẫn chưa có cơ hội gặp lại Vysotsky qua thơ, qua nhạc…, nhưng “Bài ca về nhà du hành vũ trụ” vẫn là một bản dịch mình rất tâm đắc… Tất nhiên là “văn mình”, nhưng có vẻ là ít nhất, mình đã truyền đạt được giọng điệu hùng tráng của bài thơ, và có nghe được vài lời khen…, nhưng tóm lại mời các bạn đọc…

——————–

Cuối cùng tôi muốn dẫn ra toàn bộ “Bài ca về nhà du hành vũ trụ” của Vladimir Vưsotsky, nhất là vì bài thơ này còn chưa được nhiều người biết đến.

Bài ca về nhà du hành vũ trụ

Là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược.
Tôi sẽ khách quan, và chân thực vô cùng:
Ban đầu mồ hôi trút ra như tắm
Rồi da bốc khói lên, giãn lỗ chân lông.

Tôi cẩn trọng chờ, lặng im, bất động.
Tưởng như tôi quay lại bỗng không
Ngột ngạt trong phòng baro loãng khí
Và những vòng quay vô tận máy ly tâm.

Bây giờ tôi sẽ bất động, tăng trọng lượng,
Và buộc phải im lặng, nhưng bấy giờ,
Đe bễ của bao lò rèn báo chí
Sẽ thổi tung khắp thế kỷ ngọn cờ.

Trí nhớ quất roi vào những sợi thần kinh,
Mỗi hình ảnh đều sáng ngời không lặp lại:
Người dự bị của tôi, người đã có thể trở thành thứ nhất,
Và đã trở thành người đầu tiên thứ hai.

Hiện giờ báo chí còn chưa viết về anh –
Bao tít lớn chỉ dành cho một người duy nhất.
Tôi với anh đi suốt chặng đường cho tới chân thang máy,
Nhưng tôi bước lên không có anh bên.

Rồi đây nữa, người vạch đường quỹ đạo,
Thế giới này còn chưa biết mặt ông.
Tôi biết, giờ ông đang ở trong phòng bí mật
Cân nhắc thêm đường chinh phục không trung.

Những gương mặt gia đình bè bạn
Hiện lên như sau một màn sương.
Ít nữa thôi họ sẽ cùng nhau kể
Chuyện đời mình cho báo chí văn chương.

Tất cả những ai tôi lớn lên bên cạnh,
Sẽ được đưa thành nhân chứng tự nhiên.
Tuổi thơ tôi chân đất bình thường nhất
Sẽ được mang giày và ghi vào sử biên niên.

Lệnh “Khởi động” – giống như tiếng thét –
Bỗng hiện ra, treo lơ lửng trên đầu.
Mọi người nói những gì không rõ.
Nước bọt nóng chảy rồi, họ nhổ đi đâu.

Và xoáy lốc cảm xúc thổi tắt đi đám cháy tâm hồn,
Và tôi không dám, hay tôi quên không thở.
Hành tinh giơ tay kéo tôi lần cuối,
Ôm chặt tôi vào, không dám buông ra.

Và kilogam biến thành hàng tấn nặng nề,
Đôi mắt dường như lồi ra ngoài quỹ đạo
Lần đầu tiên mắt phải nhìn kinh ngạc
Sang mắt trái mở to hàng mi chẳng hề che.

Tiếng thét hay tiếng rên đã che miệng lại.
Tôi gắn chặt vào ghế bành như thân với rễ cây.
Đã đến lúc ăn hết phần nhiên liệu
Tầng đầu tiên tên lửa tách ra đây.

Dưới tôi còi báo động kêu rộn rã,
Không rõ chôn tôi hay chở che tôi.
Còn ở đây động cơ kêu như sấm
Lôi tôi ra khỏi tay trái đất rồi.

Máy móc dưới đất đã bình tĩnh lại,
Trời đất lại cùng nối bước ngày xuân.
Đôi mắt của tôi trở về chỗ cũ,
Tăng trọng hết rồi, giờ im lặng bâng khuâng

Cuộc thử nghiệm bước vào giai đoạn khác.
Nhịp tim trong máy đo đã điềm tĩnh lại hơn.
Tôi bỏ qua chiều, ngay lập tức bay vào đêm,
Và được lệnh nghỉ ngơi, một chút.

Và trong dải tần tràn đầy giọng nói,
Nhưng Lêvitan xông vào, như vào cung thể thao.
Ông nói từng chữ rất to và rất rõ:
“Người đầu tiên trên đời!” – nói mới tốt làm sao.

Tôi tháo mũ bảo hiểm ra cầm tay,
Phát biểu về những gì tôi cảm thấy…
Và bỗng dưng sao nhẹ nhàng quá vậy,
Thật đáng ngạc nhiên, đến nỗi buồn nôn.

Dây micro dường như đang tự cuốn,
Phổi leng keng đập phải xương sườn.
Và có lúc tim mắc vào cuống họng
làm tôi ngạt trong một khoảnh khắc hay hơn

Tôi báo cáo chân thành, theo điều lệnh,
Nói rõ ràng và súc tích, rất vui.
Tôi nghĩ: ồ, đó là không trọng lượng,
Tôi chẳng nặng gì – nặng chút xíu thôi!

Nhưng phút ấy trong chuyến bay tôi đâu biết,
Khi đùa với sự không trọng lượng lạ đời,
Rằng vì đó sau này nôn ra máu
Và can xi trong xương sẽ bị rửa trôi.

