Olga Leonardovna Knipper – Chekhova “Ngôi đền yêu quý”

Bài này Nina dịch đã lâu rồi nhưng hình như chưa bao giờ giới thiệu ở blog…

Olga Leonardovna Knipper – Chekhova “Ngôi đền yêu quý”
Tác giả: Vitaly Vulf (http://www.v-vulf.ru/officiel/officiel-38-1.htm)

offi-38-1

Olga Leonardovna Knipper – Chekhova năm 1904

Tên của Olga Leonardovna Knipper luôn gắn với hai sự kiện quan trọng bậc nhất của văn hóa Nga: Nhà hát Nghệ thuật Matxcơva và Anton Pavlovich Chekhov. Bà đã gắn bó với Nhà hát Nghệ thuật gần như cả cuộc đời dài của mình, từ lúc nhà hát thành lập cho đến lúc gần qua đời. Còn với Chekhov thì chỉ gắn bó có 6 năm thôi – nhưng bà gọi đó là “quãng thời gian tươi sáng nhất” của đời mình. Đó là những năm cuối cùng của Chekhov cho tới khi ông qua đời trên tay bà.

Cuộc đời dài và đầy sôi động của bà kéo dài 91 năm. Olga Leonardovna sinh năm 1868 ở vùng Viatskaya. Bố của Olga Leonardovna là một kỹ sư công nghệ người Đức vùng Aldass, khi đó ông làm quản đốc của nhà máy. Người mẹ, Anna Ivanovna Zalts là một nhạc công rất có tài, bà chơi piano rất hay và có một giọng hát xuất sắc. Nhưng chồng bà không cho phép bà đi theo con đường sân khấu, cũng như đi học nhạc viện. Và khi đó thì cuộc đời của Anna Ivanovna được dâng hiến hoàn toàn cho gia đình – hai cậu con trai Konstantin và Vladimir và cô con gái Olga. Năm 1870 thì gia đình chuyển đến sống tại Matxcơva, và Olga Leonardovna đã sống cả đời mình tại thành phố này.

Cô bé Olga luôn luôn muốn trở thành nghệ sĩ. Khi mà những đứa trẻ còn bé, thì hàng năm gia đình Knipper luôn luôn tổ chức biểu diễn những vở kịch cho những khán giả là gia đình và những người quen. Họ tự may trang phục biểu diễn, tự vẽ cảnh dàn dựng… Nhưng bây giờ, khi cô con gái đã lớn lên và mong muốn gắn bó cuộc đời mình với sàn diễn một cách nghiêm túc thì ông bố cấm tuyệt không cho nghĩ đến chuyện đó. Ông muốn con gái trở thành một nữ họa sĩ (thậm chí người bố còn cho họa sĩ nổi tiếng Vladimir Makovsky, gia đình họ quen thân nhau), hoặc là một nữ phiên dịch – từ nhỏ Olga đã học ngoại ngữ và dịch nhiều. Olga sử dụng thông thạo tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Đức.

Nhưng tình hình đã thay đổi sau cái chết của người cha. Điều kiện vật chất của gia đình xấu đi rất nhanh, cần phải kiếm tiền. Để tiết kiệm họ chuyển đến sống chung với anh em của bà Anna Ivanovna – Karl và Alekxandr (một người là bác sĩ, người kia là quân nhân) và kiếm sống bằng nghề dạy học. Bà Anna Ivanovna thì dạy hát (sau này bà trở thành giáo sư thanh nhạc tại trường học của trung cấp âm nhạc). Vladimir lúc đó là sinh viên thì kiếm thêm bằng nghề gia sư, còn Olga thì dạy nhạc. Konstantin, cậu con trai lớn, lúc đó đang làm kỹ sư và phục vụ ở Kavkaz.

Nhưng Olga vẫn luôn luôn mơ về sân khấu. Sau cái chết của người cha thì gia đình Knipper sống hai mùa hè ở vùng Zavod Polotnhannưi – điền trang của dòng họ Gontrarov. Một trong những thành viên của dòng họ này là bà vợ của A.S.Pushkin – bà Natalia Nhicolaevna. Những thanh niên trẻ tuổi tụ họp ở Zavod Polotnhannưi đã được hình bóng của nhà thơ vĩ đại truyền cảm hứng, và họ đề nghị những chủ nhân ở đây cho phép họ sử dụng không gian của một quán rượu cũ – tương truyền là xưa kia Pushkin hay tới đó. Trong ngôi nhà này họ đã tổ chức một nhà hát ngẫu hứng – họ dựng những vở kịch của Ostroevsky, những vở vodevil, tổ chức những buổi hòa nhạc… Tất cả những thứ đó đã thuyết phục Olga rằng con đường nàng chọn là đúng đắn. Và khi quay trở lại Matxcơva, Olga đã bí mật chuẩn bị thi vào trường đào tạo sân khấu thuộc nhà hát Malưi. Olga trúng tuyển và học ở đó một tháng rồi bị đuổi. Lý do chính thức là do không thi đạt một kỳ “kiểm tra”. Tuy nhiên sau đó thì hóa ra mọi chuyện đơn giản hơn nhiều. Trong số 4 nữ sinh của trường thì Olga Knipper là người duy nhất trúng tuyển mà không có ô dù che chở nào cả, và bây giờ thì chỗ của nàng lại cần cho một nữ sinh khác có một ô dù lớn.

