Maria Ermolova (1853 – 1928) – Biểu tượng của nữ tính và sắc đẹp

Nữ diễn viên sân khấu Nga Maria Ermolova – biểu tượng của nữ tính và sắc đẹp
(23:51, 13/07/2009)
Lưu Hải Hà (NuocNga.net) tổng hợp
Chân dung nữ diễn viên
Maria Ermolova.
Họa sĩ Valentin Serov
Nữ diễn viên sân khấu Nga Maria Ermolova sinh ngày 3(15) tháng 7 năm 1853 tại Moskva trong gia đình người nhắc vở của Nhà hát Maly N.A.Ermolov
Năm 1862, Maria tham gia lớp múa ballet của Trường Sân khấu Moskva. Tuy nhiên, cô bé Masha không tìm thấy tài năng ballet của mình. Cùng lúc đó, khi tham gia các cảnh quần chúng trong ballet, opera và các vở kịch sân khấu, Ermolova trở thành người chứng kiến hoạt động nghệ thuật của các diễn viên xuất sắc nhất thời bấy giờ.
Trong những buổi chiều rảnh rỗi, các nữ học sinh Trường Sân khấu tổ chức diễn kịch, và trong các vở kịch này tài năng sân khấu lớn của Ermolova đã bộc lộ.
Tuy nhiên, sau vài giờ học thì diễn viên Samarin đã … đưa Ermolova trở lại lớp ballet. Ông nói rằng – cô thì chỉ có đi nhảy múa, chứ làm sao thành diễn viên được, cử chỉ của cô quá góc cạnh, giọng nói thì thô.
Sau này Ermolova sẽ nói “Dù mọi chuyện xảy ra, trong tôi luôn có một niềm tin vững chắc không lay chuyển được, rằng tôi sẽ trở thành một nữ diễn viên hàng đầu. Niềm tin ấy không bao giờ rời khỏi tôi”.
Năm 1866, cha của Ermolova, vốn biết cô con gái đam mê sân khấu, bèn cho phép cô tham gia một vai diễn nhỏ trong vở “trong ngày benefice của mình. Đó là vai diễn đầu tiên của Ermolova, nhưng vai này không đem lại thành công cho cô.
Vận may đến với Ermolova mấy năm sau, vào năm 1870, Nadezhda Medvedeva, prima của Nhà hát Maly quyết định dựng vở “Emilia Galotti” của nhà soạn kịch Lessing trong ngày benefice của mình, nhưng diễn viên đóng vai chính N.G.Fedotova bất ngờ bị ốm. Và lúc đó ai đó chợt nhớ rằng, trong lớp ballet có một cô bé cũng có khả năng diễn xuất. Medvedeva đích thân đến quan sát nữ diễn viên múa trẻ – Ermolova không gây được ấn tượng gì đối với nữ diễn viên lừng danh này. Và Medvedeva có lẽ chỉ vì lịch sự mà đề nghị Ermolova thử vai Emilia. Tuy nhiên chỉ sau màn độc thoại đầu tiên thì Medvedeva đã quyết định “Bạn sẽ đóng vai Emilia!”
Và trong lần công diễn đầu tiên của vở kịch này ngày 30/1/1870, Ermolova đã cho thấy cả tính sân khấu lẫn sự chân thực đáng kinh ngạc.
Sau những lời đầu tiên của Ermolova trên sân khấu, trong nhà hát đã vang lên những tràng vỗ tay vang dội, tất cả đều kinh ngạc bởi giọng nói mạnh mẽ “đi ra từ ngực và đi thẳng vào tim” của diễn viên.
“Ai đó đẩy tôi từ phía sau… và tôi có mặt trên sân khấu, – sau này Ermolova hồi tưởng lại. – Tôi có cảm giác như là bị ngã vào lỗ hổng nào đó, tôi sợ kinh khủng. Trước mắt tôi, thay vì khán phòng là một vệt đen to tướng, và trên đó có hai đốm lửa nào đó… Chính tôi cũng không biết, bằng cách nào mà tôi thốt ra được những lời đầu tiên… Những tràng vỗ tay vang lên…Điều này làm tôi vừa kinh ngạc vừa sợ hãi. Tôi không hiểu có chuyện gì”.