* * *

Ngay lập tức, những gì tôi nhớ được,
Tôi đọc vào băng, thậm chí viết tay.
Nhưng những ý nghĩ vẫn bay tản mạn
Và đập sườn vào cuốn nhật ký chuyến bay.
Tôi đếm được nhiều ý nghĩ to, rõ nét,
Và những ý nghĩ nhỏ bơi giữa chúng lượn trôi,
Nhưng không trọng lượng đã cân bằng chúng lại –
Sau này sẽ biết cái nào quan trọng hơn thôi.
Còn tôi bắt lấy ý nghĩ nào bắt được.
Tôi kéo đuôi sợi cáp mỏng vô hình.
Ý nghĩ đầu tiên hiện ra, rồi đứt ngay lập tức
Chỉ còn một từ “Không có lỗi!”, mà thôi
Nhưng “không có lỗi” đâu phải “không liên quan”
Ở đất Nga bao đời nay là thế.
Chúng tôi đâu bốc thăm, – đó là hạnh phúc
trong phút giây nào đã nháy mắt với tôi,
Và một đảng viên, thiếu tá, bỗng thành ngang những ngôi sao
Giữa “số không” và khởi hành, chắc có ai ảo giác,
Hay là thư ký viên vì sợ hãi đã nhầm ghi,
Rằng tôi sảng khoái, có chút làm dáng nữa,
Nói rất thản nhiên, can đảm “Nào ta đi!”.

Nguyên bản tiếng Nga

«Поэма о космонавте»

Я первый смерил жизнь обратным счетом.
Я буду беспристрастен и правдив:
Сначала кожа выстрелила потом
И задымилась, поры разрядив.

Я затаился и затих, и замер.
Мне показалось, я вернулся вдруг
В бездушье безвоздушных барокамер
И в замкнутые петли центрифуг.

Сейчас я стану недвижим и грузен,
И погружен в молчанье, а пока,
Меха и горны всех газетных кузен
Раздуют это дело на века.

Хлестнула память мне кнутом по нервам,
В ней каждый образ был неповторим:
Вот мой дублер, который мог быть первым,
Который смог впервые стать вторым.

Пока что на него не тратят шрифта –
Запас заглавных букв на одного.
Мы с ним вдвоем прошли весь путь до лифта,
Но дальше я поднялся без него.

Вот тот, который прочертил орбиту,
При мне его в лицо не знал никто.
Я знал: сейчас он в бункере закрытом.
Бросает горсти мыслей в решето.

И словно из-за дымовой завесы
Друзей явились лица и семьи.
Они все скоро на страницах прессы
Расскажут биографии свои.

Их всех, с кем знал я доброе соседство,
Свидетелями выведут на суд.
Обычное мое, босое детство
Обуют и в скрижали занесут.

Чудное слово «Пуск» – подобье вопля –
Возникло и нависло надо мной.
Недобро, глухо заворчали сопла.
И сплюнули расплавленной слюной.

И вихрем чувств пожар души задуло,
И я не смел или забыл дышать.
Планета напоследок притянула,
Прижала, не рискуя отпускать.

И килограммы превратились в тонны,
Глаза, казалось, вышли из орбит,
И правый глаз впервые удивленно
Взглянул на левый, веком не прикрыт.

Мне рот заткнул – не помню – крик ли, кляп ли.
Я рос из кресла, как с корнями пень.
Вот сожрала все топливо до капли
И отвалилась первая ступень.

Там, подо мной, сирены голосили,
Не знаю – хороня или храня.
А здесь надсадно двигатели взвыли
И из объятий вырвали меня.

Приборы на земле угомонились,
Вновь чередом своим пошла весна.
Глаза мои на место возвратились,
Исчезли перегрузки – тишина.

Эксперимент вошел в другую фазу.
Пульс начал реже в датчики стучать.
Я в ночь влетел, минуя вечер, сразу,
И получил команду отдыхать.

И стало тесно голосам в эфире,
Но Левитан ворвался, как в спортзал.
Он отчеканил громко: «Первый в мире!»
Он про меня хорошее сказал.

Я шлем скафандра положил на локоть,
Изрек про самочувствие свое…
Пришла такая приторная легкость,
Что даже затошнило от нее.

Шнур микрофона словно в петлю свился,
Стучали в ребра легкие, звеня.
Я на мгновенье сердцем подавился –
Оно застряло в горле у меня.

Я отдал рапорт весело, на совесть,
Разборчиво и очень делово.
Я думал: вот она и невесомость,
Я вешу нуль, так мало – ничего!

Но я не ведал в этот час полета,
Шутя над невесомостью чудной,
Что от нее кровавой будет рвота
И костный кальций вымоет с мочой.

* * *

Все, что сумел запомнить, я сразу перечислил,
Надиктовал на ленту и даже записал.
Но надо мной парили разрозненные мысли
И стукались боками о вахтенный журнал.
Весомых, зримых мыслей я насчитал немало,
И мелкие сновали меж ними чуть плавней,
Но невесомость в весе их как-то уравняла –
Там после разберутся, которая важней.
А я ловил любую, какая попадалась.
Тянул ее за тонкий невидимый канат.
Вот первая возникла и сразу оборвалась.
Осталось только слово одно: «Не виноват!»
Но слово «невиновен» – не значит «непричастен», –
Так на Руси ведется уже с давнишних пор.
Мы не тянули жребий, – мне подмигнуло счастье,
И причастился к звездам член партии, майор,
Между «нулем» и «пуском» кому-то показалось,
А может – оператор с испугу записал,
Что я довольно бодро, красуясь даже малость,
Раскованно и браво «Поехали!» сказал.

 

 

Về tác giả

 

Tác giả cuốn sách – Georgy Mikhailovich Grechko – nhà du hành vũ trụ Nga, hai lần Anh hùng Liên Xô (1975, 1978). G.Grechko sinh năm 1931, từ năm 1955 làm việc tại Văn phòng thiết kế của S.P.Korolev. Từ năm 1967 – ở trong đội các nhà du hành vũ trụ. Đã thực hiện ba chuyến bay vào vũ trụ – lần thứ nhất năm 1975 cùng với A.A.Gubarev, lần thứ hai năm 1977 cùng Iu.V.Romanenko, lần thứ ba năm 1985 cùng với V.V.Vasiutin và A.A.Volkov. Tiến sĩ khoa học toán-lý. Tác giả những cuốn sách “Hành tinh trên ảnh” (В кадре – планета. М., 1984), “Xuất phát vào nơi không rõ” (“Старт в неизвестность”. М., 1989).