offi-38-2

New York, 1923

Đối với Olga đó là một cú sốc. Nàng khóc mấy ngày liền. Và bà Anna Ivanovna, mặc dù trước đó vẫn phản đối lựa chọn sân khấu của con gái, nhưng khi thấy sự tuyệt vọng của Olga đã cố gắng nhờ người quen giúp đỡ để Olga được nhập học ở trường sân khấu ở Phiharmony, dẫu ở đó những kỳ thi tuyển đã chấm dứt trước đó cả tháng. Olga vào học lớp của Vladimir Ivanovich Nhemirovich-Đanchenko – điều này đã quyết định hết thảy số phận sau đó của nàng.

Nhemirovich-Đanchenko đã đánh giá được ngay tài năng của nữ nghệ sĩ tương lai, dành nhiều thời gian cho Olga. Có tin đồn là ông phải lòng Olga, nhưng nàng chỉ quan tâm đến sân khấu, còn sau giờ học thì lại hối hả chạy đi dạy để có tiền đóng học phí.

Cuối năm 1897 thì bắt đầu có những tin đồn mơ hồ về chuyện sắp tới sẽ thành lập một nhà hát kiểu mới khác thường nào đó. Người sẽ thành lập nhà hát này, Konstantin Sergeevich Stanislavsky, đến dự một buổi tập vở kịch “Cô chủ quán” của Carlo Goldoni – và tất cả các diễn viên đều biết rằng ông đang xem xem họ có phù hợp với nhà hát mới hay không. Trong vở này, Olga Knipper đóng vai Mirandolina – đầy nghị lực tuổi trẻ, năng động, rực rỡ… Một thời gian sau Nhemirovich-Đanchenko thông báo với Olga Knipper, Margarita Georghievna Savitskaya và Vsevolod Meierkhold rằng họ được nhận vào đoàn diễn viên của nhà hát mới.

Nhà hát Nghệ thuật chính thức được khai sinh ngày 14 lịch cũ, tức 26 tháng 7 năm 1898 tại vùng Pushkino ngoại ô Matxcơva, khi các thành viên của Hội nghệ thuật và văn học do K.S. Stanislavsky lãnh đạo liên kết với những diễn viên mới ra trường của trường sân khấu ở Phiharmony với người thầy của họ là V.I.Nhemirovich-Đanchenko. Những buổi tập đầu tiên của nhà hát cũng diễn ra ở Pushkino – những người quen của Stanislavsky cho họ mượn một nhà hát mùa hè vốn chỉ có sân khấu và một hàng ghế. Knipper tập vai sa hậu Irina trong vở kịch “Sa hoàng Fedor Ioannovich” của A.K.Tolstoi. Sau đó thì Nhà hát Nghệ thuật bắt đầu dựng vở “Hải âu” của A.P.Chekhov.

Tới khi đó thì Chekhov đã trở thành thần tượng của giới trí thức Nga. Những truyện ngắn của ông được biết đến ở khắp nước Nga. Hồi đó các sinh viên luôn luôn đem theo tập truyện ngắn của Chekhov. Nhưng tài năng soạn kịch của ông thì vẫn còn đang bị ngờ vực. Vở kịch đầu tiên của ông “Ivanov” khi dàn dựng ở Matxcơva đã gây nên một xì căng đan, rồi sau đó thì lần trình diễn đầu tiên vở “Hải âu” ở nhà hát Alekxandrinsky ở Peterburg cũng thất bại thảm hại.

Tại nhà hát Alekxandrinsky người ta dàn dựng vở “Hải âu” vào benefice của nữ nghệ sĩ hài kịch nổi tiếng Elizaveta Ivanovna Levkeeva, và mọi người cho rằng đó sẽ là một hài kịch. Những cố gắng của Chekhov giải thích ý nghĩa của vở kịch cho các diễn viên chẳng đem lại kết quả gì – chẳng ai muốn nghe ông cả. Do đó xì căng đan đã phát sinh từ ngay đầu vở kịch và tiếp tục đến tận cuối vở kịch. Chekhov trốn khỏi nhà hát, và đến sáng không ai tìm gặp được ông cả.