Vở kịch đã thành công rực rỡ, và báo chí thời bấy giờ đã không quên nhận xét về diễn xuất thành công của nữ diễn viên trẻ (“Русская Летопись” 1870 г., № 6, и “Московские Ведомости” 1870 г., № 26)
Còn trong nhật ký của mình thì Ermolova viết: “Đã xảy ra chuyện mà chừng năm ngày trước thì tôi còn chẳng dám mơ. Tôi chỉ nghĩ rằng khán giả sẽ gọi tôi ra chào lại một lần. Nhưng họ gọi tôi ra mười hai lần”.
Năm 1871 Ermolova tốt nghiệp trường sân khấu và được nhận vào đoàn kịch của Nhà hát Maly.
Nhưng mặc dù thành tích ra mắt rất ấn tượng, ban giám đốc nhà hát vẫn tiếp tục cho rằng Ermolova không phải là diễn viên sân khấu kịch nói dram, và phận sự của Ermolova – vaudeville.
Trong những năm đầu tham gia đoàn kịch Ermolova không được giao đóng những vai diễn đáng kể, chỉ được đóng vai các cô tiểu thư nhẹ dạ trong các vở hài kịch và vaudeville
Mặc dù vậy, Ermolova vẫn kiên trì làm việc – luyện tập giọng nói, đài từ, biểu hiện của nét mặt, cử chỉ và cuối cùng đã thành công. Tới năm 1890 Ermolova được biết đến như một trong những nữ diễn viên hàng đầu nước Nga, và nổi tiếng khắp châu Âu.
Từ những năm 1870 Ermolova bắt đầu đóng những vai diễn thật sự, những vai diễn khiến nữ diễn viên quan tâm và cảm thấy hứng thú. Năm 1873 – vai Katerina trong vở kịch “Giông tố” của A.Ostrovsky. Quá trình xây dựng vai diễn này kéo dài đến vài năm. Katerina của Ermolova bước lên cao hơn cuộc sống thường nhật, sống trong thế giới tình yêu và mơ mộng của mình, đó là một người phụ nữ Nga, đầy sức mạnh bên trong và sẵn sàng tự hy sinh anh dũng…
Ba năm sau (1876) trong buổi benefice của mình Ermolova đóng vai Laurencia trong vở kịch “Nguồn cừu” (Fuente Ovejuna) của Lope de Vega. Nhà phê bình N.I.Storozhenko đã viết về vai diễn đó như sau: “Những khán giả của vở kịch đó đến giờ vẫn còn nhớ ấn tượng sâu sắc mà vở kịch cùng với diễn xuất của Maria Ermolova trong vai Laurencia đem lại… Khi Laurencia mặt mũi nhợt nhạt, tóc xõa rối tung, run rẩy vì xấu hổ và căm phẫn, chạy ra quảng trường và diễn thuyết mạnh mẽ kêu gọi dân chúng nổi dậy chống lại quan thống đốc, thì sự phấn khích của công chúng đạt đến đỉnh điểm… Trong vai diễn này đã thể hiện tình yêu tự do cháy bỏng, và sự căm thù cũng cháy bỏng đối với ách thống trị bạo ngược, trong tâm hồn nữ diễn viên trẻ. Dường như một mạch điện đã liên kết trái tim của nữ nghệ sĩ với trái tim của hàng ngàn khán giả, và họ cùng cảm nhận điều này với cô”.
Trong những năm 1890 Ermolova đóng vai trong các vở kịch của Hauptmann, Ibsen, Gorky.
Năm 1902 Ermolova có được danh hiệu Nữ diễn viên ưu tú Nhà hát Hoàng gia (Заслуженная артистка Императорских театров), nhưng bà vẫn tiếp tục diễn ở Moskva với toàn bộ sức lực và nhiệt huyết, như lần đầu xuất hiện trên sân khấu năm 1870.
Trước hết Ermolova là một nữ diễn viên bi kịch mạnh; cảm xúc nỗi buồn và bi kịch, có thể ảnh hưởng từ tuổi thơ của mình, được Ermolova thể hiện rất thuyết phục. Đặc điểm chính tài năng của Ermolova – chủ nghĩa anh hùng. Giọng nói mạnh mẽ, nét mặt biểu cảm, cộng với vẻ ngoài cao thượng đã làm Ermolova trở thành người thể hiện xuất sắc vai diễn Jeanne d’Arc trong vở “Nàng trinh nữ xứ Orlean” (1884)