Bài “Yuri Gagarin – Anh ấy là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược” là một chương trong cuốn sách “Xuất phát vào nơi không rõ” (“Старт в неизвестность”. М., 1989) với tiêu đề “Anh ấy là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược”. Người dịch cho thêm 2 chữ vào đầu đề để … rõ hơn thôi.

Yuri Gagarin – Anh ấy là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược – phần 1

Vào ngày 12 tháng 4 năm 1961 phi công vũ trụ Yuri Gagarin đã khởi hành trên con tàu “Vostok -1” thực hiện chuyến bay đầu tiên của con người vào vũ trụ. Mình lại lôi lại một bài viết cũ, và bản dịch một bài thơ dài khủng khiếp 🙂

Yuri Gagarin – Anh ấy là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược

Georgy Grechko
Lưu Hải Hà
(NuocNga.net) lược dịch


Yuri Gagarin

Đó là cuộn băng cát xét dài khoảng 1 giờ. Trên vỏ băng là chân dung của Vưsotsky. Trước mỗi chuyến bay, như thường lệ, người ta hỏi các nhà du hành vũ trụ, xem họ muốn đem những băng ghi âm nào lên quỹ đạo. Tôi và Yuri Romanenko không nghĩ lâu la và trả lời ngay: những bài hát của Vladimir Vưsotsky. Người ta tìm ra cuốn băng này cho chúng tôi.

Khi đó tôi không nghĩ rằng cuốn băng ấy sẽ có một số phận không bình thường lắm – nó sẽ ở cùng với chúng tôi trong chuyến bay dài nhất thời bấy giờ. Chúng tôi phải ở trên quỹ đạo ba tháng dài đằng đẵng (kỷ lục đối với năm 1978). Khó mà hình dung được chuyến bay sẽ diễn ra như thế nào: ngày hôm trước một phi hành đoàn khác khởi hành, nhưng họ đã không thể lắp ghép với trạm vũ trụ, điều này đã gây thêm một sức ép tâm lý bổ sung đối với chúng tôi. Chúng tôi đã chuẩn bị tinh thần là mọi chuyện sẽ không dễ dàng. Và mọi chuyện đã diễn ra… không hề dễ dàng…

Vladimir Vưsotsky – diễn viên, nhạc sĩ, nhà thơ

Trên Trái đất sau một ngày mệt nhọc, sau một ngày làm việc trong những điều kiện nguy hiểm thì người ta có thể về nhà, về với gia đình, nói chuyện với những người thân. Sự quan tâm, chăm sóc của người thân sẽ giúp anh thoát ra khỏi trạng thái stress. Còn chúng tôi, các nhà du hành vũ trụ trên quỹ đạo không có được sự giao tiếp đó, và những khó khăn, mệt mỏi, những thất bại phải “tiêu hóa” trong chính mình.

Sự mệt mỏi tâm lý dường như tích tụ lại. Và trong những điều kiện ấy “lời nói sống” của những bài ca của Vưsotsky, sự hài hước của chúng đem đến cho chúng tôi một ý nghĩa đặc biệt. Khi mở băng, giọng nói của Vưsotsky vang lên, từng lời từng lời… chúng như gỡ gánh nặng khỏi chúng tôi, và tôi với Yuri Romanenko bắt đầu mỉm cười. Trong những phút ấy chúng tôi cảm nhận niềm vui của cuộc đời, rằng chúng tôi không bị tách khỏi Trái đất… Nhưng Vưsotsky còn những bài hát khác. Chúng kêu gọi nhận trách nhiệm về mình, đứng lại đến cùng. Lần đầu tiên trước khi bước ra khoảng không vũ trụ, tôi có cảm giác như người lính đứng trước trận đánh – anh là đại diện của đất nước, đất nước giao phó cho anh, và anh phải giữ vững đến cùng, bất kể điều gì sẽ đến. Vào những giờ phút ấy, những bài hát của Vưsotsky giống như cánh tay bè bạn truyền cho sự tự tin. Vì vậy rất tự nhiên mà trước khi quay về Trái đất tôi và Yuri Romanenko nảy ra ý định tặng Vưsotsky cuốn băng “vũ trụ” để tỏ lòng cám ơn sự động viên của anh đối với chúng tôi.


Yu
.Romanenko và G.Grechko. Tem kỷ niệm chuyến bay

Tôi lấy cuốn băng, gỡ bìa ra và đóng lên con dấu của trạm vũ trụ. Tôi và Yuri Romanenko viết lời cám ơn Vưsotsky, ký tên và đã định bỏ cuốn băng vào bao để chuyển xuống Trái đất, nhưng một ý nghĩ đã ngăn chúng tôi lại: những bài hát của Vưsotsky đã giúp chúng tôi, mà ít lâu nữa thôi thì những người đồng chí của chúng tôi sẽ tới đây. Họ sẽ phải ở trong vũ trụ lâu hơn, họ cũng có nhiệm vụ khó khăn. Tại sao chúng tôi lại tước mất sự hỗ trợ đối với họ? Cuối cùng thì cuộn băng ở lại trên quỹ đạo, chúng tôi chỉ đem xuống Trái đất vỏ băng thôi.