Khi được tin là Stanislavsky định dựng vở “Hải âu” thì Maria Pavlovna, em của A.P.Chekhov đến Pushkino để tìm hiểu những ai định sắm vai trong vở kịch này. Maria Pavlovna rất sợ rằng lần dàn dựng mới này sẽ chỉ đem lại những đau khổ mới cho ông anh trai mà bà rất yêu quý và đã dành trọn cuộc đời cho anh.

 offi-38-31

1886-1887

Và rồi chính Chekhov cũng đến xem những buổi diễn tập “Hải âu”. Olga Leonardovna nhớ mãi ngày hôm đó – ngày 9 tháng 9 năm 1898, ngày mà lần đầu tiên nàng gặp Anton Pavlovich. Hôm trước Nhemirovich-Đanchenko đã cho nàng biết là Chekhov sẽ có mặt tại buổi tập này. Olga gần như bay tới Câu lạc bộ Okhotnhichi, nơi họ diễn tập, do tòa nhà chính của nhà hát vẫn chưa xây xong vì biết rằng chỉ ít phút nữa nàng sẽ gặp một nhà văn được cả nước Nga yêu mến. Chekhov xem họ diễn tập và nói chuyện với các diễn viên… Và ông rất băn khoăn khi ra về – Stanislavsky không hiểu vở kịch, các diễn viên không nghe những lời giải thích của tác giả, và họ tập tành vẫn chưa ăn ý với nhau. May mà có Nhemirovich-Đanchenko, người rất yêu mến và am hiểu nghệ thuật kịch của Chekhov, và các diễn viên rất nhiệt tình, nhờ đó mà vở kịch đã được trình diễn.

Chekhov để ý đến Olga Knipper tại buổi trình diễn đầu tiên của vở kịch đầu tiên của Nhà hát Nghệ thuật – vở kịch “Sa hoàng Fedor Ioannovich”, trong đó nàng đóng vai sa hậu Irina. Ông rất thích khuôn mặt, giọng nói và vẻ uy nghi đường bệ của nàng trong vai này, và thông báo với tất cả mọi người về điều đó. Ngày hôm sau Chekhov quay về Yanta.

Theo những người cùng thời, điều có thể nhận thấy đầu tiên trong diễn xuất của Knipper là sự quyến rũ sân khấu không thể cưỡng nổi và sự chân thành của nàng. Dường như không phải là nàng diễn trên sân khấu mà là nàng sống trên đó – Stanislavsky đã dạy các học trò của mình như thế. Một người phụ nữ có học thức, trí thức, khiêm tốn và có óc hài hước rất tinh tế và vẻ ngoài quyến rũ – nàng luôn luôn được mọi người chú ý đến. Tuy nhiên cũng như tất cả các nữ diễn viên của Nhà hát Nghệ thuật, nàng không giống như các nữ diễn viên khác của thời đó. Khi mà Nhà hát Nghệ thuật đi lưu diễn ở Saint-Peterburg, suýt nữa thì những người đi đón đã không nhận ra họ – vì các diễn viên này chẳng giống gì với khuôn mẫu diễn viên thời đó. Các nữ diễn viên của Nhà hát Nghệ thuật luôn luôn ăn mặc rất nghiêm túc, thanh lịch và khiêm tốn – những bộ váy dài đơn giản, áo đầm kín đáo, những bộ đồ “kiểu Ăng lê” nghiêm túc, không bao giờ họ mặc những trang phục mốt của Paris, son phấn lòe loẹt…Olga Leonardovna có óc thẩm mỹ và cảm giác bố cục tuyệt vời, nội tâm sâu sắc và xử sự rất trí thức. Vadim Vasilievich Sverubovich, con trai của nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật Vasily Ivanovich Kachalov, bạn tốt nhất của Olga hồi tưởng lại rằng vào tháng 2 năm 1920 thì Olga Knipper cùng Kachalov và các diễn viên đi lưu diễn ở Novorossisk. Chuyến đi rất mệt nhọc: gió, lạnh, tất cả đều chán nản và nhăn nhó… Nhưng Olga Leonardovna ngồi trên một chiếc va li ở giữa toa tàu – ngồi rất thẳng, bên cạnh là một chiếc khăn trải bàn trắng muốt trải trên một chiếc va li khác, còn trên khăn là một cái giá cắm nến bằng sứ và nến cùng một quyển sách đóng bìa lụa. Xung quanh là sự nhơ bẩn, tiếng súng nổ cùng những tiếng chửi rủa, nhưng Olga khoác một chiếc khăn choàng Orenburg trắng như tuyết, y như trong một khách sạn sang trọng, và ngồi đọc …