Trong mỗi một hình ảnh nhân vật của mình, trước hết Ermolova nhấn mạnh khía cạnh tích cực của nhân vật, còn những nét tiêu cực trong thể hiện của Ermolova như được mềm hơn, không đột ngột. Ví dụ, vai diễn Messalina của Ermolova không khiến người ta khiếp hãi, mà thương hại (vở “Aria và Messalina” của Villebrandt)
Ermolova cũng là một nghệ sĩ lớn cả trong các vai diễn “tính cách”. Khi cần thiết, Ermolova biết cách quên bản thân mình, và truyền đạt tính cách khác lạ, sống cuộc đời khác với sự chân thực sân khấu trong từng chi tiết nhỏ.
Khi còn trẻ, Ermolova thường bị phê phán vì các cử chỉ hơi có góc cạnh, và vì Ermolova bỏ qua những tạo hình ước lệ sân khấu. Nhưng sau đó, cả trong những điểm này diễn xuất của Ermolova cũng được hoàn thiện rất nhiều. Ermolova hiểu biết cuộc sống và con người, và với tài năng lớn của mình vẫn không ngừng làm việc và suy ngẫm. Ermolova đóng vai trong các vở kịch của Lope de Vega, Rasin, Shakespeare, Schiller, Hugo, Pisemsky, Ostrovsky, Hauptmann, Ibsen, Gorky, tổng cộng trên 200 vai diễn
Cùng với công việc ở nhà hát, Ermolova còn thường trình diễn với vai trò người đọc thơ – những bài thơ trữ tình của A.S.Pushkin, M.Yu. Lermontov, N.A.Nekrasov, N.P.Ogarev, I.S.Nikitin, Ya.P.Polonsky và các nhà thơ khác.
Đóng góp nghệ thuật của Ermolova được nhân dân Nga đánh giá rất cao. Lễ kỷ niệm 50 năm hoạt động sân khấu của bà năm 1920 mang tính chất sự kiện toàn quốc; tại vở kịch kỷ niệm của Ermolova có sự hiện diện của chính V.I.Lenin. Sau Cách mạng Tháng Mười, dù tuổi đã cao, nhưng Ermolova vẫn tham gia diễn xuất khá nhiều tại các khu công nhân của Moskva. Năm 1920, Ermolova được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân của nước cộng hòa – bà là người đầu tiên được nhận danh hiệu này trong lịch sử sân khấu.
Năm 1923 Ermolova từ giã sân khấu. Bà giảng dạy khá nhiều ở trường sân khấu với các diễn viên trẻ. Năm 1928 bà qua đời trong giấc ngủ. Theo di chúc bà được chôn ở Vladykino. Sau đó được cải táng ở nghĩa trang Novodevichi.
Tên của Ermolova được đặt cho một nhà hát ở Moskva.
Chú thích
Benefice – vở kịch, tiền thu được từ vở diễn này được dành cho một hoặc một số nghệ sĩ – bénéficiaire. Benefice cho phép các nghệ sĩ có ảnh hưởng tới danh mục vai diễn của mình, được quyền tự chọn vở diễn và vai diễn.
Vaudeville – một loại hình hài kịch nhẹ nhàng, trong đó các đoạn đối thoại và hành động kịch được xây dựng trên cốt truyện nhẹ nhàng, cuốn hút xen kẽ với âm nhạc, hát và múa. Diễn xuất của các nghệ sĩ trong vaudeville thường tự nhiên, với sự nhẹ nhàng phóng tác của các lời thoại, óc quan sát sắc sảo và hài hước.
Diễn viên ưu tú Nhà hát Hoàng gia (Заслуженный артист Императорских театров) – danh hiệu danh dự cho các diễn viên sân khấu, nghệ sĩ opera và ballet làm việc trong các nhà hát hoàng gia ở Đế quốc Nga. Danh hiệu này được đặt ra từ năm 1896.
Chân dung nữ diễn viên Maria Ermolova.  Họa sĩ Valentin Serov