Tôi tặng vỏ băng cho Vưsotsky sau một vở kịch tại Nhà hát ở Taganka (Nhà hát nơi mà Vladimir Vưsotsky là di
ễn viên chính). Anh rất cảm động nói rằng muốn hiểu nghề nghiệp của chúng tôi, rằng hiện tại anh mới chỉ biết rất ít. Tôi còn nhớ, tôi hứa với anh rằng chúng tôi sẽ còn gặp nhiều lần và nói chuyện thật nhiều. Nhưng không thể gặp nhiều lần được. Vưsotsky chỉ còn sống được có 2 năm nữa …

Vladimir Vưsotsky nói rằng anh biết rất ít về nghề của chúng tôi. Nhưng anh đã viết “Bài ca về nhà du hành vũ trụ”: với những cảm xúc tâm lý tinh tế, những chi tiết và hình ảnh chính xác. Và khi xuất hiện những dư luận về điều rằng các chuyến bay vào vũ trụ là “miếng bánh nhẹ nhàng”, là con đường nhanh chóng nhận khen thưởng và vinh quang thì Vưsotsky viết bài ca về nhà du hành vũ trụ. Đó là sự tương phản tuyệt đối với không chỉ những bài báo tuyên truyền, mà còn cả với “sự thơ mộng” vũ trụ. Còn phải nhiều năm nữa, khi mà TV Nga tiến hành truyền hình trực tiếp những lần khởi hành tàu vũ trụ, và dư luận mới biết rằng, tên lửa đẩy đôi khi cũng nổ, và khi đó vào những giây cuối cùng thì hệ thống cứu hộ khẩn cấp mới đẩy các nhà du hành vũ trụ ra.

Và dòng đầu tiên của bài thơ: “Là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược…”

Quả thật, khi chúng ta đi đâu đó thì chúng ta bắt đầu đếm từng cây số – cây số thứ nhất, thứ hai, thứ một trăm … Khi chúng ta làm gì đó, chúng ta nhìn đồng hồ – một giờ đã qua, hai giờ … Còn các nhà du hành vũ trụ thì đếm ngược. Ngồi vào tàu, có nghĩa là còn lại 2 giờ rưỡi. Kiểm tra độ kín của bộ giáp vũ trụ – còn 2 giờ. Đóng tấm kính của mũ – còn lại năm phút. Đó, sự đếm ngược thế đấy. Có lẽ là không ai trong số chúng tôi, các nhà du hành vũ trụ lại nói được một cách ngắn gọn và nhiều đến thế về nghề nghiệp của mình. Còn dòng đầu tiên của Vưsotsky – “Là người đầu tiên đo cuộc đời bằng đếm ngược…”. Và phải nói rằng đếm ngược nặng nề hơn so với đếm xuôi. Bởi vì khi còn lại 2 giờ, rồi một giờ, rồi 5 phút – chúng tôi thậm chí còn không rõ đến cái gì. Và khi còn 2 phút trước khi xuất phát tên lửa đẩy phát nổ, điều đó nói, đếm ngược là gì và có thể dẫn đến kết cục gì…

Và tiếp theo:

Tôi sẽ khách quan, và chân thực vô cùng:
Ban đầu mồ hôi trút ra như tắm
Rồi da bốc khói lên, giãn lỗ chân lông.

Tôi cẩn trọng chờ, lặng im, bất động.
Tưởng như tôi quay lại bỗng không
Ngột ngạt trong những buồng baro loãng khí

Và những vòng quay vô tận máy ly tâm…


G.Grechko – nhà du hành vũ trụ

Tôi nhớ một trong những lần khảo sát của mình trong buồng baro loãng khí. Phi hành đoàn gồm 2 người. Không khí được bơm ra, áp suất hạ xuống, ô xy cũng giảm đi. Bất ngờ bác sĩ theo dõi chúng tôi qua camera gọi tôi qua radio, thét lên: “Giữ lấy”. Tôi nhìn mình và không hiểu phải giữ cái gì. “Giữ lấy anh bạn!”. Lúc ấy tôi mới thấy người bạn đồng hành đang ngã. Bác sĩ cho vận hành hạ buồng baro khẩn cấp, và vì áp suất thay đổi quá nhanh, tai cứ như đang bị gõ búa vào … Các bác sĩ xông vào… Một người trong số họ nói với tôi: “Hôm nay anh có thể không phải trải qua buồng baro nữa, mà chuyển sang ngày mai. Vì dù sao thì cũng có tình huống ngoài dự kiến rồi”. Tôi khăng khăng: “Tôi sẽ trải qua bây giờ”. Và không khí lại bơm ra. Tôi nhìn, trong mắt tôi là sương mù. Tôi đã nghĩ, mình thật ngốc nghếch, mạo hiểm thế để làm gì. Đúng ra phải đi nghỉ một chút. Có thể quá trình hạ buồng hồi nãy đã ảnh hưởng đến tôi, và bây giờ tôi sẽ bị loại vì sự hăng máu của mình? Nhưng bác sĩ theo dõi tôi thì hiểu điều gì đang xảy ra và hỏi tôi: “Cậu làm sao thế? Sương mù à?”. Tôi trả lời “Sương mù”. Bác sĩ mới nói rằng, à, tôi thấy cậu chịu sự “hạ nhanh” tốt, cho nên bây giờ cho chế độ nâng nhanh, và vì thế mới có sương mù, trong buồng baro, chứ không phải trong mắt cậu đâu… Nói chung tôi đã trải qua nhiều điều. Còn người bạn đồng hành của tôi khi đó được đưa đi, và đường vào vũ trụ đối với anh ấy đã đóng lại…

Trí nhớ quất roi vào những sợi thần kinh,
Mỗi hình ảnh đều sáng ngời không lặp lại:
Người dự bị của tôi, người đã có thể trở thành thứ nhất,
Và đã trở thành người đầu tiên thứ hai.

