Gagarin – anh ấy là người số một…

Kỷ niệm 75 năm ngày sinh Yuri Gagarin

Aleksandr Pesliak (RIA Novosti)

Anh ra sân bay vũ trụ, để lại người vợ với hai cô con gái, khi mà cô con gái thứ hai mới tròn một tháng. Và tấm ảnh mà Vasily Peskov, nhà văn và phóng viên báo “Komsomolskaya Pravda” chụp tại nhà của Nhà du hành vũ trụ số 1: Valentina Gagarina kinh ngạc lau nước mắt và mỉm cười một chút chút. Chị vừa mới biết, chồng chị đang Ở ĐÂU.

Cả hành tinh đều kinh ngạc, các tổng thống kinh ngạc, các dân tộc vui mừng, và người ta đều thốt lên mật khẩu mới của kỷ nguyên chinh phục vũ trụ – Gagarin. Mặc dù đến khi đó, đã có Liên hoan thanh niên Moskva, và vệ tinh đầu tiên, nhưng chính từ “Gagarin” và từ buổi sáng tháng tư năm 1961 ấy sự nhận thức vũ trụ của đông đảo nhân loại mới bắt đầu. Anh giới thiệu cho thế giới một đất nước mới, một thế hệ không biết sợ hãi và không khoa trương, một cường quốc với những công nghệ thực tế và mục tiêu cao đẹp, một nhân cách với tính cách thu hút và nụ cười không thể quên.

Ngày hôm nay nếu còn sống thì anh đã tròn 75 tuổi. Một ngày kỷ niệm, như một nguyên cớ để hồi tưởng và suy nghĩ. Trước hết – không phải là về những thành tựu khoa học kỹ thuật, mà về sự kỳ diệu của đường đời, tính cách, ảnh hưởng của gia đình, thầy giáo. Sự tò mò ham hiểu biết từ tuổi thơ, mà không chuyển thành sự “ăn tạp”, ước muốn phát triển, thử thách mình trong nhiều lĩnh vực – trong thể thao, khiêu vũ, học tập cả trong nhóm vật lý lẫn dàn nhạc kèn…

Một cậu bé nông thôn, trải qua những nhọc nhằn của chiến tranh và bị chiếm đóng, tự mình chọn con đường lao động (công nhân đúc, tốt nghiệp trường trung cấp dạy nghề) và quân đội (Trường trung cấp phi công quân sự Chkalov, trung đoàn tiêm kích ở vùng Zapoliarie, gần 600 chuyến bay)

Tướng Nikolai Kamanin, người lãnh đạo và phụ trách đội các nhà du hành vũ trụ ngay lập tức nhận ra tính cách của từng người: “Titov xin phép không đi cùng chúng tôi (đi xem phim – N.D.), mà đọc Pushkin: hóa ra anh ấy thích thi ca và đọc nhiều. Popovich, Nikolaev, Bykovsky và Neliubov thì chơi cờ vua rất khá, đôi khi thì chơi bài nữa. Yura Gagarin thì không quan tâm lắm đến bài và cờ, nhưng thích thể thao, thích cả những truyện vui, những chuyện đùa vui vẻ”.

Số thứ tự của anh trong danh sách các nàh du hành là số 1, 1 chuyến bay, 1 vòng quay quanh Trái đất. Từ Số Một bắt đầu kỷ nguyên mới, và các kỷ lục (chiều cao quỹ đạo, thời gian diễn ra chuyến bay) trở thành những kỷ lục vũ trụ đầu tiên, mặc dù chúng được ghi nhận bởi các thanh tra thể thao hàng không.

Những sự đan xen và trùng hợp trong số phận của anh trung úy trẻ: trước ngày anh tròn 26 tuổi, ngày 07/3/1960, Gagarin được nhận vào đội các nhà du hành vũ trụ. Đúng một năm sau đó, cô con gái thứ hai của anh, Galina ra đời. Đó cũng là ngày phóng tàu vũ trụ – vệ tinh nhân tạo thứ tư với chú chó Chernushka và “Ivan Ivanych” – maket nhà du hành vũ trụ. Tàu đã hạ cánh an toàn…

Tuy vậy chính bản thân Yuri Gagarin một tháng sau đó hạ cánh ở ngoài khoang tàu, vì thiết bị hạ cánh khi đó chưa được trang bị hệ thống tiếp đất nhẹ nhàng. Chưa kể, nơi hạ cánh lại là nơi không nằm trong tính toán (các động cơ hãm đã khởi động chậm hơn dự kiến), và cơn gió mạnh đã cuốn dù về bờ sông. “Kedr” (mật danh của Gagarin) đã không bối rối và hoàn thành nhiệm vụ. Nhiều năm sau, viện sĩ Chertok thừa nhận rằng khi đó chỉ có 50% xác suất thành công. Các nhà du hành vũ trụ có mặt khi đón anh chỉ kinh ngạc lắc đầu…