offi-38-4

Tại nhà nghỉ ngoại ô đầu những năm 1900

Buổi diễn ra mắt của “Hải âu” tại Nhà hát Nghệ thuật là vào ngày 17 tháng 12 năm 1898. Hai hồi đầu diễn ra trong sự im lặng tuyệt đối của khán phòng – khán giả đang băn khoăn cao độ. Tất cả đều không quen thuộc – cả vở kịch lẫn diễn xuất và bài trí sân khấu. Nhưng khi hồi ba kết thúc thì khán phòng hoàn toàn bị thuyết phục. Cả vở kịch lẫn tài soạn kịch của Chekhov đều được phục hồi thanh danh.

Trong vở kịch “Hải âu” Knipper đóng vai Arkadina, một nữ nghệ sĩ đang trở về già nhưng vẫn không muốn nhận thấy sự đến gần của tuổi già. Mà lúc đó Olga Knipper mới có 30 tuổi! Nhưng những gì mà Knipper đã diễn xuất – không phải tuổi già, mà chính là sự già đi – làm cho khán giả không thể quên được. Trong buổi công diễn ra mắt thì Knipper bị ốm, nhưng nàng đã diễn với thân nhiệt 39°C, và sau hôm đó thì phải nghỉ mấy ngày mới đi lại được.

Còn Chekhov lúc đó ở Yanta. Đầu tiên ông nhận được những bức điện chúc mừng, sau đó thì là tin hoãn vở kịch. Ông đã nghĩ rằng trận ốm của Knipper chỉ là cái cớ để không làm ông buồn về thất bại mới của “Hải âu”.

Mùa xuân năm 1899 Chekhov đến Matxcơva và đến Nhà hát Nghệ thuật xem trình diễn “Hải âu”. Đã lâu các diễn viên không trình diễn – trong thời kỳ Ăn chay lớn không thể trình diễn vở kịch nào, – sân khấu lạ, bài trí sân khấu cũng thế… Chekhov hoảng sợ. Stanislavsky cố gắng lắm mới làm cho ông bình tĩnh lại. Nhưng sau một thời gian Chekhov không những chấp nhận sự dàn dựng “Hải âu” này, mà còn đồng ý để Nhà hát Nghệ thuật dàn dựng “Chú Vanhia” – vở kịch mới của ông.

Có một lần sau vở kịch thì một người bạn của Olga ghé thăm nàng sau cánh gà. Đó là diễn viên Nhà hát Nghệ thuật Alekxandr Leonhidovich Vishnhevsky, và dẫn theo Maria Pavlovna, em gái của Chekhov. Maria mời Knipper tới thăm Melikhovo, nơi gia đình Chekhov đang sống lúc đó, và Olga đã ở đó ba ngày. Sau đó thì chính Anton Pavlovich cũng tới thăm Olga – mặc dù ông là một người rất ít khi đi thăm người khác. Sau đó họ cùng đi xem triển lãm của Levitan – bạn của Anton Chekhov và gần như là chồng chưa cưới của Maria Pavlovna, em gái Chekhov (Maria từ chối lấy Levitan mặc dù họ rất yêu nhau, vì không muốn bỏ rơi anh trai). Mùa hè, khi Olga đi nghỉ ở Kavkaz thì họ bắt đầu viết thư trao đổi. Và họ còn tiếp tục viết thư cho nhau đến tận khi Chekhov qua đời.

Tới lúc bấy giờ thì bệnh lao của Chekhov đã có những dấu hiệu rõ ràng, và ông buộc phải sống một thời gian dài ở Yanta – và không thể ở lại Matxcơva lâu được. Còn Olga Leonardovna thì phải luôn luôn ở tại Matxcơva – nàng không thể rời bỏ Nhà hát Nghệ thuật được. Và mối tình của họ, cũng như cuộc sống gia đình của họ chủ yếu là những bức thư.

Tháng 7 năm 1899 nàng đến thăm ông ở Yanta, rồi tháng 8 thì họ cùng đi từ Yanta đến Matxcơva. Sau đó ít lâu thì ông lại quay trở về Yanta, và họ lại tiếp tục viết thư…

Cuối tháng ba năm 1900 đoàn diễn viên của Nhà hát đi lưu diễn ở Crưm, và họ có thể ở bên nhau được mấy ngày. Sau đó là cuộc gặp gỡ tình cờ trên chuyến tàu Tiphlis – Matxcơva: Olga Leonardovna cùng mẹ đi Bergiôm, còn Chekhov thì đi cùng với bạn bè – Gorky, Vasnhetxov và bác sĩ Alekxin đến Batum. Tháng bảy – lại là chuyến đi đến Yanta, rồi sau đó lại là những bức thư.