Chân dung nữ diễn viên Maria Ermolova. Họa sĩ Valentin Serov

Nữ diễn viên sân khấu Nga Maria Ermolova sinh ngày 3(15) tháng 7 năm 1853 tại Moskva trong gia đình người nhắc vở của Nhà hát Maly N.A.Ermolov

Năm 1862, Maria tham gia lớp múa ballet của Trường Sân khấu Moskva. Tuy nhiên, cô bé Masha không tìm thấy tài năng ballet của mình. Cùng lúc đó, khi tham gia các cảnh quần chúng trong ballet, opera và các vở kịch sân khấu, Ermolova trở thành người chứng kiến hoạt động nghệ thuật của các diễn viên xuất sắc nhất thời bấy giờ.

Trong những buổi chiều rảnh rỗi, các nữ học sinh Trường Sân khấu tổ chức diễn kịch, và trong các vở kịch này tài năng sân khấu lớn của Ermolova đã bộc lộ.

Tuy nhiên, sau vài giờ học thì diễn viên Samarin đã … đưa Ermolova trở lại lớp ballet. Ông nói rằng – cô thì chỉ có đi nhảy múa, chứ làm sao thành diễn viên được, cử chỉ của cô quá góc cạnh, giọng nói thì thô.

Sau này Ermolova sẽ nói “Dù mọi chuyện xảy ra, trong tôi luôn có một niềm tin vững chắc không lay chuyển được, rằng tôi sẽ trở thành một nữ diễn viên hàng đầu. Niềm tin ấy không bao giờ rời khỏi tôi”.

Năm 1866, cha của Ermolova, vốn biết cô con gái đam mê sân khấu, bèn cho phép cô tham gia một vai diễn nhỏ trong ngày benefice của mình. Đó là vai diễn đầu tiên của Ermolova, nhưng vai này không đem lại thành công cho cô.

Vận may đến với Ermolova mấy năm sau, vào năm 1870, Nadezhda Medvedeva, prima của Nhà hát Maly quyết định dựng vở “Emilia Galotti” của nhà soạn kịch Lessing trong ngày benefice của mình, nhưng diễn viên đóng vai chính N.G.Fedotova bất ngờ bị ốm. Và lúc đó ai đó chợt nhớ rằng, trong lớp ballet có một cô bé cũng có khả năng diễn xuất. Medvedeva đích thân đến quan sát nữ diễn viên múa trẻ – Ermolova không gây được ấn tượng gì đối với nữ diễn viên lừng danh này. Và Medvedeva có lẽ chỉ vì lịch sự mà đề nghị Ermolova thử vai Emilia. Tuy nhiên chỉ sau màn độc thoại đầu tiên thì Medvedeva đã quyết định “Bạn sẽ đóng vai Emilia!”

Và trong lần công diễn đầu tiên của vở kịch này ngày 30/1/1870, Ermolova đã cho thấy cả tính sân khấu lẫn sự chân thực đáng kinh ngạc.

Sau những lời đầu tiên của Ermolova trên sân khấu, trong nhà hát đã vang lên những tràng vỗ tay vang dội, tất cả đều kinh ngạc bởi giọng nói mạnh mẽ “đi ra từ ngực và đi thẳng vào tim” của diễn viên.

“Ai đó đẩy tôi từ phía sau… và tôi có mặt trên sân khấu, – sau này Ermolova hồi tưởng lại. – Tôi có cảm giác như là bị ngã vào lỗ hổng nào đó, tôi sợ kinh khủng. Trước mắt tôi, thay vì khán phòng là một vệt đen to tướng, và trên đó có hai đốm lửa nào đó… Chính tôi cũng không biết, bằng cách nào mà tôi thốt ra được những lời đầu tiên… Những tràng vỗ tay vang lên…Điều này làm tôi vừa kinh ngạc vừa sợ hãi. Tôi không hiểu có chuyện gì”.