Hiện giờ báo chí còn chưa viết về anh –
Bao tít lớn chỉ dành cho một người duy nhất.
Tôi với anh đi suốt chặng đường cho tới chân thang máy,
Nhưng tôi bước lên không có anh bên…


Một thời gian khá lâu ở Liên Xô cũ người ta ngại nói về những người dự bị. Nếu như không kể đến những phi hành đoàn quốc tế được báo chí thế giới đưa tin, thì mãi đến năm 1987 thì họ tên những người dự bị của chuyến bay vũ trụ dài ngày mới được công bố lần đầu tiên.


Yuri Gagarin và German Titov. Ảnh Max Alpert

Tôi đã nhiều lần là người dự bị. Và không chỉ một lần trải qua suốt cả quá trình chuẩn bị cho chuyến bay. Vưsotsky cảm nhận rất chính xác: “Tôi với anh đi suốt chặng đường cho tới chân thang máy”. Mà chặng đường đến chân thang máy (máy nâng đưa lên tàu vũ trụ) – đó không phải là con đường rải thảm đỏ sau khi trở về. Đường đến chân thang máy – đó là trải qua những buồng baro như nhau, trải qua những máy ly tâm như nhau. “Nhưng tôi bước lên không có anh bên” – xong rồi, người dự bị biến mất. Phải nói rằng điều đó khá nặng nề. Cho tới chân thang máy vẫn còn là hai người ngang nhau, nhưng chỉ một bước nữa thôi – vào thang máy, và một người thì nổi tiếng cả thế giới, còn người thứ hai, ngang bằng, mà cũng có thể là còn giỏi hơn (như Gagarin với tâm hồn cao thượng của mình nói về Titov – anh ấy giỏi hơn nên người ta dành anh ấy cho chuyến bay sau, khó hơn), sau đó biến thành vô hình, không ai cả. Các bạn có thể nhớ khi chúng ta xem những hình ảnh của Gagarin trong chiếc xe buýt ra tàu vũ trụ, thì dường như ai đó tình cờ che khuất Titov, và khán giả không nhìn thấy anh. Các bạn thử hình dung cảm giác của một người ngang hàng, mà chỉ một bước nữa thôi không những sẽ không ngang hàng, không những không phải là thứ hai, mà nói chung là không ai cả – không phải một thời gian, mà có thể là mãi mãi. Có thể nói gì được, trải qua điều đó không dễ dàng. Và việc Vưsotsky nắm bắt điều đó tinh tế đến thế phải nói là kinh ngạc. Mà đấy là Vưsotsky nói với tôi “Tôi chỉ biết về nghề nghiệp của các anh rất ít …”

Khi đặt vấn đề về việc dựng đài kỷ niệm Vladimir Vưsotsky, thì xuất hiện những trở ngại hành chính – vinh dự này quá cao “theo quy chế được hưởng” với Vladimir Vưsotsky. Nhưng khi đó các nhà du hành vũ trụ đã phát biểu đồng tình với những người trân trọng ký ức về nhà thơ nhân dân. Và đài kỷ niệm Vladimir Vưsotsky được dựng.

———–
Vì một entry chỉ có thể gồm 65536 ký tự nên buộc phải tách cái bài viết này làm 2 phần. Xin đọc tiếp phần 2

Chuyện một lần phóng vệ tinh đã thay đổi thế giới

50 năm ngày phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên 4/10/1957 – 4/10/2007

Von Simone Schlindwein (Spiegel)
Lưu Hải Hà (NuocNga.net) dịch

Vệ tinh chỉ biết kêu bíp bíp – không biết làm gì hơn. Dù vậy, vệ tinh Xô viết đầu tiên đã khiến cả Washington bị sốc. Ở Mỹ không ai nghĩ tới việc vệ tinh này được phóng, mà nói chung thì ở Matxcơva cũng thế thôi.

Chiều ngày 4/10/1957, khi vệ tinh này đang bay vòng thứ hai vòng quanh Trái đất, thì tại buổi hội kiến tại Đại sứ quán Liên Xô tại Washington có mặt vài chục nhà khoa học chuyên về các khoa học Trái đất đến từ nhiều nước khác nhau. Và chưa ai trong số đó biết rằng, vệ tinh mà họ dự định phóng với mục đích nghiên cứu khoa học hiện đã đang bay quanh Trái đất.

Trong buổi chiều thứ sáu hôm ấy các nhà khoa học “đánh dấu” bế mạc một hội thảo được tổ chức nhân dịp Năm Địa vật lý Quốc tế. Từ tháng 7/1957 cho tới tháng 12/1958, trong giai đoạn mặt trời hoạt động tích cực nhất, các nhà khoa học dự định nghiên cứu tác động của hoạt động mặt trời tới từ trường Trái đất từ vũ trụ. Tất nhiên là phải có sự giúp đỡ của vệ tinh.

Trong giai đoạn căng thẳng đó của thời kỳ chiến tranh lạnh, thì một dự án hợp tác khoa học là một sự kiện hết sức đặc biệt. Mà nói chung thì buổi hội kiến long trọng tại Đại sứ quán Liên Xô thì cũng thế thôi – khi đó các nhà khoa học nguyên tử từ hai phía bức màn sắt cùng làm việc để chế tạo loại bom mới và những tên lửa đẩy liên lục địa.

Trong năm 1955 chính quyền Mỹ tuyên bố rằng Mỹ muốn phóng vệ tinh nhân dịp Năm Địa vật lý Quốc tế. Bốn ngày sau đó thì Liên Xô cũng tuyên bố điều này, mặc dù cũng chẳng nói gì cụ thể về những kế hoạch của mình. Tại cuộc hội kiến ở Đại sứ quán, các nhà khoa học hy vọng rằng cuối cùng thì họ cũng có thể biết được điều gì đó về dự án vũ trụ của Liên Xô. Nhưng họ không thể ngờ rằng họ sẽ được biết nhiều điều đến thế.