Mùa thu năm ấy Chekhov tới Matxcơva để giới thiệu với đoàn diễn viên vở kịch mới của mình – “Ba chị em”. Các diễn viên không chấp nhận vở kịch. Đâu đó có những tiếng nói: “Đó không phải là vở kịch, mà chỉ là sơ đồ…” “Không thể diễn trong cái này được!” “Chẳng có vai diễn gì cả, mà chỉ là những sơ đồ nào đó”. Chekhov lúng túng ngồi bên bàn. May mà có Nhemirovich-Đanchenko, ông đứng dậy và nói lớn “Anton Pavlovich, cám ơn ông, chúng tôi sẽ diễn vở này”. Tình hình đã được cứu vãn.

offi-38-5
1910 – 1911

Knipper đóng vai Masa. Bạn diễn của nàng là Stanislavsky đóng vai Vershinin. Nói chung Konstantin Sergeievich rất thích đóng cặp với Knipper. Trước cảnh Masa và Vershinin chia tay, Olga ngồi một lúc lâu trong phòng hóa trang, và khi bước ra sân khấu, nàng cầu nguyện mong sao không gặp ai trước khi ra sân khấu, để cho không ai có thể làm đổ tình yêu và nỗi buồn mà nàng mang trong mình. Khán giả khóc cùng với nàng, họ không hiểu là nàng không diễn, mà sống trên sân khấu, cảm thấy trong mình tình yêu đối với một người mà không thể bên nhau – như Masa và Vershinin.

Olga suy nghĩ rất lâu, nàng có thể gắn bó cuộc đời mình với Chekhov hay không, nàng có quyền làm thế hay không. Nàng – một nữ diễn viên, không thể hình dung cuộc sống của mình thiếu sân khấu, và ông, một nhà văn vĩ đại, nhưng buộc phải sống xa nàng, xa Matxcơva mà ông yêu quý vì bệnh tật. Nhưng cuối cùng thì nàng cũng quyết định.

Giữa tháng 5 năm 1901 Anton Pavlovich đến Matxcơva, và ngày 25 tháng 5 họ kết hôn. Gia đình ông chỉ biết chuyện từ những trang báo. Thậm chí Ivan, em của Chekhov, mặc dù gặp ông chỉ 1 giờ trước đám cưới, cũng chỉ biết về điều đã xảy ra khi mọi chuyện đã xong. Chỉ có Maria Pavlovna, Stanislavsky và Nhemirovich-Đanchenko là biết rõ mọi chuyện từ trước.

Ngay sau đám cưới thì hai vợ chồng đến nhà nghỉ Andreev ở gần Upha, rồi sau đó tới Yanta. Đến 20 tháng 8 thì Olga quay về Matxcơva.

Người ta thường kết tội Olga rằng nàng không chú ý đến Chekhov, bỏ ông một mình ở Yanta, rằng nàng không phải là người vợ mà ông, một nhà văn vĩ đại cần có. Nhưng khi đó nàng đã luôn luôn đau khổ vì điều này, luôn luôn trăn trở giữa ý muốn ở bên cạnh chồng và ý muốn được diễn xuất. Nàng hiểu, và Chekhov cũng nhiều lần viết cho nàng về điều này – rằng ông không muốn có một người vợ đơn giản là một bà nội trợ, không tham gia gì vào cuộc sống xã hội. Ông yêu nàng chính vì nàng là một người trung thành với nhà hát, và không thể chấp nhận sự hy sinh của nàng, nếu nàng bỏ rơi công việc của đời mình. Trước khi cưới, ngày 27 tháng 9 năm 1900 ông viết cho nàng “… anh không biết nói gì với em, ngoại trừ một điều thôi, điều mà anh đã nói với em 10000 lần rồi, và chắc là sẽ còn nói rất lâu, rằng anh yêu em – và chỉ có thế thôi. Nếu như bây giờ chúng ta không thể ở bên nhau, thì không phải lỗi của anh, cũng không phải lỗi của em, mà là của con quỷ đã để vi trùng lao cho anh và tình yêu nghệ thuật cho em”.

