Dein ist mein ganzes Herz – Em là trái tim tôi

Mình thỉnh thoảng cũng nghe một vài trích đoạn, thường là aria, cũng có khi là duet của Franz Lehar. Chắc là do số phận, nên chưa bao giờ nghe/xem trọn vẹn cả một vở operetta của ông (à, vừa kiểm tra lại, mình có xem đầy đủ vở Bá tước Luxemburg). Cảm nhận cá nhân  (và rất có thể hoàn toàn sai lầm) của mình – là operetta của Lehar có vẻ đời thường hơn là của người khác. Ừ thì hài hước, nhưng sự hài hước trong những vở như “Con dơi” của Johann Strauss hay Csárdásfürstin, Mariza của Emmerich Kalman có vẻ … vô tư hơn, không nhuốm màu tính toán trần tục như Lehar.

Nhưng mà nói gì thì nói, aria của Lehar vẫn hay! Tự dưng chiều nay mình cứ cảm thấy thiếu thiếu cái gì, một lúc sau mới hiểu ra – mình muốn nghe lại aria Dein ist mein ganzes Herz. Mời bạn đọc thưởng thức phần trình bày của hot boy Jonas Kaufmann – có lẽ là giọng tenor trữ tình – kịch tính xuất sắc nhất thế giới hiện nay.

Jonas Kaufmann – Dein ist mein ganzes Herz – Das Land des Lächelns (Lehár).

Recital Reykjavik, Harpa Concert Hall. May 2011.

Continue reading

Hạnh phúc – Dmitri Shostakovich

Cuối cùng mình cũng dịch đến bài cuối cùng trong chùm ca khúc phổ thơ dân gian Do Thái của Shostakovich. Tên bài là “Hạnh phúc” – thật nhiều hứa hẹn. Và quả là bài hát đã không lừa :)

From Jewish Folk Poetry, op79, no 11 – Happiness

Nina Dorliak – soprano
Zara Dolukhanova – alto
Aleksei Maslennikov – tenor
Dmitri Shostakovich – piano
1966

Continue reading

Khúc hát thiếu nữ – Dmitri Shostakovich

Cũng may là sau “Cuộc đời tươi đẹp” thì bài sau trong chùm ca khúc phổ thơ dân gian Do Thái của Dmitri Shostakovich cũng vui vẻ, nên mình dịch cũng tương đối nhanh.

From Jewish Folk Poetry, op79, no 10 – The young girl’s song

Nina Dorliak – soprano
Dmitri Shostakovich – piano
1966

Continue reading

Cuộc đời tươi đẹp – Dmitri Shostakovich

Như mình đã viết trong bài trước, ấn tượng của mình về chùm ca khúc phổ thơ dân gian Do Thái của Dmitri Shostakovich – đó là những bài hát về cuộc đời của những người Do Thái nghèo khó. Cái nghèo dẫn đến những cảnh ngộ nhói lòng, và quả thật là âm nhạc và giọng hát càng làm cho ấn tượng đó sâu đậm hơn.

Cũng may là ca khúc thứ chín trong chùm ca khúc này tươi sáng hơn hẳn. Mặc dù chủ đề là … cuộc sống tươi đẹp trong nông trang tập thể, nghe có vẻ rất khuôn mẫu, đặc biệt trong điều kiện ngày nay, nhưng rõ ràng là tươi sáng hơn nhiều. Chúng ta nghe ca khúc do tenor Aleksei Maslenikov thể hiện trước, vẫn do Figaro đã post lên.

From Jewish Folk Poetry, op79, no 09 – A good life

Aleksei Maslennikov – tenor
Dmitri Shostakovich – piano
1966
Continue reading

Khúc hát về cảnh túng thiếu – Dmitri Shostakovich

Ấn tượng chung của mình đến đây về chùm ca khúc phổ thơ dân gian Do Thái của Dmitri Shostakovich – đó là những khúc hát về cuộc đời của những người nghèo khó. Cuộc sống vất vả đem đến bao cảnh ngộ. Chỉ cần những cái tên bài là đủ hiểu rồi.