Cả nước đưa anh lên quỹ đạo, nhưng đón anh đã là cả Trái đất. Người phi công Xô viết đã trở thành tấm cạc – vidit của nền văn minh, đại sứ của hòa bình, thần tượng của các nữ diễn viên điện ảnh, các nguyên soái và tổng thống. Nhờ chàng trai Smolensk này mà ngay lập tức có hàng triệu người cảm tình với Liên Xô. Gagarin đến thăm nước Liberia ở châu Phi, nơi mà cả trước lẫn sau anh chưa có một nhà hoạt động chính phủ Liên Xô nào tới. Và trong bầu không khí vui mừng và hâm mộ khắp cả mọi nơi, thiếu tá Gagarin được bầu làm …tù trưởng danh dự của bộ tộc. Và cũng ở đó anh nhận huy chương, dấu hiệu và dải băng lớn Ngôi sao Châu Phi đi kèm huy chương “Ánh sáng trong màn đêm” – tên gọi quả là phù hợp!

Một đặc điểm nổi bật của Gagarin là sự yêu đời. John Gridunov, người thử nghiệm kỹ thuật vũ trụ nhận xét: “Nụ cười của anh ấy không phải nụ cười phô trương bề ngoài, như của các ngôi sao điện ảnh hay của các nhà ngoại giao. Không có một chút giả tạo, càng không có sự kiêu căng trong khi anh giao tiếp với những người hoàn toàn khác nhau. Bù lại, ở Trung tâm đào tạo các nhà du hành vũ trụ anh rất chăm chú, quan tâm và nghiêm túc, thậm chí là nghiêm khắc, khi cần phải thể hiện những phẩm chất của người chỉ huy”. Đó là ý kiến của một cựu chiến binh, một trong những người đã góp phần nghiên cứu các dự trữ của cơ thể trong những điều kiện vô cùng khắc nghiệt – trong cái lạnh giá, khi thiếu thiết bị lọc không khí, khi chịu tác động của sóng do vụ nổ hạt nhân gây ra. “Nhưng trong sự quan tâm cao độ không tránh khỏi của mọi người đối với anh, thì Yura vẫn là một con người bình thường, với những tất cả những yêu ghét, thậm chí điểm yếu”.

Gánh nặng của vinh quang và hoàn cảnh, của trách nhiệm mức độ quốc gia và thế giới. Là đại biểu Xô viết tối cao – hai lần đại biểu Ban chấp hành Trung ương Đoàn thanh niên, người nhận được hàng loạt phần thưởng của các quốc gia, các tổ chức xã hội, các hiệp hội khoa học. Và trong khi đó – kiện tướng thể thao ưu tú (trong môn chạy), một vận động viên hockey và bóng chuyền điêu luyện.

Nikolai Mesiatsev, người đứng đầu Đài phát thanh truyền hình Liên Xô (Gosteleradio) có quan hệ rất thân thiết với Nhà du hành vũ trụ số 1: “Chúng tôi đã từng cùng đi nghỉ, ở Crimea chúng tôi luôn luôn hưởng ứng lời kêu gọi của các thiếu nhi trại hè Artek, cùng đốt lửa trại với họ, hát, trao phần thưởng. Tôi thường hay mời Gagarin đến những buổi quay chương trình “Ngọn lửa xanh” nổi tiếng của truyền hình Liên Xô. Ngoài ra, tôi còn là phó thứ nhất của anh ấy”. Bởi vì sau chuyến bay và sau khi thăm Cuba, Gagarin được bầu làm chủ tịch Hội hữu nghị Liên Xô – Cuba, mà khi đó thì toàn thể Liên Xô, không nói ngoa, đều ủng hộ nước cộng hòa non trẻ này.

Còn người chỉ huy cũ đội máy bay ở Chkalov, Aleksandr Ustenko đã nhận xét như sau về người học trò của mình, ngườ mà ông sẵn sàng một lần nữa đồng ý cho bay độc lập: “Khi tiến hành kiểm tra sự sẵn sàng của phi công trẻ với các chuyến bay, tôi chưa bao giờ phải sửa anh ấy trong các hành động, hoặc phải bổ sung thêm gì… Trong cabin máy bay anh ấy cảm thấy rất tự tin. Không hề nhắng nhít. Biết rõ vị trí của các nút bấm, công tắc mà không phải nhìn. Trong kỹ thuật lái máy bay không có những động tác đột ngột. Đối với những nhận xét nhắc nhở trong chuyến bay có phản ứng đúng lúc, và không phải nhắc lại điều gì hai lần với anh ấy. Khi có những khoảng dừng trong chuyến bay thì phục hồi kỹ thuật bay nhanh… kỹ thuật bay của anh nổi bật bởi sự thực hiện các yếu tố bay rất “sạch sẽ”.