Vở kịch đã thành công rực rỡ, và báo chí thời bấy giờ đã không quên nhận xét về diễn xuất thành công của nữ diễn viên trẻ (“Русская Летопись” 1870 г., № 6, и “Московские Ведомости” 1870 г., № 26)

Còn trong nhật ký của mình thì Ermolova viết: “Đã xảy ra chuyện mà chừng năm ngày trước thì tôi còn chẳng dám mơ. Tôi chỉ nghĩ rằng khán giả sẽ gọi tôi ra chào lại một lần. Nhưng họ gọi tôi ra mười hai lần”.

Năm 1871 Ermolova tốt nghiệp trường sân khấu và được nhận vào đoàn kịch của Nhà hát Maly. Nhưng mặc dù thành tích ra mắt rất ấn tượng, ban giám đốc nhà hát vẫn tiếp tục cho rằng Ermolova không phải là diễn viên sân khấu kịch nói dram, và phận sự của Ermolova – vaudeville.

Trong những năm đầu tham gia đoàn kịch Ermolova không được giao đóng những vai diễn đáng kể, chỉ được đóng vai các cô tiểu thư nhẹ dạ trong các vở hài kịch và vaudeville

Mặc dù vậy, Ermolova vẫn kiên trì làm việc – luyện tập giọng nói, đài từ, biểu hiện của nét mặt, cử chỉ và cuối cùng đã thành công. Tới năm 1890 Ermolova được biết đến như một trong những nữ diễn viên hàng đầu nước Nga, và nổi tiếng khắp châu Âu.

Từ những năm 1870 Ermolova bắt đầu đóng những vai diễn thật sự, những vai diễn khiến nữ diễn viên quan tâm và cảm thấy hứng thú. Năm 1873 – vai Katerina trong vở kịch “Giông tố” của A.Ostrovsky. Quá trình xây dựng vai diễn này kéo dài đến vài năm. Katerina của Ermolova bước lên cao hơn cuộc sống thường nhật, sống trong thế giới tình yêu và mơ mộng của mình, đó là một người phụ nữ Nga, đầy sức mạnh bên trong và sẵn sàng tự hy sinh anh dũng…

Ba năm sau (1876) trong buổi benefice của mình Ermolova đóng vai Laurencia trong vở kịch “Nguồn cừu” (Fuente Ovejuna) của Lope de Vega. Nhà phê bình N.I.Storozhenko đã viết về vai diễn đó như sau: “Những khán giả của vở kịch đó đến giờ vẫn còn nhớ ấn tượng sâu sắc mà vở kịch cùng với diễn xuất của Maria Ermolova trong vai Laurencia đem lại… Khi Laurencia mặt mũi nhợt nhạt, tóc xõa rối tung, run rẩy vì xấu hổ và căm phẫn, chạy ra quảng trường và diễn thuyết mạnh mẽ kêu gọi dân chúng nổi dậy chống lại quan thống đốc, thì sự phấn khích của công chúng đạt đến đỉnh điểm… Trong vai diễn này đã thể hiện tình yêu tự do cháy bỏng, và sự căm thù cũng cháy bỏng đối với ách thống trị bạo ngược, trong tâm hồn nữ diễn viên trẻ. Dường như một mạch điện đã liên kết trái tim của nữ nghệ sĩ với trái tim của hàng ngàn khán giả, và họ cùng cảm nhận điều này với cô”.

Trong những năm 1890 Ermolova đóng vai trong các vở kịch của Hauptmann, Ibsen, Gorky.

Năm 1902 Ermolova có được danh hiệu Nữ diễn viên ưu tú Nhà hát Hoàng gia (Заслуженная артистка Императорских театров), nhưng bà vẫn tiếp tục diễn ở Moskva với toàn bộ sức lực và nhiệt huyết, như lần đầu xuất hiện trên sân khấu năm 1870.