Ca khúc thứ bảy trong chùm ca khúc trên là bài hát về sự nghèo khó, túng thiếu. Mình hơi ngạc nhiên khi nhân vật trữ tình trong bài thơ lại là nam, và thể hiện bằng giọng tenor.  Nhưng cũng có thể, giọng nam khiến cho bài hát càng cay đắng hơn, vì nó thể hiện sự bất lực của người đàn ông trong cảnh nghèo khó, túng thiếu của gia đình.

Mình tiếp tục sử dụng clip do Figaro đã post:


From Jewish Folk Poetry, op79, no 07 – The song of misery

Aleksei Maslennikov – tenor
Dmitri Shostakovich – piano
1966  Continue reading

Người cha bị bỏ rơi – chùm ca khúc phổ thơ dân gian Do Thái của Shostakovich

Bài này nói chung là không có gì khó hiểu, nhưng mà dịch ra thì rất giống văn xuôi. Thôi thì… khả năng có thế thôi…


From Jewish Folk Poetry, op79, no 06 – The abandoned father

Zara Dolukhanova – alto
Aleksei Maslennikov – tenor
Dmitri Shostakovich – piano
1966
Thật tuyệt vì Figaro đã upload chuỗi bài hát này lên

Continue reading

Tu che a Dio spiegasti l’ali – aria của Edgardo

Tiểu thuyết lịch sử  “The Bride of Lammermoor” của Walter Scott hiện không được nhiều người đọc lắm – vì nó cũng không phải là tiểu thuyết xuất sắc nhất của nhà văn. Mặc dù vậy,  nội dung bi thảm dựa trên những sự kiện thực đã khiến cho nhiều nhà soạn nhạc quan tâm đến tiểu thuyết này. Và opera “Lucia di Lammermoor” có lẽ là vở opera được công diễn nhiều nhất của nhà soạn nhạc tài năng người Ý Gaetano Donizetti.

Nguồn: Wikipedia

Gaetano Donizetti.

Tất nhiên là khi chuyển thể, tên các nhân vật chính đã được Ý hóa cho dễ nghe hơn: Lucy trở thành Lucia, còn Edgar thì trở thành Edgardo. Các địa danh thì vẫn giữ nguyên, cốt truyện cũng có thay đổi một chút – vai kẻ chia uyên rẽ thúy chuyển từ bà mẹ Lady Ashton sang Lord Enrico Ashton, anh của Lucia. Với lại cái kết – thì rõ ràng do hình thức nghệ thuật đòi hỏi. Nhân vật nam chính của Walter Scott – Edgar kết thúc cuộc đời thật sự không theo kiểu opera chút nào – anh ta biến mất khi phi ngựa như điên trong vùng cát lún. Tenor nào mà hát được những hai aria dài ngoằng trên lưng ngựa như thế! Do đó Edgardo của Donizetti đã tự sát bằng dao găm – trong tình huống này thì một tenor Italy sẽ có những ưu thế đáng kể để phô diễn giọng hát của mình (còn diễn xuất thì theo tình huống chuẩn thôi, xem thêm bài này để rõ hơn).

Phác họa sân khấu cho cảnh cuối màn 3 vở opera “Lucia di Lammermoor”

Thế còn bản thân cái aria cuối của Edgardo ấy, thì về âm nhạc là một aria rất xuất sắc, có lẽ là một trong những aria hay nhất mà Donizetti đã viết. Tuy nhiên, theo như truyền thuyết, thì nó được nhà soạn nhạc viết trong vòng có một tiếng rưỡi, khi ông bị nhức đầu dữ dội.