 

Yu.A.Gagarin và S.P. Korolev

Và Mesiatsev thì bổ sung một điều quan trọng: “Quan hệ giữa Korolev, người mà hầu như không ai biết đến, và Gagarin, người được cả hành tinh biết đến, thực sự cả về nội dung lẫn hình thức là quan hệ giữa cha và con. Tôi đã nhiều lần thấy điều này: Yuri Gagarin kính trọng Tổng công trình sư, như cha mình vậy. Còn Tổng công trình sư thì thực sự là “cha đỡ đầu” của anh, người đã giao phó cho anh một số phận cao cả. Và ông không hề ghen tỵ, chỉ mừng cho anh”.

Được phong quân hàm trước thời hạn, nhận những phần thưởng, Gagarin hiểu rằng: đó là ứng trước. Không phải cho riêng anh, mà cho tất cả những ai đã đưa anh tới quỹ đạo. Và trong quân hàm đại tá anh luôn tiến tới những tầm cao mới: mặc dù nhiều gánh nặng, trọng trách, anh đã bỏ nhiều công sức để được tham gia chuẩn bị cho chuyến bay lên mặt trăng. Tuy nhiên sau cái chết của Vladimir Komarov (mà Gagarin chính là người dự bị cho Komarov), thì Gagarin không được tham gia tập luyện nữa. Anh vươn lên cả trong lý thuyết, trong nhận thức khoa học các vấn đề của du hành vũ trụ: một tháng trước khi qua đời, anh đã tốt nghiệp học viện kỹ thuật quân sự hàng không. Anh đã chuẩn bị cho bài phát biểu của mình ở Liên Hợp Quốc – về hòa bình và vũ trụ.

Trong nhiều thước đo, nhiều khía cạnh, Gagarin là một người quen thuộc, cởi mở, giản dị. Tuy nhiên, như phóng viên Andrei Arkhalgelsky nhận xét, ở nước Nga hậu xô-viết, “người ta không đủ khả năng chuyển chiến thắng của Gagarin thành diện mạo mới của nước Nga”. Yuri Gagarin – đó là biểu tượng của sự chuyên nghiệp, nhưng đó không phải sự chuyên nghiệp đang chiến thắng một cách ngớ ngẩn trong các văn phòng, không phải sự khéo léo của những hành động đã học thuộc, mà là sự chuyên nghiệp sáng tạo, sự chuyên nghiệp trí tuệ, với một phần mạo hiểm và lãng mạn. Vì lợi ích chung. Và khi đó sẽ trở nên dễ hiểu, tại sao chính người Nga lại là những người đầu tiên có mặt trong vũ trụ…

Và ký ức, những bài học…. Thành phố Gagarin (Gzhatsk trước đây) thực sự trở thành thành phố – bảo tàng của anh. Tuy nhiên điều này cũng không gây trở ngại gì cho việc chính quyền địa phương chỉ sửa chữa đường phố ngay sát chuyến thăm của vị khách cấp bậc cao nhất. Và cả bảo tàng tưởng nhớ cũng có bản chất hai mặt, bởi vì lịch sử của nó vốn là bảo tàng dân tộc học mang tên Stalin được khánh thành sau chiến tranh. Thành ra những hiện vật được tập hợp lại một cách cẩn thận, quà tặng nhà du hành vũ trụ trong bốn ngôi nhà – nhà cha mẹ và nhà bảo tàng những năm tháng tuổi thơ của Yuri, còn bên cạnh – sản phẩm làng nghề dân gian, những ngày lễ folklore, những hiện vật dân tộc học trong tòa nhà của nhà thờ – sự hai mặt bướng bỉnh đó cũng là bức tranh của cuộc sống Nga.

Và còn nữa: từ thời điểm hy sinh của Gagarin và người thầy mình – Vladimir Seregin – đã hơn 40 năm trôi qua. Đến tận bây giờ vẫn chưa có câu trả lời cụ thể: đâu là nguyên nhân tai nạn chiếc máy bay tập MIG-15? Có lẽ không nên đổ hết cho sự tối mật, hay mong muốn làm ai đó thành người có lỗi. Bởi vì “không gì bị lãng quên”.

Hai năm nữa nước Nga sẽ bước vào Năm Vũ trụ. Tổng thống Nga đã tuyên bố rằng các sự kiện năm 2011 sẽ diễn ra kỷ niệm 50 năm chuyến bay đầu tiên của con người vào vũ trụ. Có lẽ, một nghiên cứu mới về Chuyến bay cuối cùng của Nhà du hành vũ trụ đầu tiên sẽ là một đóng góp quan trọng vào lịch sử.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s