Mùa hè rớt – БАБЬЕ ЛЕТО của Olga Berggoltz

Sau một thời gian bận rộn, hôm nay Nina quyết định tự thưởng cho mình bằng một entry… lại thơ ca, lại Olga Berggoltz

Bài này thì rất được độc giả Việt Nam yêu thích qua bản dịch của Bằng Việt. Và phải nói là bản dịch này của Bằng Việt khá gần nguyên tác, nhất là nếu so với các bản dịch khác của Bằng Việt

//poliblog.ru/

Hình ảnh minh họa cho Mùa hè rớt – ảnh của http://poliblog.ru/

Mùa hè rớt

(Bằng Việt dịch)

Có một mùa trong ánh sáng diệu kỳ,
Cái nóng êm ru, màu trời không chói,
Mùa hè rớt – cho những người yếu đuối,
Cứ ngỡ ngàng như mới bắt đầu xuân!

Trên má, mơ hồ tơ nhện bay giăng,
Khe khẽ như không, nhẹ nhàng, phơ phất,
Lanh lảnh bầy chim bay đi muộn nhất,
Hoa cuối mùa sặc sỡ đến lo âu!

Những trận mưa rào đã tắt từ lâu,
Tất cả thấm trong cánh đồng lặng sẫm…
Hạnh phúc – hiếm hơn khoé nhìn say đắm
Ghen tuông – dù chua chát cũng thưa hơn!

Ôi cái mùa đại lượng rất thân thương,
Ta tiếp nhận, vì ngươi sâu sắc quá!
Nhưng ta nhớ, trời ơi, ta vẫn nhớ,
Tình yêu đâu?… Rừng lặng, bóng sao im.

Sao ơi sao, sao sắp rụng vào đêm,
Ta biết lắm, thời gian đang vĩnn biệt…
Nhưng chỉ mãi bây giờ, ta mới biết
Yêu thương, ngậm ngùi, tha thứ, chia tay…!

Bản dịch này về mặt thơ tiếng Việt thì phải nói là rất tuyệt, đến nỗi suốt một thời gian dài Nina không hề nghĩ đến việc dịch lại bài thơ này …, vì sợ là sẽ bị bản dịch tuyệt vời này làm ảnh hưởng …

Nhưng rồi bị chị Tykva và bác Butgai rủ rê, mà trời hồi này cũng … có bão nên kết quả là sau ít phút rỗi rãi Nina cho ra đời bản dịch sau đây, hy vọng là không bị ảnh hưởng từ người khác …

БАБЬЕ ЛЕТО

Ольга Берггольц

Есть время природы особого света,
неяркого солнца, нежнейшего зноя;
Оно называется
бабье лето
и в прелести спорит с самою весною.

Уже на лицо осторожно садится
летучая, легкая паутина…
Как звонко поют запоздалые птицы!
Как пышно и грозно пылают куртины!

Давно отгремели могучие ливни,
все отдано тихой и темною нивой…
Все чаще от взгляда бываю счастливой,
все реже и горше бываю ревнивой.

О, мудрость щедрейшего бабьего лета,
с отрадой тебя принимаю… И все же.
любовь моя, где ты, аукнемся, где ты?
А рощи безмолвны, а звезды все строже…

Вот видишь — проходит пора звездопада,
и, кажется, время навек разлучаться…
…А я лишь теперь понимаю, как надо
любить, и жалеть, и прощать, и прощаться…

 

Mùa hè rớt

Olga Berggolts

Có một mùa ánh sáng sao kỳ diệu
Mặt trời không rạng ngời, cái nóng dịu dàng thôi
Mùa hè rớt
như dân gian thường gọi
So với mùa xuân chẳng hề kém tuyệt vời

Tấm mạng nhện trong suốt bay nhè nhẹ
Thận trọng vương lên khuôn mặt khẽ khàng…
Những chim muộn hót nghe vang quá!
Hoa bụi cháy lên – rực rỡ đến hoang mang!

Những cơn mưa rào đã thôi gầm lâu lắm
Cánh đồng đen lặng lẽ trút hết quà…
Ta hạnh phúc thường hơn từ ánh mắt nhìn qua
Ghen ít hơn, nhưng đắng cay hơn trước

Ôi, sự thông thái của mùa hè rớt,
Ngươi quá bao dung, và an ủi tâm hồn…
Nhưng tình ta, em ở đâu, hãy nói?
Rừng lặng im, sao nghiêm nghị nhiều hơn…

Thấy không em – đã đến lúc mưa sao,
Và có lẽ – lúc chia ly vĩnh viễn…
Mà mãi đến bây giờ ta mới biết
Yêu, thương, thứ tha và giã biệt phải thế nào.