offi-38-6

1919

Thậm chí ngay cả khi luôn luôn cách xa nhau, họ vẫn cảm thấy đang sống một cuộc sống một cuộc sống gia đình thật sự. Họ rất muốn có con. Nhưng năm 1901 Olga Bị sẩy thai… Năm 1902 Knipper lại có thai, rất thận trọng và hồi hộp, muốn sinh cho Chekhov một đứa con “một nửa người Đức”, như ông vẫn đề nghị một cách đùa nghịch trong thư… Nhưng tai họa xảy đến. Trong một vở kịch các nhân viên không mở … đúng lúc, và nàng bị ngã từ độ cao vài mét. Nàng không thể có con được nữa. Nàng lại thử đi khỏi nhà hát, nhưng các giám đốc và Anton Pavlovich đều phản đối kịch liệt. Và cuộc sống của họ cứ tiếp tục như thế – những khoảng thời gian bên nhau ngắn ngủi, những bức thư tới tấp những lúc xa nhau. Chỉ có mùa đông 1903-1904 các bác sĩ có thể cho phép Chekhov sống ở Matxcơva., và ông rất sung sướng vì được sống trong thành phố mà ông xiết bao yêu mến, cùng với vợ, và tự mình tham gia vào quá trình dàn dựng vở kịch mới của ông “Vườn anh đào”…

Vở kịch được công diễn lần đầu tiên vào ngày 17 tháng 1 năm 1904, vào ngày sinh nhật của ông. Vì thế, tất cả mọi người đều chờ đợi rằng khán giả sẽ đến rất đông, dư luận báo chí sẽ chú ý đến vở kịch. Chekhov rất hồi hộp, mãi người ta mới thuyết phục được ông đến nhà hát. Buổi biểu diễn thành công rực rỡ, nhưng tất cả đều cảm thấy có điều gì đó không ổn, có cái gì đó đang lơ lửng trong không khí.

Trong vở kịch này Olga Leonardovna Knipper đóng vai Ranhevskaya – và nàng sẽ còn đóng vai này cho tới gần lúc rời sân khấu. Đó không chỉ là vai diễn yêu thích nhất, mà còn là vai diễn thân thuộc nhất của nàng. Trong vai diễn này nàng chia tay vĩnh viễn với tuổi trẻ của mình, với cuộc đời đi ngang bên cạnh, với tình yêu đã mãi mãi đi vào quá khứ…Đã từ lâu nàng không còn cần phải tương xứng với tuổi tác mà Chekhov vẽ cho Ranhevskaya, nhưng tâm hồn nàng, tâm hồn nữ nghệ sĩ của Chekhov vẫn còn tiếp tục sống trong nàng, và thoát ra ngoài trong mỗi lời nói của vai diễn tuyệt vời ấy.

Sau buổi trình diễn đầu tiên ấy Chekhov lại quay về Yanta, và mãi đến cuối tháng 4 ông mới quay lại Matxcơva. Và ngay lập tức bệnh ông nặng lên. Các bác sĩ khuyên ông đi tới Badenweiler, nơi an dưỡng chữa bệnh phổi. Tháng 6 năm đó Anton Pavlovich và Olga Leonardovna đi tới Berlin rồi tới Badenweiler. Nhưng đêm mùng một rạng ngày mùng 2 tháng 7 bỗng dưng bệnh ông nặng lên đột ngột. Ông yêu cầu gọi bác sĩ, điều mà trước đây chưa bao giờ làm. Khi bác sĩ đến Chekhov ngồi dậy và bỗng dưng nói với bác sĩ “Ich sterbe” – “Tôi đang chết đây”. Bác sĩ cố gắng an ủi ông, yêu cầu đem đến một chai sâm panh. Chekhov cầm lấy ly, cười với Olga và nói “Lâu lắm rồi anh không uống sâm panh”. Ông uống cạn ly, nằm nghiêng xuống, và Olga chỉ kịp chạy đến cúi người xuống gần ông, – thì ông đã ngừng thở.

offi-38-7

Những năm 1900

Nhờ có Vladimir Eikhler, Bộ trưởng – đại sứ Nga ở triều đình Baden mà thi thể Chekhov được đưa về Matxcơva không gặp trở ngại gì. Nhưng để có thể vận chuyển thì Olga phải sử dụng một toa lạnh mà trước đó thường sử dụng để vận chuyển sò tươi. Giới phê bình văn học khi đó đã không ngần ngại gán cho chuyện đó một ý nghĩa biểu tượng – cả đời Chekhov đấu tranh chống lại sự thô lỗ, còn sau khi chết thì trở thành nạn nhân của sự thô lỗ … Và tất cả đều kết tội Olga trong mọi chuyện.