Cơ hội cho Korolev: hai tên lửa thừa

Thông báo về việc vệ tinh nhân tạo đầu tiên của loài người đã được Liên Xô đưa lên vũ trụ đã làm cho người Mỹ kinh ngạc. Các nhà khoa học Liên Xô thì lúng túng nhận những lời chúc mừng. Đại diện các nhà khoa học Liên Xô – Anatoly Blagonravov buộc phải thừa nhận rằng, quả cầu nhôm nặng gần 84 kg, bán kính 58 cm không đem theo bất kỳ thiết bị khoa học nào, ngoại trừ một cái nhiệt kế và thiết bị phát sóng ngắn.

Vệ tinh chỉ kêu bíp bíp – không biết làm gì hơn. Tuy nhiên tác động chính trị của “chú bé” và những tín hiệu của vệ tinh mà bất kỳ người chơi radio nghiệp dư nào cũng có thể bắt được là hết sức to lớn.

Thậm chí Liên Xô cũng không nghĩ tới một hiệu ứng tương tự, bởi vì họ chỉ nghĩ rằng vệ tinh này là một lối ra nhanh chóng và đơn giản trong tình huống khó khăn lúc bấy giờ. Khi phóng thử tên lửa liên lục địa R-7 thì mô hình đầu đạn hạt nhân thay vì đi tiêu diệt mục tiêu lại bị cháy trong khí quyển – thế là phải làm lại toàn bộ. Khi đó họ chỉ còn có hai tên lửa nữa mà còn phải thử nghiệm, trong lúc các kỹ sư hoàn tất đầu đạn. Và họ đã đưa ra một quyết định hoàn toàn không có trong kế hoạch lúc trước: thay vì phóng tên lửa chỉ để thử nghiệm, thì những tên lửa này còn có thể sử dụng để phóng vệ tinh.

Tuy nhiên thiên thể nhân tạo có trong các kế hoạch này và sẽ được sử dụng để đo từ trường Trái đất, khi đó vẫn còn chưa tồn tại. “Thì Viện Hàn lâm khoa học không kịp chế tạo thiết bị đúng thời hạn, điều thường xuyên xảy ra ấy mà” – ông Boris Chertok, công trình sư hệ thống điều khiển R-7 lúc đó, nay đã 96 tuổi, hồi tưởng lại.

Khi đó Tổng công trình sư Sergei Korolev bèn đề nghị nhanh chóng chế tạo một vệ tinh đơn giản không mang theo bất kỳ thiết bị khoa học nào. Trong trường hợp ngược lại, Chertok nói, quá trình chờ đợi có thể bị kéo dài, và hoàn toàn có thể là khi đó người Mỹ sẽ phóng vệ tinh của mình trước.

Yuri Gagarin và Sergei Korolev.

Chuyện Mỹ đã có thể thắng cuộc chạy đua vào vũ trụ, và tại sao người Nga lại vẫn là những người đầu tiên

Một quyết định y như thế có thể đã được thông qua ở Mỹ – bởi mùa hè năm 1957 trong các cuộc thử nghiệm tên lửa thì các kỹ sư Mỹ đã vượt các đồng nghiệp Nga của mình khá xa. Họ (các kỹ sư Mỹ) chỉ còn việc trang bị thêm tầng trên
cùng cho tên lửa, và với sự giúp đỡ của tầng này, như Korolev đề nghị, phóng vệ tinh vào vũ trụ.

Tuy nhiên, khác với Liên Xô, ở Mỹ có hai dự án tên lửa riêng biệt: một dự án quân sự hoàn toàn tuyệt mật, được thực hiện dưới sự chỉ đạo của người Đức Wernher von Braun; và dự án khoa học Vanguard. Khác với tên lửa quân sự Atlas, các kỹ sư Mỹ gặp nhiều khó khăn với tên lửa đẩy Vanguard, mà tên lửa này là tên lửa dự định phóng vệ tinh đầu tiên vào vũ trụ. Đến tận tháng ba năm 1958 thì tất cả các lần phóng thử tên lửa này đều kết thúc thất bại.

Tại bãi thử bí mật ở Kazakhstan mà khi đó vẫn còn chưa được trang bị đầy đủ, mùa hè năm 1957 các kỹ sư tên lửa của Liên Xô bấy giờ cũng gặp những thất bại tương tự. Tên lửa R-7, vốn được thiết kế cho các mục đích quân sự, ban đầu cũng không muốn bay lên. Bảy trong số tám lần phóng tên lửa này trước khi phóng vệ tinh đều kết thúc thất bại. Chỉ có một lần duy nhất, vào tháng tám, tên lửa R-7 đã bay qua rừng tai ga Sibiri và bắn trúng mục tiêu của mình trên bán đảo Kamchatka ở Thái Bình Dương.


Chó Laika bay vào vũ trụ

Tuy nhiên các kỹ sư không thể nào đảm bảo được rằng lần phóng sau tên lửa lại cũng sẽ bay lên. Vì vậy mà dự án phóng vệ tinh vẫn là một dự án tuyệt mật cho tới khi mà vệ tinh vẫn còn chưa được đưa lên quỹ đạo gần Trái đất. Nhưng cả Khrushchev lẫn Korolev đều không thể ngờ rằng việc phóng vệ tinh thành công sẽ gây nên cơn sốc thật sự ở Mỹ. Tờ New York Times đăng thông báo về việc phóng vệ tinh ngay trên trang đầu.

Khi Khrushchev nhận được báo cáo đầy đủ về phản ứng của Mỹ, ông gọi Korolev tới gặp – Chertok kể lại. Thực sự, bây giờ chúng ta không cần bom khinh khí nữa. Nhờ phóng cái vệ tinh vô hại này mà chúng ta đã nhận được còn nhiều hơn so với việc thử bom khinh khí, Tổng Bí thư Nikita Khrushchev nói với Korolev.