 

Nói chung trong khổ thơ cuối cùng thì Nina hiểu “em” ở đây là Olga Berggoltz nói về “tình yêu của ta, của nhân vật trữ tình”. Kể ra phải chua thêm một dòng như thế này là cái dở của người dịch, nhưng mà … khả năng có hạn thì đành chịu …

Ở đây cũng nói thêm một chút về cái tên bài thơ. Бабье лето – là giai đoạn chuyển từ hè sang thu.

Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона

Бабье Лето, простонародное, сухая, ясная осень в конце августа и в начале сентября, когда в воздухе летает паутина.


Толковый словарь живого великорусского языка Владимира Даля

Бабье лето, первая неделя сентября; местами считают с Успения, 15 августа. || Бабье лето, тенетник, паутина, летающая осенью по полям и лесам; обилие ее предвещает сухую осень…

Và chữ “Mùa hè rớt” – một sáng tạo của Bằng Việt đã diễn tả hết sức chính xác giai đoạn này. Chưa nói là nó rất hay. Chính vì thế mà Nina giữ nguyên từ này cho tên bài thơ (hehe, quyết định hết sức cảm tính thôi).

Sau đó, dịch giả Tạ Phương (Geobic) có góp ý với Nina như sau:

Riêng chữ “RỚT” của BV đã có giá, và giá đó nếu so với toàn bài dịch của bác ấy chắc không nhỏ hơn Nó là đấu ấn ông để lại cho đời, và ngoài ông không ai làm được như thế cả.

Vì thế, dù biết Nina rất hâm mộ chữ “Mùa hè rớt”, nhưng khi dịch lại không thể giữ nguyên thế được. Vì duy chuyện dùng lại cái tên đó, đã cầm chắc trong tay thất bại đến 50% rồi. Hy vọng Nina hiểu những điều Geo góp ý. Tên những bài khác, ví dụ “Chiều đông”, thì dù ai đó có dùng lại cũng chẳng ai để ý làm gì. Nhưng “Mùa hè rớt” thì là “Của riêng” BV mất rồi.

Nina thấy cũng có lý quá, chắc tại mình tham lam nên không để ý đến điều đó chăng (?). Thế là quyết định đổi tên bản dịch của mình thành Hè phụ nữ – dịch sát nghĩa, chả giống sáng tạo dấu ấn của ai. Nhưng chưa kịp vào blog sửa lại thì bác Tạ Phương đã có ý kiến khác 🙂

@ Nina: Không phải là Geo nghĩ lại đâu, mà có người “nhắc nhở”, đúng là “бабье лето” chỉ có thể dịch là “Mùa hè rớt”, mọi phương án dịch khác so với nó đều khó chấp nhận và trở nên khó hiểu.

Cảm nhận ban đầu của Nina và sự chấp nhận giữ “Mùa hè rớt” cho bản dịch của mình là đúng đấy, dù cho người ta có trừ đi của mình đến 99% . Giờ thì Geo không những ủng hộ Nina, mà con “neo” Mùa hè rớt vào bản dịch của mình nữa, kèm theo 1 dấu sao chú thích: Tiêu đề bài thơ “Mùa hè rớt” do nhà thơ, dịch giả Bằng Việt sử dụng lần đầu tiên.

Chà chà, thế thì đúng với tính lười của Nina quá! Tất nhiên ta sẽ không nói là lười, mà nói văn hoa – ui chao, linh tính của Nina mới tuyệt làm sao! Thế thì Nina không sửa gì trong bản dịch của mình (hehe), chỉ sửa lại bản dịch của nhà thơ Bằng Việt cho đúng nguyên văn trong cuốn “Thơ trữ tình thế giới thế kỷ 20”, do chính ông sửa bản in (là nói thế cho ra vẻ Nina chăm chỉ, chứ thực ra là bác Tạ Phương gõ lại, Nina chỉ copy của bác ý thôi). Còn cái đoạn dông dài này là để giải thích tại sao tên bản dịch của Nina đã là Mùa hè rớt, suýt thành Hè phụ nữ, và cuối cùng lại vẫn là Mùa hè rớt. À quên, và để giải thích rằng “Mùa hè rớt” là sáng tạo của Bằng Việt, và Nina rất hân hạnh dùng lại. Cám ơn tất cả bạn bè, người quen hay không quen đã đọc và góp ý nhé!
Advertisements