Còn chính bản thân Olga, thì rất lâu sau vẫn chưa bình tĩnh lại được. Vẫn tiếp tục viết thư cho Anton Pavlovich – người đã chết – những bức thư, trong đó kể lại, nàng đã thử sống không có ông như thế nào, rằng mọi nơi nàng đều thấy hình bóng của ông, rằng những hồi tưởng luôn quẩn quanh bên nàng …

Họ chôn Anton Pavlovich Chekhov ở nghĩa địa Novodevichee ở Matxcơva, bên cạnh cha của ông. Hàng ngàn người đến dự lễ an táng, cả những người em trai của ông cũng vất vả lắm mới đến được bên quan tài. Trên mộ của ông là đài kỷ niệm – công trình của Fedor Shekhtel – người đã tạo biểu tượng Hải âu cho Nhà hát Nghệ thuật, mà đến bây giờ cũng vẫn còn là biểu tượng của nhà hát

Năm 1946 Olga viết thư cho Ada Konstantinovna, cháu gái của mình ở Berlin: “Cháu viết về quan hệ giữa cô và Anton Pavlovich. Đúng thế, sáu năm mà cô biết đến ông, là sáu năm đau khổ, đầy …. Vì cuộc sống như thế. Nhưng dù sao, thì sáu năm ấy cũng đầy ý nghĩa, đầy thú vị tràn trề, đến nỗi tưởng như đó là sắc đẹp của cuộc sống. Cô đâu phải là một đứa bé mê say ông, còn ông đối với cô cũng đâu chỉ là một người đàn ông bình thường – cô say đắm con người kỳ lạ ấy, bản sắc của ông, nội tâm của ông – ôi, thật khó mà viết tất cả những điều đó… Sáu năm khổ sở ấy còn lại đối với cô là ánh sáng và sự thật và cái đẹp của cuộc đời…”

Và nhà hát trở thành tình yêu chân chính duy nhất của Olga sau cái chết của Chekhov. Olga đã đóng tất cả những vai tuyệt nhất của mình – Sarra trong “Ivanov” (đây là vở kịch duy nhất của Chekhov mà không được dàn dựng ở Nhà hát Nghệ thuật khi tác giả còn sống, vở kịch được trình diễn gần như sau cái chết của ông), Anna Andreevna trong “Quan thanh tra” của Gogol, Natalia Pavlovna trong “Một tháng ở nông thôn” của Turghenhev, Gertruda trong “Hamlet” của Shakespeare, vai Naxchia nổi tiếng của mình trong vở “Dưới đáy” của Gorky, frau Gile trong vở kịch “Trong móng vuốt cuộc đời” của K.Gamsun… Olga đã truyền bá tình yêu sân khấu, tình yêu nghệ thuật đến những người thân của mình – người cháu Lev Konstantinovich Knipper trở thành một nhạc sĩ nổi tiếng (người ta vẫn còn nhớ bài hát “Poliusko – Pole”, một phần trong bản Symphony số 5 của ông). Cậu em trai Vladimir thì lấy nghệ danh Nard và trở thành ca sĩ trên sân khấu Nhà hát lớn, rồi sau đó trở thành đạo diễn. Cháu của Chekhov, Mikhail Alekxandrovich nhờ sự giới thiệt của Olga đã trúng tuyển vào Nhà hát Nghệ thuật, người mà sau này được thế giới biết đến như một nghệ sĩ sân khấu Nga thiên tài. Năm 1928 Mikhail Alekxandrovich Chekhov sang phương tây, và vào những năm 40 thì thành lập trường nghệ thuật sân khấu của riêng mình. Ngày nay vẫn còn nhiều diễn viên ngôi sao của phương tây học diễn “theo Mikhail Chekhov”. Mikhail phải lòng cô cháu gái của Olga Leonardovna – Olga Konstantinovna, một cô gái nhan sắc hiếm có, lúc đó đang học vẽ và nặn tượng ở họa sĩ Konstantin Juon, – và năm 1914 họ đã bí mật kết hôn. Lúc đó cô dâu mới 17 tuổi, còn chú rể thì 23. Một năm sau họ có một cô con gái, cũng tên là Olga. Vài năm sau thì họ ly dị, và Olga Konstantinovna tới Đức sống. Ở đó cô đã trở thành một ngôi sao điện ảnh nổi tiếng nhất, báo chí gọi cô là diễn viên yêu quý của Hitler. Có những tư liệu rằng cô là điệp viên của tình báo Nga và đã chuẩn bị tham gia ám sát Hitler. Trước chiến tranh cô lấy một triệu phú Bỉ, nhưng sau đó lại chia tay – cô chán khi ở bên chồng. Tới những năm 50, khi từ giã điện ảnh thì cô bắt tay thành lập hãng “Mỹ phẩm Olga Chekhova”.