Trước hết Ermolova là một nữ diễn viên bi kịch mạnh; cảm xúc nỗi buồn và bi kịch, có thể ảnh hưởng từ tuổi thơ của mình, được Ermolova thể hiện rất thuyết phục. Đặc điểm chính tài năng của Ermolova – chủ nghĩa anh hùng. Giọng nói mạnh mẽ, nét mặt biểu cảm, cộng với vẻ ngoài cao thượng đã làm Ermolova trở thành người thể hiện xuất sắc vai diễn Jeanne d’Arc trong vở “Nàng trinh nữ xứ Orlean” (1884)

Trong mỗi một hình ảnh nhân vật của mình, trước hết Ermolova nhấn mạnh khía cạnh tích cực của nhân vật, còn những nét tiêu cực trong thể hiện của Ermolova như được mềm hơn, không đột ngột. Ví dụ, vai diễn Messalina của Ermolova không khiến người ta khiếp hãi, mà thương hại (vở “Aria và Messalina” của Villebrandt)

Ermolova cũng là một nghệ sĩ lớn cả trong các vai diễn “tính cách”. Khi cần thiết, Ermolova biết cách quên bản thân mình, và truyền đạt tính cách khác lạ, sống cuộc đời khác với sự chân thực sân khấu trong từng chi tiết nhỏ.

Khi còn trẻ, Ermolova thường bị phê phán vì các cử chỉ hơi có góc cạnh, và vì Ermolova bỏ qua những tạo hình ước lệ sân khấu. Nhưng sau đó, cả trong những điểm này diễn xuất của Ermolova cũng được hoàn thiện rất nhiều. Ermolova hiểu biết cuộc sống và con người, và với tài năng lớn của mình vẫn không ngừng làm việc và suy ngẫm. Ermolova đóng vai trong các vở kịch của Lope de Vega, Rasin, Shakespeare, Schiller, Hugo, Pisemsky, Ostrovsky, Hauptmann, Ibsen, Gorky, tổng cộng trên 200 vai diễn

Cùng với công việc ở nhà hát, Ermolova còn thường trình diễn với vai trò người đọc thơ – những bài thơ trữ tình của A.S.Pushkin, M.Yu. Lermontov, N.A.Nekrasov, N.P.Ogarev, I.S.Nikitin, Ya.P.Polonsky và các nhà thơ khác.

Đóng góp nghệ thuật của Ermolova được nhân dân Nga đánh giá rất cao. Lễ kỷ niệm 50 năm hoạt động sân khấu của bà năm 1920 mang tính chất sự kiện toàn quốc; tại vở kịch kỷ niệm của Ermolova có sự hiện diện của chính V.I.Lenin. Sau Cách mạng Tháng Mười, dù tuổi đã cao, nhưng Ermolova vẫn tham gia diễn xuất khá nhiều tại các khu công nhân của Moskva. Năm 1920, Ermolova được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân của nước cộng hòa – bà là người đầu tiên được nhận danh hiệu này trong lịch sử sân khấu. Đối với công chúng Nga thời ấy, Ermolova là một nghệ sĩ vĩ đại, biểu tượng của nữ tính và sắc đẹp.

Năm 1923 Ermolova từ giã sân khấu. Bà giảng dạy khá nhiều ở trường sân khấu với các diễn viên trẻ. Năm 1928 bà qua đời trong giấc ngủ. Theo di chúc bà được chôn ở Vladykino. Sau đó được cải táng ở nghĩa trang Novodevichi.

Tên của Ermolova được đặt cho một nhà hát ở Moskva.

Chú thích

  • Benefice – vở kịch, tiền thu được từ vở diễn này được dành cho một hoặc một số nghệ sĩ – bénéficiaire. Benefice cho phép các nghệ sĩ có ảnh hưởng tới danh mục vai diễn của mình, được quyền tự chọn vở diễn và vai diễn.
  • Vaudeville – một loại hình hài kịch nhẹ nhàng, trong đó các đoạn đối thoại và hành động kịch được xây dựng trên cốt truyện nhẹ nhàng, cuốn hút xen kẽ với âm nhạc, hát và múa. Diễn xuất của các nghệ sĩ trong vaudeville thường tự nhiên, với sự nhẹ nhàng phóng tác của các lời thoại, óc quan sát sắc sảo và hài hước.
  • Diễn viên ưu tú Nhà hát Hoàng gia (Заслуженный артист Императорских театров) – danh hiệu danh dự cho các diễn viên sân khấu, nghệ sĩ opera và ballet làm việc trong các nhà hát hoàng gia ở Đế quốc Nga. Danh hiệu này được đặt ra từ năm 1896.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s