Sản phẩm của một người nhiệt tình ngoan cường

Người ta dự định phóng vệ tinh thứ hai vào khoảng thời gian gần ngày kỷ niệm Cách mạng tháng Mười. Tuy nhiên phóng một vệ tinh trống không như lần trước thì rõ ràng không có ý nghĩa gì, Chertok nói. Chính vì vậy mà xuất hiện ý tưởng đưa một chú chó vào vũ trụ. Người công trình sư này cười và kể rằng hồi đó họ còn không có cả bản vẽ kỹ thuật. Tổng công trình sư Korolev chỉ đạo trực tiếp cho các kỹ sư trong các phân xưởng – cái gì gắn vào đâu.

Ngày 3/11/1957 chú chó Laika bay vào vũ trụ – và Liên Xô lại tận hưởng hương vị thành công ngọt ngào. Chỉ mãi sau này công chúng mới được biết rằng Laika không sống trên quỹ đọa lâu hơn một tuần.

Cho tới tận ngày nay các kỹ sư tên lửa Nga và các nhà sử học các chuyến bay vũ trụ đều thừa nhận rằng Liên Xô đã vượt Mỹ và bay vào vũ trụ đầu tiên trước hết là nhờ có người nhiệt tình ngoan cường Korolev. “Cái chất của Korolev năm 1966 đã trở thành một cú đánh quá nặng đối với chúng tôi” – Chertok nói. Người phó của ông, Vasily Mishin lên thay chỗ của Korolev là một kỹ sư rất tài năng. “Nhưng anh ấy không có tài lãnh đạo của Korolev. Cũng như không có được ảnh hưởng tới các nhà lãnh đạo, tương tự như ảnh hưởng mà Korolev có”.

Chúng ta cần Gagarin để làm gì?


Andrey Arkhangelsky (“Ogoniok”)

Lưu Hải Hà (NuocNga.net) dịch

Nước Nga kỷ niệm 150 năm ngày sinh Tsionkovsky bằng một hội đồng quốc gia ở Kaluga và những cuộc tranh luận về việc, rốt cuộc thì chúng ta cần cả vũ trụ ấy để làm gì. Tạp chí “Ogoniok” (Ngọn lửa nhỏ) điểm qua những biểu tượng chính của di sản vũ trụ xô viết, để tìm hiểu – liệu có thể chuyển đổi chúng vào tương lai không.

Chuyến bay của Gagarin là biểu tượng chủ yếu của chủ nghĩa quốc tế vô sản – sự cởi mở của nước Nga với thế giới, và đến bây giờ thế giới vẫn còn công bằng cho rằng sự kiện đó là sự kiện toàn thế giới. Con người ấy có thể cười rạng rỡ như thế, bởi vì anh ấy cảm thấy tự hào vì toàn thể nhân loại.Xã hội ngày nay thì mọi chuyện đều khác hẳn – không phí sức vì những gì thừa thãi, suy nghĩ nhỏ hẹp, chỉ nghĩ về ngôi nhà gia đình. Vì vậy ở nước Nga hậu xô viết không biết làm gì với một brand nổi tiếng toàn thế giới như thế, tất nhiên nếu có thể gọi GAGARIN là brand. Ừ thì bay vào vũ trụ. Ừ thì là người đầu tiên. Thế còn bây giờ thì sao? Tự hào vì anh ấy à? Thế tôi thì được lợi lộc gì từ điều đó?

Cũng có thể chúng ta tôn trọng, nhưng có thể đơn giản chúng ta không có khả năng nhận thức những sự kiện vĩ đại – bởi vì, rất tiếc là chúng ta không tương xứng với quy mô của kỷ nguyên vũ trụ. Chúng tôi đang nói tới tư duy hành tinh, về khả năng tư duy mức độ quốc gia, thế giới. Vũ trụ luôn luôn là ước mơ được yêu thích nhất của loài người – nhưng nền văn minh hiện nay của chúng ta là một nền văn minh nghèo nàn mơ ước. Chúng ta vứt bỏ ước mơ vì không thực dụng – chúng ta quên mất rằng ý tưởng dân tộc – đó cũng là một ước mơ. Hóa ra là chúng ta không có khả năng khai thác chiến thắng của Gagarin đưa nó thành hình tượng mới của đất nước.

Nói chung đó là một điều lạ lùng. Bởi vì khó mà có thể tìm được một nhân vật như thế trong lịch sử của chúng ta, nhân vật có thể khiến TẤT CẢ đồng ý. Về khía cạnh lịch sử Gagarin là người vô tội – anh ấy không làm điều gì hại ai cả. Không ai có thể trách móc Gagarin – kể cả những người yêu nước, những người theo chủ nghĩa tự do, các cộng tác viên Ủy ban an ninh quốc gia, những người theo đảng Limonov, những băng nhóm đầu trọc, hay cả các biên tập viên các tạp chí bìa bóng nhoáng – không ai cả. Chuyến bay của Gagarin – đó là sự kiện nhân đạo nhất trong lịch sử Liên Xô, và chính sự kiện này có thể giúp xây dựng sự thừa kế lịch sử của Liên Xô và Nga. Nhưng cho đến nay Gagarin vẫn nằm ngoài dự án ý thức hệ Nga.