offi-38-8

1911

Olga Leonardovna giữ cái họ Knipper – họ thời con gái của mình rất lâu. Phần thứ hai tiếp sau của họ xuất hiện khá là tình cờ. Sau Cách mạng tháng Mười một nhóm các nghệ sĩ của Nhà hát Nghệ thuật do Vasily Ivanovich Kachalov chỉ đạo rời Matxcơva đói khát đi lưu diễn ở phía nam. Knipper cũng ở trong nhóm này. Họ mắc kẹt ở Grudia, đến Kharkov rồi lên tàu đi ra nước ngoài. Họ trình diễn ở Bungari, Nam Tư… Nhưng ở Zagreb thì tình trạng của cả nhóm rất tồi tệ. Trong lúc ấy không hiểu ai đã khuyên Kachalov đề lên tấm áp phích – trong nhóm có Knipper-Chekhova trình diễn, vì tên của Chekhov sẽ kéo khán giả đến xem kịch. Và thế là Knipper trở thành Knipper-Chekhova.

Nhưng Olga Leonardovna không bao giờ nhấn mạnh rằng mình là người vợ góa của Chekhov. Olga không cho rằng đó là công lao của mình, và không muốn người ta quá chú ý đến bản thân mình. Olga Leonardovna là một người rất tế nhị và có óc thẩm mỹ tinh tế, một người lịch lãm và rất thu hút, quyến rũ – Olga có thể tạo ra quanh mình một bầu không khí đặc biệt – bầu không khí của thanh lịch, tinh tế, chân thực và điềm tĩnh. Thậm chí trong những năm tháng nặng nề nhất – cách mạng, loạn lạc, chiến tranh thì trong nhà của Olga lúc nào cũng rất tươm tất và đầm ấm. Trong Nhà hát Nghệ thuật người ta thường gọi sau lưng Olga là “Quận chúa của chúng ta”. Olga Leonardovna kết bạn với Blok, Rakhmanhinov, người rất yêu quý Olga, quen biết với tất cả những người xuất chúng trong thời đại mình.

Khi đã không còn trẻ nữa thì Olga Leonardovna lại yêu một thanh niên trẻ tuổi đẹp trai – nhà văn Nhicolai Đmitrievich Volkov, tác giả của bộ tiểu sử Meierkhold đầu tiên và chuyển thể tiểu thuyết “Anna Karenina” của Lev Tolstoi trên sân khấu của Nhà hát Nghệ thuật với lần trình diễn đầu tiên năm 1937 đã trở thành truyền thuyết. Chàng trẻ hơn Olga tới ba mươi tuổi. Họ cùng sống với nhau ở biệt thự Gurzuf, biệt thự nhỏ mà Chekhov đã cho Olga thừa kế. Natalia Aleksandrovna, con gái của diễn viên Nhà hát Nghệ thuật A.L.Vishnhevsky, trong một cuộc nói chuyện riêng tại đám tang của Olga Leonardovna có thừa nhận rằng trước khi gặp Chekhov thì có một thời gian Knipper và A.L.Vishnhevsky yêu nhau. Nhưng dù sao đi nữa thì Chekhov vẫn là tình yêu lớn nhất trong cuộc đời của Olga. Khi đã về già, có lần được hỏi, tại sao bà không lấy chồng sau khi Chekhov qua đời, thì Olga Leonardovna trả lời: “Tôi không thể hình dung được ai khác ở vị trí của Anton”.

offi-38-9

1905

Olga Leonardovna luôn luôn làm mọi người ngạc nhiên vì cách ăn mặc của mình, bà luôn luôn thanh lịch đến kinh ngạc. Thường thì bà thợ may nổi tiếng Nadezda Lamanova may trang phục cho Olga – đó là thợ may trang phục cho những người phụ nữ nổi tiếng nhất và thanh lịch nhất Matxcơva, là người cung cấp trang phục cho các vở kịch của Nhà hát Nghệ thuật. Trong thời gian Nhà hát Nghệ thuật lưu diễn hai năm ở Mỹ vào đầu những năm 20 Knipper diễn rất nhiều, làm phiên dịch cho Stanislavsky – ông không biết tiếng Anh, và trong các buổi biểu diễn còn đọc “Chuyện đùa” của Chekhov bằng tiếng Anh. Các nhà phê bình viết trên báo rằng bà quả phụ của Chekhov vĩ đại xứng đáng được gọi là người phụ nữ thanh lịch nhất thời đó.

offi-38-10

Olga Chekhova trên đi văng ở nhà. 1911 – 1912

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s