Mình nhớ là trước đây mình rất thích phần thể hiện của Giuseppe di Stefano, nhưng sao bây giờ nghe lại thấy không thích lắm :)

Giuseppe Di Stefano- Tu che a Dio spiegasti l’ali

Phần lời thì theo nhận xét cá nhân của mình là hơi sến, nhưng đối với một aria thì mức độ sến này hoàn toàn bình thường, thậm chí là cần thiết. Bối cảnh là rất bi thảm: sau những màn hiểu nhầm do Enrico tạo dựng thì Lucia không tin vào Edgardo nữa, và đồng ý lấy chồng. Nhưng trong đám cưới, thì cô nàng phát điên, cầm dao giết chồng, nàng vẫn nghĩ là đang làm đám cưới với Edgardo và chết (“Il dolce suono…Spargi d’amaro pianto” – đây là một màn điên rất nổi tiếng,  đã làm nên tên tuổi của nhiều soprano). Và như đã nói, Edgardo quyết định tự  sát bằng dao găm, và đó là màn chết của tenor, kèm theo aria này.

Lại nói thêm – mình chả biết tiếng Italy, nên dịch bậy nhờ Google Translate và Aria Database :)

Tu che a Dio spiegasti l’ali
o bell’alma innamorata,
ti rivolgi a me placata,
teco ascenda il tuo fedel.

Ah! Se l’ira dei mortali
fece a noi sì cruda guerra,
se divisi fummo in terra,
ne congiunga il Nume in ciel.

Nàng giang cánh bay về bên Chúa
Linh hồn tôi yêu trong trắng tuyệt vời,
Hãy lặng lẽ quay nhìn tôi một chút
Cho kẻ trung thành được nối bước bên người.

Ôi nếu cơn thịnh nộ người phàm tục
Lại phũ phàng đến thế với chúng tôi,
Nếu vĩnh viễn xa nhau trên mặt đất,
Chúa sẽ cho ta bên nhau ở trên trời.

Lời cảnh báo – Dmitri Shostakovich

Trong một ngày đẹp trời và một tâm trạng hơi tồi tệ…

Dmitri Dmitriyevich Shostakovich (1906-1975) , “Predosterezhenije”, op. 79 no. 5 (1948),
Iz Jevrejskoj Narodnoj Po`ezii (From Jewish Folk Poetry)
Nina Dorliak (soprano)
Dmitri Shostakovich (piano). 1956.

Bài này có ưu điểm nổi bật là rất ngắn. Mà có lẽ lời cảnh báo cũng nên ngắn thôi.

Giọng hát của Nina Dorliak trong clip này trong trẻo và đanh, đủ sức nặng cho lời cảnh báo.   Mặc dù – chắc gì đã được nghe. Cứ như câu cuối cùng thì có lẽ là chẳng được nghe đâu…

Предостережение

Слушай, Хася!
Нельзя гулять,
Не смей гулять,
С любым гулять,
Опасайся, опасайся!

Пойдёшь гулять,
До утра гулять, ой,
Потом наплачешься,
Хася! Слушай! Хася!

Lời cảnh báo

Nghe này, Khasia!
Đừng đi chơi nhé,
Đừng có chơi bời,
Với bất kỳ ai,
Cẩn thận, cẩn thận!

Nếu em đi chơi,
Tới tận sáng, than ôi,
Sau em sẽ khóc
Khasia! Nghe chị! Khasia!

Kể ra mà nói, vụ đại từ nhân xưng của nhân vật trữ tình trong bài là do mình chém gió. Nhưng mà vì tác giả cho giọng soprano thể hiện, nên khó mà có thể coi là lời của mẹ dặn con được, keke

Trò chuyện với hạnh phúc – bài hát trong phim “Ivan Vasilievich đổi nghề”

Thực tình là định dịch cái gì đó hài hước, không ngờ lại thành thế này :)

Ai đã xem phim “Ivan Vasilievich đổi nghề” thì chắc nhớ ca khúc này:

“Разговор со счастьем”, музыка: Александр Зацепин, слова: Леонид Дербенёв

Ca sĩ: Valery Zolotukhin