9 thoughts on “Mùa hè rớt – БАБЬЕ ЛЕТО của Olga Berggoltz

  1. Nina này, tôi vào đọc rồi ra, không biết mấy lần, trăn trở mãi. Vì sao ư? Vì tôi tin Nina, cứ “mặc định” là bản dịch của bác Bằng Việt hay, bản dịch của Nina cùng lắm là sát nghĩa hơn. Nhưng, đọc mấy lần vẫn thấy bản dịch của Nina hay hơn, về nhạc điệu và độ đằm sâu…

    Vậy trăn trở gì? Hóa ra, bác Bằng Việt vốn hay… hy sinh độ chính xác từ ngữ để lấy ý, ngõ hầu đạt được cái hay về vần và nhạc điệu. Lần này, ở bài dịch thơ của Olga Berggoltz, một thiên tài thơ Nga, (mà không ai gọi là biết văn học Nga mà lại không nghe đến tên bà) thì bác BV lại dịch không hay bằng của Nina, ở chỗ nó… “nhạt” hơn, dù không kém bóng bẩy hơn. Vậy đấy, thật khó tả nhưng… đúng là vậy đấy!

    Tôi nói vậy rồi cứ e mình sai ở đâu đó chăng? Nhưng tôi quả đã đọc mấy lần rồi quyết định viết vậy, nếu có sai, cũng chả sao, vì cảm nhận của con người ta là vô cùng mà…

  2. Đúng là không thạo ngoại ngữ đâm ra… dễ chịu hơn nhỉ.
    Anh vẫn thích chữ “rực rỡ” trong câu “Hoa cuối mùa rực rỡ đến lo âu”. Nhiều người cãi là “sặc sỡ”, anh phải mò mẫm để chứng minh rằng, nó “rực rỡ”. Hôm nay thì 1 người nữa bảo là nó rực rỡ. Và chỉ vì nó rực rỡ chứ không sặc sỡ. Rõ ràng không hề có 1 chút giễu cợt hay châm biếm nào, mà chỉ là nuối tiếc.
    Không hẳn là dịch, cũng không hẳn là sang tác, hình như là phóng tác.Mà Bằng Việt cũng rất tài, khi đưa chữ “cuối mùa” vào thật “có lý” vì câu trên là “chimm muộn”.
    Nhứngao ta không phóng tác Puskin kiểu này, kiểu Bằng Việt nhỉ?

  3. Bác Geroi và anh Quang thân mến,

    Thực ra bác Bằng Việt có bản dịch rất tuyệt. Từ tên bài thơ trở đi – chữ “Mùa hè rớt” rất sáng tạo và rất hay. Chính vì thế nên em lấy lại cái tên này. Hình như trước Bằng Việt, trong tiếng Việt chưa có cụm từ “Mùa hè rớt”?

    Hay là mấy câu này, rất chính xác với bản gốc!, và cũng rất hay

    “Trên má mơ hồ tơ nhện bay giăng,
    Se sẽ như không, nhẹ nhàng, phơ phất…
    Lanh lảnh hót những bầy chim muộn nhất”

    Riêng câu “Hoa cuối mùa” thì em hiểu có hơi khác bác Bằng Việt một chút – nguyên tác câu này có nghĩa là những bụi hoa cháy lên, rất rực rỡ, nhưng lại có vẻ gì đó đe dọa. Có điều em không biết làm sao đưa cả ý này trọn vẹn được, nên đành dùng chữ hoang mang. Theo em thì chữ “lo âu” của Bằng Việt cũng rất hay, chỉ tội Bằng Việt đã dùng rồi nên em không thể dùng nữa.

    Và chỗ này thì anh Quang hoàn toàn đúng – hoa ở đây rực rỡ, có lẽ là hơi rực rỡ quá mức một chút, nhưng không phải sặc sỡ, không giễu cợt châm biếm gì cả, mà là một chút lo sợ …

    Trở lại chuyện dịch thơ, em rất thích bản dịch của Bằng Việt, dù là nó không giống bản gốc. Và nói gì thì nói, chính những bản dịch của Bằng Việt đã khiến độc giả Việt Nam yêu thơ Nga. Cho nên, em rất hoan nghênh dịch giả nào tài hoa phóng tác như Bằng Việt…

    Có điều em thì không đủ tài hoa như Bằng Việt để dịch kiểu đó. Còn chuyện em với bạn bè đua đòi dịch thơ – thì cũng chỉ là một thú vui, một kiều chơi mà thôi. Tất nhiên có bài hay có bài dở, có lúc ẩu tả, có lúc công phu hơn. Thơ thẩn không phải nghề của bọn em mà…

