Lại nói về Pushkin – vài bài thơ ngắn

Mình thú thật là … rất ngại dịch thơ Pushkin. Tất nhiên là thơ của anh này thì hay rồi, mình không có ý định chứng minh điều ngược lại.

Tuy nhiên, thơ của anh này đã được dịch ra tiếng Việt rất nhiều rồi, và đã có rất nhiều người dịch hay -Thúy Toàn, Bằng Việt, Tạ Phương và những người khác. Những bản dịch đó đã đem Pushkin đến với bạn đọc Việt Nam, và đã góp phần không nhỏ để cho người đọc Việt Nam (trong đó có cả mình) yêu mến Pushkin. Cho nên mình … đọc thơ Pushkin thôi, chứ chả mấy khi dịch.

Tất nhiên là đôi khi mình cũng bị rủ rê làm cái việc dại dột này 🙂 Xin giới thiệu vài bài thơ ngắn của Pushkin

 

Я Вас любил Ta đã yêu nàng
Александр Пушкин Aleksandr Pushkin
Я Вас любил: любовь еще, быть может,
В душе моей угасла не совсем;
Но пусть она Вас больше не тревожит;
Я не хочу печалить Вас ничем.
Я Вас любил безмолвно, безнадежно,
То робостью, то ревностью томим;
Я Вас любил так искренно, так нежно,
Как дай Вам бог любимой быть другим.
Có thời ta đã yêu nàng
Trong lòng tình vẫn chưa hoàn toàn phai
Nàng ơi, đời đã an bài
Tình ta đâu nỡ khiến ai buồn phiền
Yêu trong vô vọng, lặng im
Khổ vì nhút nhát hờn ghen đôi đàng
Yêu nàng chân thực, dịu dàng
Cầu người sau cũng yêu nàng như ta

 

Thực sự mà nói, mình không hiểu những tranh cãi của các nhà phê bình Việt Nam quanh bài thơ này và bản dịch của Thúy Toàn (một bản dịch rất hay). Không muốn đi vào cụ thể, nhưng theo mình, hình như các diễn giả cứ … suy bụng ta ra bụng người… Và cái câu cuối cùng của Pushkin cũng vậy, không cần phải đi phân tích ngữ pháp làm gì, chỉ nên nghĩ – người Nga sẽ cảm nhận câu này như thế nào. Ngoài ra, thời đó có đặc điểm là … những lời lẽ cao, đầy pathos về tình cảm. Nếu đọc nhiều bài khác của Pushkin, sẽ thấy rằng ông trích dẫn thần thoại Hy Lạp, La Mã, các triết gia, các nhà thơ nổi tiếng rất nhiều. Cho nên cái câu cuối cùng ấy, theo mình, chỉ có nghĩa rất đơn giản – Ta đã yêu nàng thật nhiều, thật chân thành, dịu dàng như thế, mong trời cho nàng cũng được người khác yêu như thế.

Cho nên theo mình, thì Thúy Toàn đã dịch câu này rất hay

"Cầu cho em được người tình như tôi đã yêu em"

Còn bản dịch của mình thì… mình tự nhận thấy là nó hơi đơn giản đi, vì bây giờ mà nói bằng ngôn ngữ thế kỷ XVIII thì cũng khó, và cũng hơi buồn cười …

Пора, мой друг, пора Đã đến lúc rồi, bạn tôi thân mến!
Александр Пушкин Aleksandr Pushkin
   
Пора, мой друг, пора!
Покоя сердцe просит –
Летят за днями дни,
и каждый час уносит
Частичку бытия,
а мы с тобой вдвоём
Предполагаем жить,
и глядь – как раз – умрем.
Đã đến lúc rồi, bạn tôi thân mến!
Con tim ta mong đợi chút bình an
Tháng ngày bay qua tất bật vội vàng
Mỗi một giờ lại đem đi chút ít
Một phần của cuộc đời này vậy
Mà hai chúng ta – anh với tôi
Nghĩ rằng đang được sống trên đời
Nhưng nhìn kìa – chúng ta đang chết.
   
На свете счастья нет,
но есть покой и воля.
Давно завидная
мечтается мне доля –
Давно, усталый раб,
замыслил я побег
В обитель дальную
трудов и чистых нег.
Trên đời này chẳng có đâu hạnh phúc
nhưng có bình yên, và có tự do.
Đã từ lâu tôi vẫn ước mơ
Một số phận bao khát khao trông đợi
Như kẻ nô lệ xiết bao mệt mỏi
Tôi mơ rằng thoát khỏi chốn lầm than
Tới tu viện xa – chốn ngai vàng
của lao động và nghỉ ngơi trong sáng.

 

Bài thơ này thì nhà thơ Tế Hanh đã dịch, nhưng vì dịch qua bản tiếng Pháp nên có chút hiểu sai. Để đỡ mất công, mình trích luôn lời của bác TTN

Pushkin viết bài thơ trên cho một người bạn quí tộc (lưu ý chữ мой друг: bạn nam, giống đực, chứ không phải là Em, giống cái như Tế Hanh hiểu và dịch). Người bạn này đã bị bắt trong cuộc Nổi dậy Tháng Chạp, cuộc nổi dậy mà ông ta cho là đấu tranh vì Hạnh Phúc. Vì thế nên mới có câu:

На свете счастья нет, но есть покой и воля.

Hạnh phúc (trên thế gian này) có đâu, nhưng bình yên và tự do là có thực. (Ông bạn đã bị bắt và kết án, mất tự do và bình yên)

Nhưng mà thú thực, mình thích các tiểu thuyết và trường ca của Pushkin hơn. Có điều, mình chắc không điên đến nỗi đi dịch chúng 🙂 Cho nên entry này dừng ở đây – Yahoo lại bị lỗi nên mình chả có hình ảnh hay bài hát trình diễn bài "Я Вас любил" được, bài này được nhà soạn nhạc M. Glinka phổ nhạc sau khi gặp cô con gái của nhà thơ.

 

Update: Mình cứ tưởng bản romance "Я Вас любил" nổi tiếng nhất là của Glinka phổ nhạc, nhưng Youtube bảo là không phải

Xin giới thiệu bản romance do Sheremetev phổ nhạc và giọng bas nổi tiếng Boris Shtokolov trình bày

http://www.youtube.com/watch?v=Okcr7gcCM9o

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s