Gagarin và nước Nga hiện nay

Ngày nay Gagarin tưởng như biến khỏi nhận thức quần chúng. Tất cả những đài tưởng niệm, những dãy núi và lỗ khoan mang tên Gagarin đã không làm ký ức về anh trở nên bất tử, mà lại làm chúng mòn đi. Trong khi đó cả văn hóa Xô viết lẫn hậu xô viết đều chưa có một tác phẩm nào tương xứng với tầm vóc sự kiện ngày 12 tháng 4 năm 1961. Nền văn hóa Nga vẫn chưa thể nhận thức được chuyến bay của Gagarin. Sự bão hòa văn hóa chưa xảy ra – mà chính văn hóa mới có khả năng lưu giữ hình ảnh. Hoặc là không lưu giữ. Suốt 46 năm không có một bộ phim điện ảnh nào về Gagarin. Điều này được coi là trách nhiệm quá lớn, và không một đạo diễn nào dám nhận trách nhiệm ấy về mình. Các đạo diễn Nga khi làm phim về đề tài vũ trụ thường thích nấp sau những lời hai nghĩa, biến chủ đề thành phim hài. “Những người đầu tiên trên mặt trăng”, “Vũ trụ như linh cảm”… Còn gì nữa không nhỉ? À, một bài hát rất cũ rồi do Gulaiev hát – “Bạn có biết anh ấy là một chàng trai như thế nào không?”. Ừ, vấn đề ở chỗ chúng ta không biết.

Đúng là nghịch lý – hàng tấn sách viết về Gagarin, hàng kilomet phim quay về Gagarin, nhưng bản thân Gagarin vẫn là một câu hỏi lớn đối với chúng ta. Chẳng có mốc nào để bấu víu cả. Anh ấy là ai? Tất nhiên Gagarin được chọn vì “lý lịch trong sạch” – nhưng vấn đề đâu chỉ ở chỗ đó.

Gagarin – biểu tượng sự cố gắng tột cùng của loài người. Đó là điều dễ hiểu vào những năm 60 – như xu hướng vượt ra khỏi giới hạn của sự cho phép, sự có thể. Ngày nay chúng ta cần Gagarin để làm gì – điều này trở nên dễ hiêu vào những năm 2000, khi người ta thấy rằng thành tựu kinh tế trong thế giới được xác định không chỉ bởi chất lượng hàng hóa, mà cả chất lượng quốc gia nữa. “Những chiếc xe hơi Volkswagen, Ford và Mercedes không khác biệt nhau đến mức nguyên tắc –triết gia Nga Mikhail Ryklin nói. – Trong sự cạnh tranh của chúng thì thể diện của quốc gia sản xuất chúng trở thành luận chứng quyết định, còn thể diện này lại là tổng cộng của rất nhiều thứ tưởng như “thừa thãi”, tưởng như thôi”.

Chúng ta ghi nhớ nhé “thừa thãi”. Tại sao nước Pháp lại là thủ đô của thời trang? Tại sao Nhật bản lại là chuẩn mực của sự chính xác? Tại sao Hoa Kỳ lại là biểu tượng của thành công? Bởi vì người ta đã tốn nhiều công sức để tạo dựng, đánh bóng những hình ảnh ấy. Có thể nói rằng ngày nay các quốc gia hàng đầu trên thế giới dường như đã đăng ký bản quyền một trong số các chất lượng của con người – thẩm mĩ, sự kiên nhẫn, sự cẩn thận, và cuối cùng thì điều này đã trở thành ưu thế trên thị trường. Thế còn nước Nga thì có thành tựu nào chung cho loài người?

Chiến thắng chủ nghĩa phát xít. Chuyến bay của Gagarin. Và “tâm hồn Nga bí ẩn” lừng danh, nhưng trong kinh tế thì sự bí ẩn chẳng đem lại lợi ích cụ thể gì cho lắm. Ai mà cần một giám đốc bí ẩn nhỉ?

Điều duy nhất độc đáo còn lại trong hình ảnh của nước Nga – đó chính là khả năng vượt lên trên những điều thường nhật của quốc gia này. Làm được bước đầu tiên – ngỡ chỉ là tưởng tượng, bước đầu tiên qua ranh giới những điều tưởng chừng không thể. Biểu tượng của điều này đã và đang là chuyến bay của Gagarin. Gagarin – đó là biểu tượng của chủ nghĩa chuyên nghiệp – nhưng không phải cái chủ nghĩa chuyên nghiệp đang thắng lợi trong các công sở ngày nay, không phải là sự khéo léo của loài khỉ lặp lại những cử động được dạy, mà là chủ nghĩa chuyên nghiệp sáng tạo, tư duy, với một phần mạo hiểm và lãng mạn. Chủ nghĩa chuyên nghiệp lãng mạn – vì việc chung. Và chỉ khi đó mới có thể hiểu được, tại sao chính người Nga lại là những người đầu tiên vào vũ trụ – vì chỉ có một quốc gia đặc biệt mới đủ khả năng làm được điều này.

Bởi vì vào đêm trước xử tử ngày 15/4/1881 người “dân túy” Kibansích vẫn còn vẽ dự án “thiết bị bay” dành cho chuyến bay vào vũ trụ. Bởi vì Tsionkovsky dù bị điếc ở vùng Kaluga – mảnh đất bị chúa lãng quên vẫn nghĩ về những hành tinh khác, “làm việc vì hạnh phúc loài người”. Vì Vernadsky nghĩ về nano quyển khi những năm 18 Matxcơva tiêu diệt tư sản. Bởi vì Korolev, khi bị giam vào tù, không đòi hỏi sự tha thứ, khoan hồng, mà chỉ đòi vật liệu: “Thế chúng tôi làm máy bay từ cái gì bây giờ – làm từ phân chắc?”.

Ước mơ không gì lay chuyển được về bầu trời đã đưa Gagarin tới đó. Nước Nga – đất nước của những Gagarin, của những người lãng mạn cố gắng tột cùng – có thể thiết lập chủ đề chính của hệ tư tưởng mới như vậy. Nhưng hiện tại thì mới chỉ có thể nói về đất nước không có những Gagarin. Và không có cả chuyến bay nữa.

Bài có liên quan