    Hehe, chứ nếu mà chê em dịch văn xuôi sai thì lại là chuyện khác, em tự ái đấy 😀 – dịch văn xuôi sai tức là … khả năng ngôn ngữ quá kém rồi 🙂

  4. À mà bác Geroi ơi, đúng là một lời khen cũng có tác dụng làm người ta … sướng tỉnh người… Nhưng hy vọng bác đừng quá lời, em lại tưởng em là ngôi sao vĩ đại thì chết 🙂

  5. Thi thoảng vào đọc ké Nina bản dịch tiếng Việt của những bài thơ Nga thôi chứ đọc bản tiếng Nga bây giờ thì… Nếu muốn thoát khỏi Mùa hè rớt của BV thì không thể giữ lại cái tên đó, nhưng đặt tên là Hè phụ nữ thì có vẻ hơi…quá

  6. Nina ơi, minh nghĩ mùa hè vớt (vớt vát) có khi cũng hay mà sát nghĩa đấy. Chữ “БАБЬЕ” mặc dù các kiểu từ điển không nói nhưng khi nó được phát âm lên thì có gì đó như là luyến tiếc, như hoài vọng, như một người phụ nữ vô tư, trong trẻo bỗng nhiên thấy mình không còn trẻ nữa… Một cái giật mình, một sự rung động, đôi khi là thảng thốt. Hồn bài thơ cũng vậy, có-không – không-có. Hoài vọng và hoài niệm, bầy chim muộn, đêm muộn, ánh sao sa,… tất cả nằm trong âm của chữ “БАБЬЕ” đó.
    Nhưng Nina dịch thế là quá hay rồi. Riêng khổ thơ cuối, anh Chí Tâm (đại diện thương mại VN tại Nga) cũng bình là Baằng Việt dịch không sát, vì thề sai nghĩa:
    “Вот видишь — проходит пора звездопада,
    и, кажется, время навек разлучаться…”
    mà dịch là:
    “Sao ơi sao, sao sắp rụng vào đêm,
    Ta biết lắm, thời gian đang vĩnh biệt…”
    thì quả là chưa chuẩn. vì đây là “Anh thấy kìa đến thời sao đã rụng, em (cảm) thấy rằng sẽ vĩnh viển chia ly”

    Còn câu:
    …А я лишь теперь понимаю, как надо
    любить, и жалеть, и прощать, и прощаться…
    cần phải có chữ “как надо”! có nghĩa là cái giản đơn bây giờ mới nhận ra, mà cũng phải có thời gian mới có thể nhận ra, cái bướ cngoặt “БАБЬЕ” ấy!

    Nhưng chỉ mãi bây giờ, ta mới biết
    Yêu thương, ngậm ngùi, tha thứ, chia tay…!

  7. và hơn thế nữa, giống như Quang Ngọc, mình chỉ đọc ké Nina thôi, nhưng phải nói rằng Bằng Việt phỏng thơ hay thật. Hồi trẻ, mình không có bả gốc tiếng Nga, thấy thơ Bằng Việt dịch tuyệt vời. Tuyệt vời đủ khía cạnh. Nhưng đọc nguyên bản mới thấy nguyên gốc (có lẽ) cxòn hay ở những ẩn ý của tác giả.
    cái từ “БАБЬЕ” này sao mà thổn thức,như8 mùa thu nhung nhớ mùa Hè? Như sự chiêm nghiệm sốt đời dõi theo, như sự đúc kết ý nghĩa cuộc sống.
    Cái từ “Mùa hè rớt” đạt và rất đạt về nhiều khía cạnh nhưng lại không đạt khi người đàn bà chiêm nghiệm thời gian. Hình như nó giống với sự mai mỉa của một người đàn ông hận (tình) một cô gái lỡ thì nhưng trong quá khứ anh ta không chinh phục nổi. Cả Chàng và Nàng đã bỏ qua cơ hội và thất ra là bỏ qua SỐ PHẬN? Lỗi của riệng ai?
    lehienle1955@yahoo.com

    • Dạ không ạ, theo em chữ “БАБЬЕ” ở đây không có gì sâu xa đâu, đó chỉ là cách nói thông thường của người Nga thôi ạ. Và phải nói là bác Bằng Việt đã chọn được cụm từ “Mùa hè rớt” quá đạt, quá hay cho tên bài thơ.

      Em quên mất, rất cám ơn ý kiến của chị. Hehe, blog em cứ có người đọc là em mừng rồi 🙂

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s